Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 150
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
तस्यापरेण शैलश्च पर्यासात्पस्मिण्डलः / प्रकाशश्चाप्रकाशश्च लोकालोकः स उच्यते
Transliteration
tasyāpareṇa śailaśca paryāsātpasmiṇḍalaḥ / prakāśaścāprakāśaśca lokālokaḥ sa ucyate
Translation
તેના પરે ચારે તરફ વિસ્તરેલો એક પર્વત છે; તે પ્રકાશ અને અપ્રકાશ—બન્નેની સીમા હોવાથી તેને ‘લોકાલોક’ કહે છે.
Word by Word
तस्यof that (it)
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitival relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (contextual)
अपरेणby/with the other; on the farther side
अपरेण:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; विशेषण (qualifier)
शैलःmountain
शैलः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
पर्यासात्from the encircling/turning around
पर्यासात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootपर्यास (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-विभक्ति (Ablative/पञ्चमी), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
पस्मिण्डलःthe sphere/region of (called) pasmi
पस्मिण्डलः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपस्मि + अण्डल (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine); षष्ठी-तत्पुरुष (genitival determinative)
प्रकाशःlight; illumination
प्रकाशः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रकाश (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अप्रकाशःnon-light; darkness
अप्रकाशः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअप्रकाश (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
लोकालोकः(the region of) light-and-nonlight; Lokāloka
लोकालोकः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक + अलोक (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine); इतरेतर-द्वन्द्व (copulative)
सःthat (he/it)
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
उच्यतेis called
उच्यते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present/लट्), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), कर्मणि-प्रयोग (Passive)