Shloka 129
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
ध्रुवमेकाक्षरमिदमोमित्येव व्यवस्थितम् / बृहत्वाद्बृंहणाच्चैव तद्ब्रह्मेत्यभिधीयते
Transliteration
dhruvamekākṣaramidamomityeva vyavasthitam / bṛhatvādbṛṃhaṇāccaiva tadbrahmetyabhidhīyate
Translation
આ ધ્રુવ એકાક્ષર ‘ઓમ્’ જ નિશ્ચિત રીતે સ્થિત છે. મહત્ત્વ અને વિસ્તરણ કરવાની શક્તિથી તેને ‘બ્રહ્મ’ કહેવામાં આવે છે.
Word by Word
ध्रुवम्fixed, constant
ध्रुवम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. singular); विशेषण (of इदम्/ओम्)
एकाक्षरम्single-syllabled
एकाक्षरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (determinative: 'one-syllabled'); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. singular); सर्वनाम
ओम्Om
ओम्:
Samjna (संज्ञा/नाम)
TypeIndeclinable
Rootओम् (अव्यय/प्रणव-शब्द)
Formअव्यय; प्रणव-उच्चारण (sacred syllable)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (emphasis)
व्यवस्थितम्is established/settled
व्यवस्थितम्:
Kriya (क्रिया/विधेय)
TypeAdjective
Rootवि + अव + √स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)
बृहत्वात्because of greatness
बृहत्वात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootबृहत्व (प्रातिपदिक; भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति, एकवचन (Ablative singular); हेतौ (cause)
बृंहणात्because of expansion/nourishing
बृंहणात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootबृंहण (प्रातिपदिक; भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी विभक्ति, एकवचन (Ablative singular); हेतौ
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Nom./Acc. singular)
ब्रह्मBrahman
ब्रह्म:
Samjna (संज्ञा/नाम)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नाम (apposition to तत्)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरणसूचक
अभिधीयतेis called/denoted
अभिधीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + √धा (धातु)
Formलट् लकार (Present); कर्मणि प्रयोग (passive); प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd sg)