Shloka 5
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
सूत उवाच भूतसंमोहनं ह्येतद्वदतो मे निबोधत / प्रत्यक्षमपि दृश्यं च संमोहयति यत्प्रजाः
Transliteration
sūta uvāca bhūtasaṃmohanaṃ hyetadvadato me nibodhata / pratyakṣamapi dṛśyaṃ ca saṃmohayati yatprajāḥ
Translation
સૂત બોલ્યા—આ તો ભૂતોને મોહમાં નાખનાર વિષય છે; મારી વાત સાંભળો. જે પ્રત્યક્ષ દેખાતું હોવા છતાં પ્રજાને મોહીત કરે છે।
Word by Word
सूतःSūta
सूतः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
भूत-संमोहनम्delusion of beings
भूत-संमोहनम्:
कर्ता/विधेय (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक) + संमोहन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भूतानां संमोहनम्)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Sambandha/Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle); हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
एतत्this
एतत्:
कर्ता/विधेय (Predicate)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
वदतःof me who am speaking
वदतः:
सम्बन्ध (Sambandha: of the speaker)
TypeVerb
Root√वद् (धातु) + शतृ (कृत्)
Formवर्तमान-कृदन्त (present participle, शतृ); पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
मेmy
मे:
सम्बन्ध (Sambandha: my)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive) एकवचन; enclitic
निबोधतunderstand, take note
निबोधत:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√बुध् (धातु) + नि- (उपसर्ग)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपद
प्रत्यक्षम्directly, perceptibly
प्रत्यक्षम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeNoun
Rootप्रत्यक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; here adverbially
अपिeven
अपि:
सम्बन्ध (Sambandha/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात; अप्यर्थ (also/even)
दृश्यम्visible
दृश्यम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Root√दृश् (धातु) + यत् (कृत्)
Formकृत्य-प्रत्यय (gerundive/participial adjective); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
चand
च:
सम्बन्ध (Sambandha/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
संमोहयतिdeludes
संमोहयति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootसंमोहय् (धातु; णिच् causative of √मुह् with सम्-)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
यत्which
यत्:
सम्बन्ध (Sambandha/Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative)
प्रजाःcreatures/subjects
प्रजाः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन