Shloka 1
भृगुवंश-प्रसववर्णनम्
Genealogical Emanations in the Bhṛgu Line
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे महादेवविभूतिवर्णनं ना दशामो ऽध्योयः सूत उवाच भृगोः ख्यातिर्विजज्ञे वै ईश्वरौ सुखदुःखयोः / शुभाशुभप्रदातारौ सर्वप्राणभृतामिह
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde mahādevavibhūtivarṇanaṃ nā daśāmo 'dhyoyaḥ sūta uvāca bhṛgoḥ khyātirvijajñe vai īśvarau sukhaduḥkhayoḥ / śubhāśubhapradātārau sarvaprāṇabhṛtāmiha
Translation
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણમાં વાયુપ્રોક્ત પૂર્વભાગના દ્વિતીય અનુષંગપાદમાં ‘મહાદેવવિભૂતિ વર્ણન’ નામે દસમો અધ્યાય. સૂત બોલ્યા—ભૃગુની પત્ની ખ્યાતિએ સુખ-દુઃખના ઈશ્વરદ્વયને જાણ્યા, જે અહીં સર્વ પ્રાણીઓને શુભ-અશુભ ફળ આપનાર છે.
Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; समाप्त्यर्थक/उद्धरण (quotative/end marker)
श्रीब्रह्माण्डेin (the) Śrī Brahmāṇḍa
श्रीब्रह्माण्डे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; title-locative ‘in the Śrī Brahmāṇḍa’
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायुप्रोक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष: वायु + प्रोक्त (क्त) ‘spoken by Vāyu’
पूर्वभागेin the former section
पूर्वभागे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्वभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘in the former part’
द्वितीयेin the second
द्वितीये:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ordinal adjective qualifying भाग/पाद
अनुषङ्गपादेin the Anuṣaṅga section
अनुषङ्गपादे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनुषङ्गपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘in the Anuṣaṅga-pāda’
महादेवविभूतिवर्णनम्description of Mahādeva’s manifestations
महादेवविभूतिवर्णनम्:
सम्बन्ध/विषय (Topic)
TypeNoun
Rootमहादेव + विभूति + वर्णन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: ‘description of Mahādeva’s powers’
नामnamed
नाम:
सम्बन्ध (Naming particle)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक/ख्यात्यर्थक (particle ‘named’)
दशमःtenth
दशमः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदशम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ordinal adjective
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता/विषय (Subject/Topic)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सूतःSūta
सूतः:
कर्ता (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; Perfect 3sg
भृगोःof Bhṛgu
भृगोः:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
ख्यातिःKhyāti
ख्यातिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootख्याति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विजज्ञेcame to know/understood
विजज्ञे:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-√ज्ञा (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; Perfect middle 3sg
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
ईश्वरौthe two lords
ईश्वरौ:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; Accusative dual (object of विजज्ञे)
सुखदुःखयोःof pleasure and pain
सुखदुःखयोः:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसुख + दुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन; द्वन्द्व: सुख-दुःख; Genitive dual ‘of pleasure and pain’
शुभाशुभप्रदातारौthe two bestowers of auspicious and inauspicious (results)
शुभाशुभप्रदातारौ:
विधेय (Predicate/विधेय)
TypeNoun
Rootशुभ + अशुभ + प्रदातार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; तत्पुरुष: शुभाशुभस्य प्रदातारौ ‘givers of good and bad’
सर्वप्राणभृताम्of all living beings
सर्वप्राणभृताम्:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व + प्राणभृत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; ‘of all living beings’ (prāṇabhṛt = living creature)
इहhere
इह:
देशाधिकरण (Place/देश)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)