Shloka 40
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
नित्यपुष्पफलोपेतो वृक्षवीरुत्समावृतः / षष्ठस्तु पर्वतस्तत्र महिषो मेघसन्निभः
Transliteration
nityapuṣpaphalopeto vṛkṣavīrutsamāvṛtaḥ / ṣaṣṭhastu parvatastatra mahiṣo meghasannibhaḥ
Translation
એ પર્વત સદા પુષ્પ-ફળોથી યુક્ત અને વૃક્ષ-લતાઓથી આવૃત છે. ત્યાં છઠ્ઠો પર્વત ‘મહિષ’ કહેવાય છે, જે મેઘ સમાન દેખાય છે.
Word by Word
नित्य-पुष्प-फल-उपेतःendowed with perennial flowers and fruits
नित्य-पुष्प-फल-उपेतः:
विशेषण (Adjectival qualifier of ‘पर्वतः’)
TypeAdjective
Rootनित्य (प्रातिपदिक) + पुष्प (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + उपेत (कृदन्त; √इ (धातु) उपसर्ग-उप)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कृदन्त-भूतकृदन्त/क्त (past passive participle) ‘उपेत’ = ‘युक्त/समन्वित’
वृक्ष-वीरुत्-सम्-आवृतःcovered all around with trees and creepers
वृक्ष-वीरुत्-सम्-आवृतः:
विशेषण (Adjectival qualifier of ‘पर्वतः’)
TypeAdjective
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक) + वीरुत् (प्रातिपदिक) + आवृत (कृदन्त; √वृ (धातु) उपसर्ग-आ, उपसर्ग-सम्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कृदन्त-क्त (PPP) ‘आवृत’ = ‘परिवृत/आच्छादित’
षष्ठःthe sixth
षष्ठः:
विशेषण (of ‘पर्वतः’)
TypeAdjective
Rootषष्ठ (प्रातिपदिक; क्रमवाचक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण (ordinal)
तुindeed/but
तु:
सम्बन्धसूचक (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/समुच्चय-व्यतिरेकसूचक (particle: ‘but/indeed’)
पर्वतःmountain
पर्वतः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb: ‘there’)
महिषः(named) Mahisha / buffalo
महिषः:
समानााधिकरण/नाम (appositive to ‘पर्वतः’)
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मेघ-सन्निभःresembling a cloud
मेघ-सन्निभः:
विशेषण (of ‘महिषः/पर्वतः’)
TypeAdjective
Rootमेघ (प्रातिपदिक) + सन्निभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान-तत्पुरुष (cloud-like)