Shloka 69
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
ऋषीणां तारकाख्येन दर्शनेन यदृच्छया / ऋषीणां यदृषित्वं हि तद्वक्ष्यामीह लक्षणैः
Transliteration
ṛṣīṇāṃ tārakākhyena darśanena yadṛcchayā / ṛṣīṇāṃ yadṛṣitvaṃ hi tadvakṣyāmīha lakṣaṇaiḥ
Translation
ઋષિઓને ‘તારક’ નામનું દર્શન યદૃચ્છાએ પ્રાપ્ત થયું. ઋષિઓનું જે ઋષિત્વ છે, તે હું અહીં લક્ષણો સાથે કહું છું.
Word by Word
ऋषीणाम्of the sages
ऋषीणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन
तारक-आख्येनby the so-called 'Tāraka' (named Tāraka)
तारक-आख्येन:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootतारकाख्य (प्रातिपदिक: तारक + आख्य)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (instrumental agrees with दर्शनेन; here treated as neuter adjective), तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन; विशेषण (adjective) दर्शनेन-विशेषण
दर्शनेनby (a) vision/seeing
दर्शनेन:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन
यदृच्छयाby chance
यदृच्छया:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootयदृच्छा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (idiomatic: 'by chance')
ऋषीणाम्of the sages
ऋषीणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), बहुवचन
यत्that which
यत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; सम्बन्ध-सूचक (relative pronoun)
ऋषित्वम्the state of being a sage
ऋषित्वम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootऋषित्व (प्रातिपदिक: ऋषि + त्व)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन; तत्-शब्दः (demonstrative)
वक्ष्यामिI shall explain
वक्ष्यामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट् (Simple Future), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन
इहhere
इह:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
लक्षणैःby characteristics/marks
लक्षणैः:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन