Shloka 5
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
लौकिकेन प्रमाणेन निष्पाद्याब्दं तु मानुषम् / तेनाब्देन प्रसंख्यायै वक्ष्यामीह वतुर्युगम् / निमेषकाल तुल्यं हि विद्याल्लघ्वक्षरं च यत्
Transliteration
laukikena pramāṇena niṣpādyābdaṃ tu mānuṣam / tenābdena prasaṃkhyāyai vakṣyāmīha vaturyugam / nimeṣakāla tulyaṃ hi vidyāllaghvakṣaraṃ ca yat
Translation
લૌકિક પ્રમાણથી માનવ વર્ષ નિશ્ચિત કરીને, તે વર્ષમાનથી ગણના કરી અહીં હું ચતુર્યુગ કહેશ; અને જે ‘લઘ્વક્ષર’ છે તે નિમેષકાળ સમાન જાણવું.
Word by Word
laukikenaworldly; conventional
laukikena:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootlaukika (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग (M/N), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; विशेषण
pramāṇenaby a measure/standard
pramāṇena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpramāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
niṣpādyahaving established; having produced
niṣpādya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootnis-pad (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund) from नि + √पद्/√पाद् ‘to produce/bring about’; ‘having produced/established’
abdama year
abdam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootabda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
tubut; indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/अन्वयबोधक (particle: ‘but/indeed’)
mānuṣamhuman
mānuṣam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmānuṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (abdam इति)
tenaby that
tena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
abdenaby the year
abdena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootabda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
prasaṃkhyāyaifor detailed enumeration
prasaṃkhyāyai:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootprasaṃkhyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/4th), एकवचन
vakṣyāmiI shall state
vakṣyāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ihahere
iha:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (locative adverb)
catur-yugamthe four-yuga cycle (caturyuga)
catur-yugam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcatur (संख्या/प्रातिपदिक) + yuga (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (numerical compound), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
nimeṣa-kālathe time of a blink
nimeṣa-kāla:
Upamāna/Viśeṣya (उपमान/विशेष्य)
TypeNoun
Rootnimeṣa (प्रातिपदिक) + kāla (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘time of a blink’), पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
tulyamequal; equivalent
tulyam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottulya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
hiindeed; for
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय, हेत्वर्थ/निश्चयार्थक (particle: ‘for/indeed’)
vidyātshould know
vidyāt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvid (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), मध्यम/प्रथमपुरुष?—प्रयोगे सामान्यतः प्रथमपुरुष एकवचन (3rd sg optative) ‘one should know’; परस्मैपद
laghu-akṣarama short syllable
laghu-akṣaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootlaghu (प्रातिपदिक) + akṣara (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘a short syllable’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक
yatwhich; that which
yat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)