Shloka 75
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
कालेन प्रापणीयेन भेदास्तु करणात्मकाः / संसिध्यन्ति तदा व्यक्ताः क्रमेण महदादयः
Transliteration
kālena prāpaṇīyena bhedāstu karaṇātmakāḥ / saṃsidhyanti tadā vyaktāḥ krameṇa mahadādayaḥ
Translation
પ્રાપ્ય કાળથી કરણાત્મક ભેદો ઉત્પન્ન થાય છે; ત્યારે મહત્ વગેરે તત્ત્વો ક્રમે ક્રમે વ્યક્ત થઈ સિદ્ધ થાય છે.
Word by Word
कालेनby/through time
कालेन:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
प्रापणीयेनby what is to be brought about/attained
प्रापणीयेन:
करण (Karaṇa/करण)
TypeAdjective
Rootप्रापणीय (प्रातिपदिक; √आप्/√आप् with प्र, अनीयर्-प्रत्यय ‘to be attained/caused to reach’)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; अनीयर्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive), विशेषणम्
भेदाःdifferences/distinctions
भेदाः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootभेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध/निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपातः
करण-आत्मकाःhaving the nature of instruments/causal factors
करण-आत्मकाः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकरण (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषसमासः — ‘करणैः आत्मा येषाम्’ (having the nature of instruments/causes); विशेषणम्
संसिध्यन्तिare accomplished/come to completion
संसिध्यन्ति:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + सिध् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम्
व्यक्ताःmanifest
व्यक्ताः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्यक्त (कृदन्त; √व्यञ्ज्/√व्यज्? ‘to manifest’ → व्यक्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, विशेषणम्
क्रमेणin sequence/gradually
क्रमेण:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (instrumental of manner)
महत्-आदयः(the principles) beginning with Mahat
महत्-आदयः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषसमासः — ‘महत् आदिः येषाम्’ (beginning with Mahat)