Shloka 14
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
सूक्ष्मः स तु महानग्रे अव्यक्तेन समावृतः / सत्त्वोद्रेको महानग्रे सत्त्वमात्रप्रकाशकः
Transliteration
sūkṣmaḥ sa tu mahānagre avyaktena samāvṛtaḥ / sattvodreko mahānagre sattvamātraprakāśakaḥ
Translation
તે સૂક્ષ્મ તત્ત્વ આદિમાં ‘મહાન્’ રૂપે અવ્યક્તથી આવૃત હતો; આદિમાં સત્ત્વનો ઉદ્રેક થઈ તે માત્ર સત્ત્વતત્ત્વને પ્રકાશિત કરે છે।
Word by Word
सूक्ष्मःsubtle
सूक्ष्मः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसूक्ष्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
सःhe/that (entity)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)
महान्great
महान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; महत्-शब्द रूप (mahān)
अग्रेin the beginning
अग्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-एकवचन-रूपेण अव्ययीभूत (locative used adverbially): 'in the beginning/at first'
अव्यक्तेनby/with the unmanifest
अव्यक्तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन
समावृतःenveloped/covered
समावृतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-√वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'covered/enveloped'
सत्त्वोद्रेकःincrease/overflow of sattva
सत्त्वोद्रेकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्त्व + उद्रेक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: सत्त्वस्य उद्रेकः
महान्great
महान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अग्रेin the beginning
अग्रे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-एकवचन-रूपेण अव्ययीभूत: 'at first'
सत्त्वमात्रप्रकाशकःrevealer of sattva alone
सत्त्वमात्रप्रकाशकः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसत्त्व + मात्र + प्रकाशक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (उपपद-समास/षष्ठी-तत्पुरुष): सत्त्वमात्रस्य प्रकाशकः