Shloka 6
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव त्रिशच्च काष्ठा गणयेत्कलां तु / त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहूर्त्तस्तै स्त्रिंशता रात्र्यहनी समे ते
Transliteration
kāṣṭhā nimeṣā daśa pañca caiva triśacca kāṣṭhā gaṇayetkalāṃ tu / triṃśatkalāścāpi bhavenmuhūrttastai striṃśatā rātryahanī same te
Translation
પંદર નિમેષે એક કાષ્ઠા; ત્રીસ કાષ્ઠાએ એક કલા; ત્રીસ કલાએ એક મુહૂર્ત; અને એવા ત્રીસ મુહૂર્તોથી સમાન રાત્રિ-અહની બને છે.
Word by Word
kāṣṭhāḥkāṣṭhās (a unit of time)
kāṣṭhāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāṣṭhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
nimeṣāḥblinks (nimeṣas)
nimeṣāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnimeṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
daśaten
daśa:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdaśa (संख्या/प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable-like), बहुवचनार्थे
pañcafive
pañca:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca (संख्या/प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, अव्ययवत् प्रयोग
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारणार्थक
triṃśatthirty
triṃśat:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottriṃśat (संख्या/प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक
kāṣṭhāḥkāṣṭhās
kāṣṭhāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāṣṭhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
gaṇayetshould count; would amount to
gaṇayet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootgaṇ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
kalāma kalā (time unit)
kalām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkalā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
tuand/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/विरोधार्थक
triṃśat-kalāḥthirty kalās
triṃśat-kalāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottriṃśat (संख्या/प्रातिपदिक) + kalā (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numerical compound), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय, अपि (also/even)
bhavetwould be; should be
bhavet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
muhūrttaḥa muhūrta
muhūrttaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmuhūrtta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
taiḥby those; with those
taiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
triṃśatāby thirty
triṃśatā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottriṃśat (संख्या/प्रातिपदिक)
Formसंख्याशब्द, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; ‘by thirty (of them)’
rātri-ahanīnight and day (a day-night pair)
rātri-ahanī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrātri (प्रातिपदिक) + ahan (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (copulative: night+day), नपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन/एकवचन-समाहारार्थ (collective)
sameequal; of equal length
same:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन (agreeing with rātryahanī)
tethose two
te:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, द्विवचन; (referring to rātryahanī)