Shloka 148
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
उत्पन्नाः प्रथमस्यैता आदौ त्रेतायुगस्य ह / अफालकृष्टास्ताः सर्वा ग्राम्यारण्यश्चतुर्द्दश
Transliteration
utpannāḥ prathamasyaitā ādau tretāyugasya ha / aphālakṛṣṭāstāḥ sarvā grāmyāraṇyaścaturddaśa
Translation
આ ચૌદ ગ્રામ્ય-આરણ્ય ધાન્ય ત્રેતાયુગના આરંભે પ્રથમ ઉત્પન્ન થયા; એ બધા હળ ન ચલાવ્યા છતાં સ્વયં ઉગ્યા હતા.
Word by Word
उत्पन्नाःarose/were produced
उत्पन्नाः:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootउत् + पद् (धातु) + न (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय
प्रथमस्यof the first
प्रथमस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन; विशेषण
एताःthese
एताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
आदौin the beginning
आदौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूत (locative used adverbially)
त्रेतायुगस्यof the Tretā age
त्रेतायुगस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रेता + युग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (of the Tretā-yuga)
हindeed/for (narrative particle)
ह:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formस्मरण/प्रसिद्ध्यर्थक-निपात (particle, narrative)
अफालकृष्टाःnot ploughed (grown without ploughing)
अफालकृष्टाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ + फाल + कृष् (धातु) + त (कृत्)
Formनञ्-तत्पुरुष (अफाल = without plough) + भूतकर्मणि कृदन्त ‘कृष्ट’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
ताःthose
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सर्वाःall
सर्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
ग्राम्यारण्यःdomesticated-and-wild (both categories)
ग्राम्यारण्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootग्राम्य + आरण्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समाहार/जातिसूच्यर्थे); द्वन्द्व (ग्राम्यः च आरण्यः च)
चतुर्दशfourteen
चतुर्दश:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्दश (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत्/नपुंसकलिङ्ग-एकवचनप्रायः; संख्याविशेषण