Shloka 74
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
कारणत्वात्तथा कार्यं तदा तस्य प्रवर्त्तते / विषयो विषयित्वाच्च अर्थेर्ऽथत्वात्तथैव च
Transliteration
kāraṇatvāttathā kāryaṃ tadā tasya pravarttate / viṣayo viṣayitvācca arther'thatvāttathaiva ca
Translation
કારણત્વથી તેનું કાર્ય પણ ત્યારે પ્રવર્તે છે; વિષય વિષયિત્વથી અને અર્થ અર્થત્વથી તેમ જ પ્રગટ થાય છે.
Word by Word
कारणत्वात्because of being a cause
कारणत्वात्:
हेतु (Hetu/हेतु)
TypeNoun
Rootकारणत्व (प्रातिपदिक; कारण + त्व)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेतुवाचक-पञ्चमी (ablative of cause)
तथाthus
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्ययम् (manner)
कार्यम्the effect
कार्यम्:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम्
तस्यof it/of that
तस्य:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
प्रवर्ततेproceeds/comes into operation
प्रवर्तते:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वृत् (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
विषयःobject (of cognition)
विषयः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootविषय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विषयित्वात्because of being an object-possessor (subject)
विषयित्वात्:
हेतु (Hetu/हेतु)
TypeNoun
Rootविषयित्व (प्रातिपदिक; विषयिन् + त्व)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेतुवाचक-पञ्चमी
चand
च:
सम्बन्ध/निपात (Conjunction/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
अर्थेःof the seeker/one who has a purpose
अर्थेः:
षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअर्थि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; (पाठभेद/सन्ध्यन्तरसम्भावना: ‘अर्थे’ इति सप्तमी अपि सम्भवति)
अर्थत्वात्because of being a purpose/meaning
अर्थत्वात्:
हेतु (Hetu/हेतु)
TypeNoun
Rootअर्थत्व (प्रातिपदिक; अर्थ + त्व)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेतुवाचक-पञ्चमी
तथा एवjust so/likewise indeed
तथा एव:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय) + एव (अव्यय)
Formअव्ययद्वयम्; ‘एव’ अवधारण-निपातः (emphasis)
चand
च:
सम्बन्ध/निपात (Conjunction/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्