Adhyaya 73

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे स्तवसमाप्तिर्नाम द्विसप्ततितमो ऽध्यायः // ७२// सूत उवाच एवमाराध्य देवेशमीशानं नीललोहितम् / प्रह्वो ऽतिप्रणतस्तस्मै प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણમાં વાયુપ્રોક્ત મધ્યમભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદમાં ‘સ્તવસમાપ્તિ’ નામનો બાહોતેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. સૂત બોલ્યા—આ રીતે દેવેશ ઈશાન નীলલોહિતની આરાધના કરીને પ્રહ્વ અતિ નમ્ર બની હાથ જોડીને તેને કહ્યું.

Verse 2

काव्यस्य गात्रं संस्पृश्य हस्तेन प्रीतिमान्भवः / निकामं दर्शनं दत्त्वा तत्रैवान्तरधाद्धरः

કાવ્યના દેહને હાથથી સ્પર્શ કરીને તે પ્રસન્ન થયો; ઇચ્છિત દર્શન આપી હરિ ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા।

Verse 3

ततः सो ऽतर्हिते तास्मिन्देवे सानुचरे तदा / तिष्ठन्तीं प्राजलिर्भूत्वा जयन्तीमिदमब्रवीत्

પછી તે દેવતા અનુચરો સહિત અંતર્ધાન થયા ત્યારે, તેણે હાથ જોડીને ઊભેલી જયંતીને આ રીતે કહ્યું।

Verse 4

कस्य त्वं सुभगे का वा दुःखिते मयि दुःखिता / सहता तपसा युक्तं किमर्थं मां जिगीष्सि

હે સुभગે! તું કોની છે, અથવા તું કોણ છે? હું દુઃખિત હોઉં ત્યારે તું પણ દુઃખિતા થાય છે. તપમાં યુક્ત અને સહનશીલ બની તું મને શા માટે જીતવા ઇચ્છે છે?

Verse 5

अनया सततं भक्त्या प्रश्रयेण दमेन च / स्नेहेन चैव सुश्रोणि प्रीतो ऽस्मि वरवर्णिनि

હે સુશ્રોણિ, હે શ્રેષ્ઠવર્ણિની! તારી સતત ભક્તિ, વિનય, સંયમ અને સ્નેહથી હું પ્રસન્ન છું।

Verse 6

किमिच्छसि वरारोहे कस्ते कामः समृद्ध्यताम् / तं ते संपूरयाम्यद्य यद्यपि स्यात्सुदुर्लभः

હે વરારોહે! તું શું ઇચ્છે છે? તારી કઈ કામના પૂર્ણ થવી જોઈએ? તે બહુ દુર્લભ હોય તોય આજે હું તેને પૂર્ણ કરી દઈશ।

Verse 7

एवमुक्ताब्रवीदेनं तपसा ज्ञातुमर्हसि / चिकीर्षितं मे ब्रह्मिष्ठ त्वं हि वेत्थ यथातथम्

આ રીતે કહી તેણે તેને કહ્યું—તપસ્યા દ્વારા આ જાણવું તને યોગ્ય છે. હે બ્રહ્મનિષ્ઠ! હું જે કરવા ઇચ્છું છું તે તું યથાતથ્ય જાણે છે.

Verse 8

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनां दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा / माहेन्द्री त्वं वरारोहे मद्धितार्थमिहागता

આ રીતે કહેવાતા તેણે દિવ્ય દૃષ્ટિથી તેણીને જોઈને કહ્યું—હે વરારોહે! તું માહેન્દ્રી છે; મારા હિત માટે અહીં આવી છે.

Verse 9

मया सह त्वं सुश्रोणि दशवर्षाणि भामिनि / अदृश्यं सर्वभूतैस्तु संप्रयोगमिहेच्छसि

હે સુશ્રોણિ, હે ભામિની! તું મારી સાથે દસ વર્ષ—સર્વ પ્રાણીઓથી અદૃશ્ય રહીને—અહીં સંગમ ઇચ્છે છે.

Verse 10

देवीन्द्रनीलवर्णाभेवरारोहे सुलोचने / इमं वृणीष्व कामं त्वं मत्तो वै वल्गुभाषिणि

હે વરારોહે, હે સુલોચને, દેવઇન્દ્રનીલ સમાન વર્ણવાળી! હે મધુરભાષિણી! મારી પાસેથી આ કામના-વર પસંદ કર.

Verse 11

एवं भवतु गच्छावो गृहान्मत्तेभगामिनि / ततः स्वगृहमागम्य जयत्या सहितः प्रभुः

હે મત્તેભગામિનિ! ‘એવું જ થાઓ’—કહીને ચાલો, ઘેર જઈએ. ત્યારબાદ પ્રભુ જયતી સાથે પોતાના ગૃહે પરત આવ્યા.

Verse 12

स तया चावसद्देव्या दश वर्षाणि भार्गवः / अदृश्यः सर्वभूतानां मायया संवृतस्तदा

ભાર్గવ તે દેવીએ સાથે દસ વર્ષ રહ્યો; ત્યારે માયાથી આવૃત થઈ તે સર્વ ભૂતોને અદૃશ્ય થયો।

Verse 13

कृतार्थमामतं ज्ञातवा काव्यं सर्वे दितेः सुताः / अभिजग्सुर्गृहं तस्य मुदितास्तं दिदृक्षवः

કાવ્ય કૃતાર્થ થયો એમ જાણી દિતીના સર્વ પુત્રો આનંદિત થયા; તેને જોવા ઇચ્છીને તેઓ તેના ઘેર ગયા।

Verse 14

गता यदा न पश्यन्ति जयत्या संवृतं गुरुम् / लक्षमं तस्य तद् बुद्ध्वा प्रतिजग्मुर्यथागतम्

જ્યારે તેઓ ગયા ત્યારે જયંતીએ આવૃત કરેલા ગુરુને તેઓ જોઈ શક્યા નહીં; તે અદૃશ્ય છે એમ જાણી તેઓ જેમ આવ્યા તેમ પાછા ફર્યા।

Verse 15

बृहस्पतिस्तु संरुद्धं ज्ञात्वा काव्यं वरेण ह / प्रीत्यर्थे दश वर्षाणि जयन्त्या हितकाम्यया

બૃહસ્પતિએ વરપ્રભાવથી કાવ્ય રોકાયો છે એમ જાણી, હિત ઇચ્છતી જયંતીની પ્રીતિ માટે દસ વર્ષ (ત્યાં) નિવાસ કર્યો।

Verse 16

बुद्ध्वा तदन्तरं सो ऽथ देवानां मन्त्रचोदितः / काव्यस्य रूपमास्थाय सो ऽसुरान्समभाषत

તે અવસર જાણી, દેવોના મંત્રથી પ્રેરિત થઈ, કાવ્યનું રૂપ ધારણ કરીને તેણે અસુરો સાથે વાત કરી।

Verse 17

ततः सो ऽभ्यागतान्दृष्ट्वा बृहस्पतिरुवाच तान् / स्वागतं मम याज्यानां संप्राप्तो ऽस्मि हिताय च

ત્યારે આવેલા લોકોને જોઈ બૃહસ્પતિએ કહ્યું— મારા યાજ્યો, તમારું સ્વાગત છે; તમારા હિત માટે જ હું અહીં આવ્યો છું.

Verse 18

अहं वो ऽध्यापयिष्यामि प्राप्ता विद्या मया हि याः / ततस्ते हृष्टमनसो विद्यार्थमुपपेदिरे

હું મને પ્રાપ્ત થયેલી વિદ્યાઓ તમને શીખવાડીશ; ત્યારબાદ તેઓ આનંદિત મનથી વિદ્યાર્થે તેમની પાસે ગયા.

Verse 19

पूर्णे काव्यस्तदा तस्मिन्समये दशवार्षिके / समयान्ते देवयाजी सद्यो जातमतिस्तदा

દસ વર્ષનો તે સમય પૂર્ણ થતાં, સમયાંતરે દેવયાજીની બુદ્ધિ તરત જ જાગી ઊઠી.

Verse 20

बुद्धिं चक्रे ततश्चापि याज्यानां प्रत्यवेक्षणे / शुक्र उवाच देवि गच्छाम्यहं द्रष्टुं तव याज्याञ्छुचिस्मिते

પછી યાજ્યોની તપાસ કરવાનો વિચાર કર્યો. શુક્રે કહ્યું— હે દેવી, હે શુચિસ્મિતે, હું તારા યાજ્યોને જોવા જઈ રહ્યો છું.

Verse 21

विभ्रान्तप्रेक्षिते साध्वि त्रिवर्णायतलोचने / एवमुक्ताब्रवीद्देवी भज भक्तां महाव्रत / एष ब्रह्मन्सतां धर्मो न धर्मं लोपयामि ते

હે સાધ્વી, ચંચળ નજરવાળી, ત્રિવર્ણ દીર્ઘ નેત્રવાળી! આમ કહ્યા પછી દેવી બોલી— હે મહાવ્રતધારી, ભક્તોની સેવા કર; હે બ્રહ્મન, આ સજ્જનોનો ધર્મ છે, હું તારો ધર્મ લોપ થવા દઈશ નહીં.

Verse 22

सूत उवाच ततो गत्वा सुरान्दृष्ट्वा देवाचार्येण धीमता

સૂત બોલ્યા—પછી તે ગયો, દેવોને જોઈ, અને બુદ્ધિમાન દેવાચાર્ય સાથે રહ્યો.

Verse 23

वञ्चितान्काव्यरूपेण वचसा पुनरब्रवीत् / काव्यं मामनुजानीध्वमेष ह्याङ्गिरसो मुनिः

કાવ્યરૂપ વાણીથી છેતરાયેલાઓને તેણે ફરી કહ્યું—“મને કાવ્ય તરીકે મંજૂરી આપો; આ તો આંગિરસ મુનિ છે.”

Verse 24

वञ्चिता बत यूयं वै मयि सक्ते तु दानवाः / श्रुत्वा तथा ब्रुवाणं तं संभ्रान्ता दितिजास्ततः

તે બોલ્યો—“હે દાનવો, મારી ઉપર આસક્ત થઈ તમે છેતરાયા છો.” આ સાંભળી દિતિજાઓ ગભરાઈ ગયા.

Verse 25

संप्रैक्षन्तावुभौ तत्र स्थिरासीनौ शुचिस्मितौ / संप्रमूढाः स्थिताः सर्वे प्रापद्यन्त न किञ्चन

ત્યાં તે બંને સ્થિર બેઠા, પવિત્ર સ્મિત સાથે એકબીજાને નિહાળતા રહ્યા; બધા ગૂંચવાઈ ઊભા રહ્યા, કશું કરી શક્યા નહીં.

Verse 26

ततस्तेषु प्रमूढेषु काव्यस्तान्पुनरब्रवीत् / आचार्यो यो ह्ययं काव्यो देवायार्यो ऽयमङ्गिराः

તેઓ ગૂંચવાયેલા હતા ત્યારે કાવ્યે ફરી કહ્યું—“આ કાવ્ય જ આચાર્ય છે; દેવો માટે આ આર્ય અંગિરા છે.”

Verse 27

अनुगच्छत मां सर्वे त्यजतैनं बृहस्पतिम् / एवमुक्ते तु ते सर्वे तावुभौ समवेक्ष्य च

“તમેઁ બધા મને અનુસરો, આ બૃહસ્પતિને ત્યજી દો.” એમ કહ્યે પછી તેઓ સૌએ બંનેને ધ્યાનથી જોયા.

Verse 28

तदासुरा विशेष तु न व्यजानंस्तयोर्द्वयोः / बृहस्पतिरुवाचैनामं भ्रातो ऽयमङ्गिराः

ત્યારે અસુરો તે બંનેનો ભેદ જાણી શક્યા નહીં. બૃહસ્પતિએ કહ્યું—“ભાઈઓ, આ અંગિરા છે.”

Verse 29

काव्यो ऽहं वो गुरुर्दैत्या मद्रूपो ऽयं बृहस्पतिः / संमोहयति रूपेण मामकेनैष वो ऽसुराः

“હે દૈત્યો, હું કાવ્ય (શુક્ર) તમારો ગુરુ છું; આ બૃહસ્પતિ મારા જ રૂપમાં છે. હે અસુરો, એ મારા રૂપથી તમને મોહમાં નાખે છે.”

Verse 30

श्रुत्वा तस्य वचस्ते वै संमन्त्र्याथ वचो ऽब्रुवन् / अयं नो दशवर्षाणि सततं शास्ति वै प्रभुः

તેના વચન સાંભળી તેઓએ પરામર્શ કર્યો અને કહ્યું—“આ પ્રભુ તો દસ વર્ષથી સતત અમને શાસન-ઉપદેશ આપે છે.”

Verse 31

एष वै गुरुरस्माकमन्तरेप्सुरयं द्विजाः / ततस्तेदानवाः सर्वे प्रणिपत्याभिवाद्य च

“આ જ અમારો ગુરુ છે; આ દ્વિજ તો અંદર પ્રવેશવા ઇચ્છે છે.” પછી તે બધા દાનવો નમસ્કાર કરીને અભિવાદન કરવા લાગ્યા.

Verse 32

वचनं जगृहुस्तस्य विद्याभ्यासेन मोहिताः / ऊचुस्तमसुराः सर्वे क्रुद्धाः संरक्तलोचनाः

વિદ્યાભ્યાસથી મોહિત થઈ તેમણે તેનું વચન સ્વીકાર્યું. ત્યારે સર્વ અસુરો ક્રોધિત થઈ રક્ત નેત્રો કરીને તેને બોલ્યા.

Verse 33

अयं गुरुर्हितो ऽस्माकं गच्छ त्वं नासि नो गुरुः / भार्गवो ऽगिरसो वायं भवत्वेषैव नो गुरुः

આ ગુરુ અમારો હિતેચ્છુ છે; તું જઈ જા, તું અમારો ગુરુ નથી. આ ભાર్గવ, અંગિરસવંશી, એ જ અમારો ગુરુ થાઓ.

Verse 34

स्थिता वयं निदेशे ऽस्य गच्छ त्वं साधु मा चिरम् / एवमुक्त्वा सुराः सर्वे प्रापद्यन्त बृहस्पतिम्

અમે તેના આદેશમાં સ્થિર છીએ; તું સારું કરીને જઈ જા, વિલંબ ન કર. એમ કહી સર્વ દેવો બૃહસ્પતિને શરણ ગયા.

Verse 35

यदा न प्रतिपद्यन्ते तेनोक्तं तन्महद्धितम् / चुकोप भार्गवस्ते षामवलेपेन वै तदा

જ્યારે તેમણે તેના કહેલા તે મહાન હિતને સ્વીકાર્યું નહીં, ત્યારે તેમના અહંકારથી ભાર్గવ ક્રોધિત થયો.

Verse 36

बोधितापि मया यस्मान्न मां भजत दानवाः / तस्मात्प्रणष्टसंज्ञा वै पराभवमवाप्स्यथ

મારા દ્વારા બોધ અપાયા છતાં દાનવો મને ભજતા નથી; તેથી તમે નિશ્ચયે સંજ્ઞા ગુમાવી પરાભવ પામશો.

Verse 37

इति व्याहृत्य तान्काव्यो जगामाथ यथागतम् / शप्तांस्तानसुराञ्ज्ञात्वा काव्येन तु बृहस्पतिः

આવું કહી કાવ્ય (શુક્રાચાર્ય) જેમ આવ્યો હતો તેમ જ પાછો ગયો. તે અસુરો શાપિત થયા છે એમ જાણી બૃહસ્પતિએ કાવ્ય વિષે વિચાર કર્યો.

Verse 38

कृतार्थः स तदा हृष्टः स्वरूपं प्रत्यपद्यत / बुद्ध्वासुरांस्तदा ब्रष्टान्कृतार्थोंऽतर्द्धिमागमत्

ત્યારે તે કૃતાર્થ થઈ હર્ષિત થયો અને પોતાના સ્વરૂપમાં પરત આવ્યો. અસુરો ત્યારે ભ્રષ્ટ થયા છે એમ જાણી, કાર્યસિદ્ધ થઈ તે અંતર્ધાન થયો.

Verse 39

ततः प्रनष्टे तस्मिंस्ते विभ्रान्ता दानवास्तदा / अहो धिग्वञ्चिताः स्नेहात्परस्परमथाब्रुवन्

તે અદૃશ્ય થતાં જ દાનવો ગભરાઈ ગયા. પછી તેઓ પરસ્પર બોલ્યા—‘અહો! ધિક્કાર, સ્નેહના કારણે અમે છેતરાયા.’

Verse 40

धर्मतो ऽविमुखाश्चैव कारिता वेधसा वयम् / दग्धाश्चैवोपधायोगात्स्वेस्वे कार्ये तु मायया

વિધાતાએ અમને ધર્મથી વિમુખ ન થવા માટે જ પ્રવૃત્ત કર્યા; પરંતુ કપટ-ઉપાયના સંયોગથી અમે અમારા પોતાના કાર્યોમાં માયાથી દગ્ધ થઈ ગયા.

Verse 41

ततो ऽसुराः परित्रस्ता देवेभ्यस्त्वरिता ययुः / प्रह्लादमग्रतः कृत्वा काव्यस्यानुगमं पुनः

પછી અસુરો ભયભીત થઈ દેવતાઓ પાસે ઝડપથી ગયા; પ્રહ્લાદને આગળ રાખીને, અને ફરી કાવ્ય (શુક્રાચાર્ય)ના અનુગામી બન્યા.

Verse 42

ततः काव्यं समासाद्य ह्यभितस्थु रवाङ्मुखाः / तानागतान्पुनर्दृष्ट्वा काव्यो याज्यानुवाच ह

ત્યારબાદ કાવ્ય (શુક્રાચાર્ય) પાસે જઈને તેઓ નીચું મુખ રાખીને ઊભા રહ્યા. તેઓને ફરી આવેલા જોઈને કાવ્યે પોતાના યજમાનો (શિષ્યો) ને કહ્યું.

Verse 43

मया संबोधिताः काले यतो मां नाभ्यनन्दथ / ततस्तेनावलेपेन गता यूयं पराभवम्

મેં યોગ્ય સમયે તમને ચેતવ્યા હતા, છતાં તમે મારો આદર કર્યો નહીં. તે અહંકારને કારણે જ તમે પરાજય પામ્યા છો.

Verse 44

प्रह्लादस्तमथोवाच मानस्त्वं त्यज भार्गव / स्वान्याज्यान्भजमानांश्च भक्तांश्चैव विशेषतः

ત્યારે પ્રહલાદે તેમને કહ્યું, 'હે ભાર્ગવ! તમે તમારો રોષ ત્યાગી દો. તમારા યજમાનો અને વિશેષ કરીને તમારા ભક્તોનો સ્વીકાર કરો.

Verse 45

त्वय्यदृष्टे वयं तेन देवाचार्येण मोहिताः / भक्तानर्हसि नस्त्रातुं ज्ञात्वा दीर्घेण चक्षुषा

તમારી ગેરહાજરીમાં પેલા દેવાચાર્ય (બૃહસ્પતિ) એ અમને મોહિત કર્યા હતા. તમારી દીર્ઘદ્રષ્ટિથી આ જાણીને, અમારું રક્ષણ કરવું આપને ઘટે છે.

Verse 46

यदि नस्त्वं न कुरुषे प्रसादं भृगुनन्दन / अपध्यातास्त्वया ह्यद्य प्रवेक्ष्यामोरसातलम्

હે ભૃગુનંદન! જો તમે અમારા પર કૃપા નહીં કરો, તો આજે તમારાથી તિરસ્કૃત થઈને અમે રસાતળમાં પ્રવેશ કરીશું.

Verse 47

सूत उवाच ज्ञात्वा काव्यो यथातत्त्वं कारुण्येन महीयसा / एवं शुक्रो ऽनुनीतः संस्ततः कोपं न्यवर्त्तयत्

સૂત બોલ્યા—કાવ્ય (શુક્રાચાર્ય) યથાતત્ત્વ જાણીને મહાન કરુણાથી; આ રીતે મનાવવામાં અને સ્તુત થવાથી શુક્રે ક્રોધ નિવાર્યો।

Verse 48

उवाचेदं न भेतव्यं गन्तव्यं न रसातलम् / अवश्यंभावीह्यर्थो ऽयं प्राप्तो वो मयि जाग्रति

તેણે કહ્યું—ડરવું નહીં, રસાતળમાં જવું નહીં પડે. આ ઘટના અવશ્યંભાવી હતી; હું જાગૃત હોઉં ત્યારે જ તે તમને પ્રાપ્ત થઈ છે।

Verse 49

न शक्यमन्यथाकर्त्तुं दिष्टं हि बलवत्तरम् / संज्ञा प्रनष्टा या चेयं कामं तां प्रतिलप्स्यथ

આને અન્યથા કરવું શક્ય નથી; કારણ કે દૈવ-નિયતિ વધુ બળવાન છે. જે સંજ્ઞા (ચેતના) નષ્ટ થઈ છે, તે તમે નિશ્ચયે ફરી પ્રાપ્ત કરશો।

Verse 50

प्राप्तः पर्यायकालो वा इति ब्रह्माभ्यभाषत / मत्प्रसादाच्च युष्माभिर्भुक्तं त्रैलोक्यमूर्ज्जितम्

બ્રહ્માએ કહ્યું—‘તમારો પર્યાય-કાળ (શાસનનો વારો) આવી પહોંચ્યો છે.’ અને મારા પ્રસાદથી તમે બળવાન ત્રૈલોક્યનો ભોગ કર્યો છે।

Verse 51

युगाख्या दश संपूर्णा देवानाक्रम्य मूर्द्धनि / तावन्तमेव कालं वै ब्रह्मा राज्यमभाषत

દેવોના મસ્તક પર આક્રમણ કરીને ‘યુગ’ નામની દસ પૂર્ણ થઈ; એટલા જ સમય માટે બ્રહ્માએ રાજ્ય (અધિકાર) નિર્ધારિત કર્યું।

Verse 52

सावर्णिके पुनस्तुभ्यं राज्यं किल भविष्यति / लोकानामीश्वरो भावी पौत्रस्तव पुनर्बलिः

સાવર્ણિક મન્વંતરમાં ફરી તને રાજ્ય નિશ્ચયે મળશે. લોકોના ઈશ્વર તરીકે તારો પૌત્ર પુનઃ બલિ થશે.

Verse 53

एवं कालमयं प्रोक्तः पौत्रस्ते ब्रह्मणा स्वयम् / तथाहृतेषु लोकेषु न शोको न किलाभवत्

આ રીતે કાળનિયત વચન તારા પૌત્ર વિષે સ્વયં બ્રહ્માએ કહ્યું. અને લોકો હરણ થતાં શોક કદી રહ્યો નહીં.

Verse 54

यस्मात्प्रवृत्तयश्चास्य न कामैरभिसंधिताः / तस्मादजेन प्रीतेन दत्तं सावर्णिके ऽन्तरे

કારણ કે તેની પ્રવૃત્તિઓ કામનાઓથી પ્રેરિત ન હતી; તેથી પ્રસન્ન અજ (બ્રહ્મા) એ સાવર્ણિક અંતરમાં આ દાન આપ્યું.

Verse 55

देवराज्यं बलेर्भाव्यमिति मामीश्वरो ऽब्रवीत् / तस्माददृश्यो भूतानां कालाकाङ्क्षी स तिष्ठति

ઈશ્વરે મને કહ્યું—‘બલિનું દેવરાજ્ય થવું જોઈએ.’ તેથી તે ભૂતોને અદૃશ્ય રહી કાળની રાહ જોતો સ્થિત છે.

Verse 56

प्रीतेन चामरत्वं वै दत्तं तुभ्यं स्वयंभुवा / तस्मान्निरुत्सुकस्त्वं वै पर्यायं सहसाकुलः

પ્રસન્ન સ્વયંભૂએ તને અમરત્વ પણ આપ્યું છે. તેથી તું નિરુત્સુક રહીને પણ, પોતાના વારોની રાહ જોતા, અચાનક વ્યાકુળ થાય છે.

Verse 57

न च शक्यं मया तुभ्यं पुर स्ताद्वै विसर्पितुम् / ब्रह्मणा प्रतिषिद्धो ऽस्मि भविष्यं जानता प्रभो

હે પ્રભુ, હું તારા સમક્ષ આગળ વધીને જઈ શકતો નથી; ભવિષ્ય જાણનાર બ્રહ્માએ મને પ્રતિષિદ્ધ કર્યો છે.

Verse 58

इमौ च शिष्यौ द्वौ मह्यं तुल्यावेतौ बृहस्पतेः / दैवतैः सह संरब्धान्सर्वान्वो धारयिष्यतः

આ મારા બે શિષ્યો બૃહસ્પતિ સમાન છે; દેવતાઓ સાથે ક્રોધિત થયેલા તમ સૌને તેઓ અટકાવી ધારણ કરશે.

Verse 59

सूत उवाच एवमुक्तास्तु दैतेया काव्येनाक्लिष्टकर्मणा / ततस्ताभ्यां ययुः सार्द्धं प्रह्लादप्रमुखास्तदा

સૂત બોલ્યા—અક્લિષ્ટકર્મા કાવ્યે આમ કહ્યે પછી દૈત્યોએ; ત્યારે પ્રહ્લાદ વગેરે તે બંને સાથે ગયા.

Verse 60

अवश्यभाव्यमर्थं तं श्रुत्वा दैतेयदानवाः / सहसा शंसमानास्ते जयं काव्येन भाषितम्

અવશ્ય થનારા તે વિષયને સાંભળી દૈત્ય-દાનવો, કાવ્યે કહેલા ‘જય’ને તરત જ વખાણવા લાગ્યા.

Verse 61

दंशिताः सायुधाः सर्वे ततो देवान्समाह्वयन् / अथ देवासुरान्दृष्ट्वा संग्रामे समुपस्थितान्

પછી બધા કવચધારી અને શસ્ત્રસજ્જ બની દેવતાઓને પડકારવા લાગ્યા; ત્યારબાદ યુદ્ધમાં ઉપસ્થિત દેવો અને અસુરોને જોઈ…

Verse 62

ततः संवृतसन्नाहा देवास्तान्समयोधयन् / देवासुरे ततस्तस्मिन्वर्त्तमाने शतं समाः / अजयन्तासुरा देवान्नग्रा देवा अमन्त्रयन्

પછી કવચધારી દેવોએ તેમની સાથે ઘોર યુદ્ધ કર્યું. દેવ–અસુર સંઘર્ષ સો વર્ષ ચાલ્યો. અંતે અસુરોએ દેવોને જીત્યા; દેવો નિરાધાર બની નિષ્પ્રયાસ રહ્યા।

Verse 63

देवा ऊचुः शण्डामर्कप्रभावेण जिताः स्मस्त्वसुरैर्वयम् / तस्माद्यज्ञं समुद्दिश्य कार्यं चात्महितं च यत्

દેવોએ કહ્યું— શંડ અને અમર્કના પ્રભાવથી અમે અસુરો દ્વારા પરાજિત થયા છીએ. તેથી યજ્ઞને આશ્રય કરીને આત્મહિતનું જે કાર્ય છે તે કરવું જોઈએ।

Verse 64

यज्ञेनोपाह्वयिष्यामस्ततो जेष्यामहे ऽसुरान् / अथोपामन्न्रयन्देवाः शण्डामकारै तु तावुभौ

યજ્ઞ દ્વારા અમે દેવશક્તિને આહ્વાન કરીશું; ત્યાર પછી અસુરોને જીતશું. એમ કહી દેવોએ શંડ અને અમર્ક— બંનેને બોલાવી વિનયપૂર્વક સંબોધ્યા।

Verse 65

यज्ञे चाहूय तौ प्रोक्तौ त्यजन्तामसुरा द्विजौ

યજ્ઞમાં બોલાવી દેવોએ કહ્યું— હે દ્વિજોય, અસુરોને ત્યજી દો।

Verse 66

ग्रहं तु वां ग्रहीष्यामो ह्यनुजित्य तु दानवान् / एवं तत्यजतुस्तौ तु षण्डामकारै तदा सुरान्

દાનવોને જીત્યા પછી અમે તમને સ્વીકારી યોગ્ય માન-સ્થાન આપીશું. એમ કહેતાં જ શંડ અને અમર્કે ત્યારે દેવોને ત્યજી દીધા।

Verse 67

ततो देवा जयं प्राप्ता दानवाश्च पराभवम् / देवासुरान्पराभाव्य शण्डामर्कावुपागमन्

ત્યારે દેવોએ વિજય મેળવ્યો અને દાનવો પરાજિત થયા. દેવાસુરોને પરાભવ કરીને તેઓ શંડ અને અમર્ક પાસે ગયા.

Verse 68

काव्यशापभिभूताश्च अनाधाराश्च ते पुनः / बाध्यमानास्तदा देवैर्विविशुस्ते रसातलम्

કાવ્યના શાપથી અભિભૂત થઈ તેઓ ફરી આધારવિહોણા બન્યા. દેવોથી પીડિત થઈ ત્યારે તેઓ રસાતલમાં પ્રવેશ્યા.

Verse 69

एवं निरुद्यमास्ते वै कृता शक्रेण दानवाः / ततः प्रभृति शापेन भृगुनैमित्तिकेन च

આ રીતે શક્ર (ઇન્દ્ર) એ દાનવોને નિષ્ક્રિય કરી દીધા. ત્યારથી ભૃગુ-નિમિત્ત તે શાપના કારણે (આ સ્થિતિ રહી).

Verse 70

यज्ञे पुनः पुनर्विष्णुर्यज्ञे ऽथ शिथिले प्रभुः / कर्तुं धर्मव्यवस्थान मधर्मस्य प्रणाशनम्

યજ્ઞમાં વારંવાર વિષ્ણુ જ પ્રગટ થાય છે; અને યજ્ઞ શિથિલ થાય ત્યારે પ્રભુ ધર્મની વ્યવસ્થા સ્થાપવા તથા અધર્મનો નાશ કરવા આવે છે.

Verse 71

प्रह्नादस्य निदेशे तु ये ऽसुरा न व्यवस्थिताः / मनुष्यवध्यांस्तान्सर्वान्ब्रह्मा व्याहरत प्रभुः

પ્રહ્લાદના આદેશમાં જે અસુરો સ્થિર ન રહ્યા, તે બધાને પ્રભુ બ્રહ્માએ ‘મનુષ્યો દ્વારા વધ્ય’ તરીકે જાહેર કર્યા.

Verse 72

धर्मान्नारायणस्तस्मात्संभूतश्चाक्षुषे ऽन्तरे / यज्ञं प्रवर्त्तयामास वैन्यो वैवस्वते ऽन्तरे

અતએવ ધર્મમાંથી નારાયણ ચાક્ષુષ મન્વંતરમાં પ્રગટ થયા; અને વૈવસ્વત મન્વંતરમાં વૈન્યે યજ્ઞનું પ્રવર્તન કર્યું।

Verse 73

प्रादुर्भावे तु वैन्यस्य ब्रह्मैवासीत्पुरोहितः / चतुर्थ्यां तु युगाख्यायामापन्नेषु सुरेष्वथ

વૈન્યના પ્રાદુર્ભાવ સમયે બ્રહ્માજી જ પુરોહિત હતા; અને ચોથી ‘યુગ’ નામની અવસ્થામાં, જ્યારે દેવો આપત્તિમાં પડ્યા, ત્યારે।

Verse 74

संभुतः स समुद्रान्तर्हिरण्यकशिपोर्वधे / द्वितीयो नरसिंहो ऽभूद्रौद्रः सुतपुरस्सरः

તે સમુદ્રની અંદર હિરણ્યકશિપુના વધ માટે પ્રગટ થયો; તે બીજો નરસિંહ હતો—રૌદ્ર સ્વરૂપ, અને પુત્રોમાં અગ્રગણ્ય।

Verse 75

यजमानं तु दैत्येन्द्रमदित्याः कुलनन्दनः / द्विजो भूत्वा शुभे काले बलिं वैरोचनं जगौ

યજમાન દૈત્યેન્દ્ર પાસે અદિતિ-કુલનો આનંદ (વિષ્ણુ) શુભ કાળે દ્વિજરૂપ ધારણ કરીને વૈરોચન બલિ પાસે ગયો અને બોલ્યો।

Verse 76

त्रैलोक्यस्य भवान्राजा त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् / दातुमर्हसि मे राजन्विक्रमांस्त्रीनिति प्रभुः

પ્રભુએ કહ્યું—‘હે રાજન! તમે ત્રિલોકના રાજા છો; સર્વ કંઈ તમામાં પ્રતિષ્ઠિત છે. તેથી મને ત્રણ પગલાં જેટલી ભૂમિ દાન આપો.’

Verse 77

ददामीत्येव तं राजा बलिर्वैरोचनो ऽब्रवीत् / वामनं तं च विज्ञाय ततो ऽदान्मुदितः स्वयम्

રાજા બલિ વૈરોચને કહ્યું—“હું દાન આપું છું.” તે વામનને ઓળખીને આનંદથી સ્વયં દાન આપ્યું.

Verse 78

स वामनो दिवं खं च पृथिवीं च द्विजोत्तमाः / त्रिभिः क्रमैर्विश्वमिदं जगदाक्रामत प्रभुः

હે દ્વિજોત્તમો! તે વામન પ્રભુએ ત્રણ પગલાંમાં સ્વર્ગ, આકાશ અને પૃથ્વી સહિત આ સમગ્ર જગતને વ્યાપી લીધું.

Verse 79

अत्यरिच्यत भूतात्मा भास्करं स्वेन तेजसा / प्रकाशयन्दिशः सर्वाः प्रदिशश्च महायशाः

મહાયશસ્વી ભૂતાત્માએ પોતાના તેજથી સૂર્યને પણ વટાવી દીધો અને સર્વ દિશા તથા ઉપદિશાઓને પ્રકાશિત કરી દીધી.

Verse 80

शुशुभे स महाबाहुः सर्वलोकान्प्रकाशयन् / आसुरीं श्रियमाहृत्य त्रींल्लोकांश्च जनार्द्दनः

મહાબાહુ જનાર્દને સર્વ લોકોને પ્રકાશિત કરતાં શોભા પામી; અને આસુરી શ્રી હરીને ત્રિલોકને પોતાના અધિકારમાં લીધા.

Verse 81

स पुत्रपौत्रानसुरान्पातालतलमानयन् / नमुचिः शंबरश्चैव प्रह्रादश्चैव विष्णुना

વિષ્ણુએ પુત્ર-પૌત્ર સહિત અસુરોને પાતાળતલમાં ઉતારી દીધા; નમુચિ, શંબર અને પ્રહ્લાદને પણ.

Verse 82

क्रूरा हता विनिर्दूता दिशः संप्रतिपेदिरे / महाभूतानि भूतात्मा सविशेषाणि माधवः

ક્રૂર લોકો હણાઈ ને હાંકી કાઢાયા ત્યારે દિશાઓ શાંત થઈ; ભૂતાત્મા માધવે વિશેષসহ મહાભૂતોને પ્રગટ કર્યા।

Verse 83

बलिं चं सबलं विप्रास्तत्राद्भुतमदर्शयत् / तस्य गात्रे जगत्सर्वमात्मानमनुपश्यति

વિપ્રોએ ત્યાં બલિને તેની સેનાસહ અદ્ભુત રીતે દર્શાવ્યો; તેના અંગોમાં સર્વ જગત પોતાનાં આત્માને જ જુએ છે।

Verse 84

न किञ्चिदस्ति लोकेषु यदव्याप्तं महात्मना / तद्वै रूपमुपेन्द्रस्य देवादानवमानवाः

લોકોમાં એવું કશું નથી જે તે મહાત્માથી વ્યાપ્ત ન હોય; એ જ ઉપેન્દ્રનું સ્વરૂપ છે—હે દેવો, દાનવો અને માનવો।

Verse 85

दृष्ट्वा संमुमुहुः सर्वे विष्णुतेजोविमोहिताः / बलिः सितो महापाशैः सबन्धुः ससुत्दृद्गणः

વિષ્ણુના તેજથી મોહીત થઈ સૌએ જોઈને મૂર્છા ખાધી; બલિ પોતાના બંધુઓ અને પુત્રો સહિત મહાપાશોથી બંધાયો।

Verse 86

विरोचनकुलं सर्वं पाताले सन्निवेशितम् / ततः सर्वामरैश्वर्यं दत्त्वेन्द्राय महात्मने

વિરોચનનું સમગ્ર કુળ પાતાળમાં વસાવવામાં આવ્યું; ત્યારબાદ સર્વ દેવૈશ્વર્ય મહાત્મા ઇન્દ્રને અર્પણ થયું।

Verse 87

मानुषेषु महाबाहुः प्रादुरास जनार्द्दनः / एतास्तिस्रः समृतास्तस्य दिव्याः संभूतयः शुभाः

માનવોમાં મહાબાહુ જનાર્દન પ્રગટ થયા. તેમની આ ત્રણ દિવ્ય અને શુભ અવતાર-સમ્ભવતાઓ સ્મૃત છે.

Verse 88

मानुष्यः सप्त यास्तस्य साग्रगास्ता निबोधत / त्रेतायुगे तु दशमे दत्तात्रेयो बभूव ह

તેમના માનવીય સાત અગ્રગણ્ય અવતારોને જાણો. ત્રેતાયુગના દસમામાં દત્તાત્રેય પ્રગટ થયા.

Verse 89

नष्टे धर्मे चतुर्थश्च मार्कण्डेयपुः सरः / पञ्चमः पञ्चदश्यां तु त्रेतायां संबभूव ह

ધર્મ નષ્ટ થતાં ચોથા રૂપે માર્કંડેય અગ્રણી થયા. અને ત્રેતામાં પંદરમામાં પાંચમો અવતાર પ્રગટ થયો.

Verse 90

मान्धाता चक्रवर्त्तित्वे तस्योतथ्यः पुरस्सरः / एकोनविंशयां त्रेतायां सर्वक्षत्रान्तकृद्विभुः

ચક્રવર્તી માંધાતા રૂપે, તેમના અગ્રણી ઉતથ્ય હતા. ત્રેતાના ઓગણીસમાં ક્રમે તે વિભુ ‘સર્વક્ષત્રાંતકૃત્’ પ્રગટ થયો.

Verse 91

जामदग्न्यस्तदा षष्ठे विश्पामित्रपुरस्सरः / चतुर्विंशे युगे रामो वसिष्ठेन पुरोधसा

ત્યારે છઠ્ઠા રૂપે જામદગ્ન્ય (પરશુરામ) થયા, જેમના અગ્રણી વિશ્વામિત્ર હતા. ચોવીસમા યુગમાં રામ થયા, જેમના પુરોહિત વસિષ્ઠ હતા.

Verse 92

सप्तमो रावणस्यार्थे जज्ञे दशरथात्मजः / अष्टमो द्वापरे विष्णुरष्टाविंशे पराशरात्

રાવણના કાર્ય માટે સાતમા અવતારમાં દશરથાત્મજ પ્રગટ થયા. દ્વાપરમાં આઠમા રૂપે વિષ્ણુ, અને અઠ્ઠાવીસમા અવતારમાં પરાશરથી પ્રાદુર્ભવ થયા.

Verse 93

वेदव्यासस्ततो जज्ञे जातूकर्ण्यपुरस्सरः / तथैव नवमे विष्णुरदित्याः कश्यपात्मजः

પછી જાતૂકર્ણ્યના અગ્રગામી વેદવ્યાસ પ્રગટ થયા. એ જ રીતે નવમા અવતારમાં વિષ્ણુ, અદિતિના ગર્ભમાં કશ્યપના પુત્રરૂપે પ્રાદુર્ભવ થયા.

Verse 94

देवक्यां वसुदेवात्तु जातो गार्ग्यपुरस्सरः / अप्रमेयो नियोगश्च यतकामवरो वशी

દેવકીના ગર્ભમાં વસુદેવથી તેઓ જન્મ્યા, ગાર્ગ્યના અગ્રગામી. તેઓ અપ્રમેય છે; અવતરણ નિયોગથી છે; ઇચ્છિત વર આપનાર અને સર્વવશી છે.

Verse 95

क्रीडते भगवांल्लोके बालः क्रीडनकेरिव / न प्रमातुं महाबाहुं शक्यो ऽसौ मधुसूदनः

ભગવાન લોકમાં બાળકની જેમ, રમકડાં સાથે રમતા શિશુ સમાન લીલા કરે છે. તે મહાબાહુ મધુસૂદનને માપવું કે સંપૂર્ણ રીતે જાણવું કોઈને શક્ય નથી.

Verse 96

परं ह्यवरमेतस्माद्विश्वरूपान्न विद्यते / अष्टाविंशतिके तद्वद्द्वापरस्याथ संक्षये

આ વિશ્વરૂપ કરતાં શ્રેષ્ઠ કે હીન એવું કશું નથી. અઠ્ઠાવીસમા (અવતારક્રમ)માં પણ એ જ રીતે થાય છે, અને ત્યારે દ્વાપરયુગનો ક્ષય થાય છે.

Verse 97

नष्टे धर्मे तदा जज्ञे विष्णुर्वृष्णिकुले प्रभुः / कर्तुं धर्मव्यवस्थानमसुराणां प्रणाशनम् / माहयन्सर्वभूतानि योगात्मा योगमायया

ધર્મ નષ્ટ થતાં ત્યારે પ્રભુ વિષ્ણુ વૃષ્ણિકુળમાં પ્રગટ થયા. ધર્મવ્યવસ્થા સ્થાપવા અને અસુરોનો વિનાશ કરવા માટે, યોગાત્મા યોગમાયાથી સર્વ ભૂતોને મહિમાવંત કર્યા.

Verse 98

प्रविष्टो मानुषीं योनिं प्रच्छन्नश्चरते महीम्

તે માનુષી યોનિમાં પ્રવેશ કરીને, ગુપ્ત રૂપે પૃથ્વી પર વિચરે છે.

Verse 99

विहारार्थं मनुष्येषु सांदीपनिपुरस्सरः / यत्र कंसं च शाल्वं च द्विविदं च महासुरम्

મનુષ્યોમાં લીલા-વિહાર માટે તે સાંદીપનિ-પુર તરફ આગળ વધ્યો; જ્યાં કંસ, શાલ્વ અને દ્વિવિદ નામનો મહાસુર હતો.

Verse 100

अरिष्ठं वृषभं चैव पूतनां केशिनं हयम् / नागं कुवलयापीडं मल्लं राजगृहाधिपम्

તેણે અરીષ્ટ નામના વૃષભને, પૂતનાને, કેશી નામના ઘોડાને, કુવલયાપીડ હાથીને, મલ્લને અને રાજગૃહના અધિપતિને પણ (પરાજિત કર્યા).

Verse 101

दैत्यान्मानुषदेहस्थान्सूदयामास वीर्यवान् / छिन्नं बाहुसहस्रं च बाणस्याद्भुतकर्मणा

વીર્યવાન ભગવાને માનુષદેહમાં રહેલા દૈત્યોનો સંહાર કર્યો; અને અદ્ભુત પરાક્રમે બાણાસુરની સહસ્ર ભુજાઓ પણ કાપી નાંખી.

Verse 102

नरकश्च हतः संख्ये यवनश्च महाबलः / हृतानि च महीपानां सर्वरत्नानि तेजसा

યુદ્ધમાં નરક અને મહાબળવાન યવન માર્યા ગયા; તેજના બળે રાજાઓનાં સર્વ રત્નો હરણ કરાયા.

Verse 103

कुरुवीराश्च निहताः पार्थिवा ये रसातले / एते लोकहितार्थाय प्रादुर्भावा महात्मनः

રસાતલમાં રહેલા પાર્થિવ કુરુવીરો પણ નિહત થયા; આ મહાત્માઓ લોકહિત માટે જ પ્રાદુર્ભૂત થયા હતા.

Verse 104

अस्मिन्नेव युगे क्षीणे संध्याशिष्टे भविष्यति / कल्किर्विष्णुयशा नाम पाराशर्यः प्रतापवान्

આ જ યુગ ક્ષીણ થઈ સંધ્યાકાળ માત્ર બાકી રહે ત્યારે, વિષ્ણુયશા નામનો પ્રતાપી પારાશર્ય કલ્કિ થશે.

Verse 105

दशमो भाव्यसंभूतो याज्ञवल्क्यपुरस्सरः / अनुकर्षन्स वै सेनां हस्त्यश्वरथसंकुलाम्

તે ભાવિ દસમો અવતાર; યાજ્ઞવલ્ક્યને અગ્રેસર રાખીને, હાથી-ઘોડા-રથોથી ભરેલી સેનાને સાથે લઈ આગળ વધશે.

Verse 106

प्रगृहीतायुधैर्विप्रैर्वृतः शतसहस्रशः / नात्यर्थं धार्मिका ये च ये च धर्मद्विषः क्वचित्

આયુધ ધારણ કરેલા શતસહસ્ર વિપ્રોથી તે ઘેરાયેલો રહેશે; અને જે અત્યંત ધાર્મિક નથી તથા ક્યાંક ક્યાંક ધર્મદ્વેષી છે, તેઓ પણ (સાથે હશે).

Verse 107

उदीच्यान्मध्यदेशांश्च तथा विन्ध्या परान्तिकान् / तथैव दाक्षिणात्यांश्च द्रविडान्सिंहलैः सह

તેણે ઉદીચ્ય (ઉત્તર) દેશના, મધ્યદેશના તથા વિંધ્યના પરાંત પ્રદેશોના લોકોને; તેમજ દક્ષિણાત્યોને, દ્રવિડો ને સિંહલો સહિત (વશમાં) કર્યા.

Verse 108

गान्धारान्पारदांश्चैव पह्लवान्पवनाञ्छकान् / तुबराञ्छबरांश्चैव पुलिन्दान्बरदान् वसान्

તેણે ગાન્ધાર, પારદ, પહ્લવ, પવન અને શક; તેમજ તુબર, છબર, પુલિંદ, બરદ અને વસ—આ સૌને (વશમાં) કર્યા.

Verse 109

लंपाकानाङ्घ्रकान्पुण्ड्रान्किरातांश्चैव स प्रभुः / प्रवृत्तचक्रो बलवान्म्लेच्छानामन्तकृद्बली

તે પ્રભુએ લંપાક, આઙ્ઘ્ર, પુણ્ડ્ર અને કિરાતોને પણ (વશમાં કરી), ચક્રપ્રવર્તક બલવાન બન્યો; અને મ્લેચ્છોના અંત કરનાર પરાક્રમી થયો.

Verse 110

अदृश्यः सर्वभूतानां पृथिवीं विचरिष्यति / मानवः स तु संजज्ञे देवसेनस्य धीमतः

તે સર્વ ભૂતોને અદૃશ્ય રહી પૃથ્વી પર વિચરશે. તે ધીમાન દેવસેનના ગૃહમાં મનુષ્યરૂપે જન્મ્યો.

Verse 111

पूर्वजन्मनि विष्णुर्यः प्रमितिर्नाम वीर्यवान् / गोत्रेण वै चन्द्रमसः पूर्णे कलियुगे ऽभवत्

પૂર્વજન્મમાં જે વિષ્ણુસ્વરૂપ વીર્યવાન ‘પ્રમિતિ’ નામે હતો, તે ચન્દ્રમસ ગોત્રમાં પૂર્ણ કલિયુગમાં (ફરી) પ્રગટ થયો.

Verse 112

इत्येतास्तस्य देवस्य दक्षसंभूतयः स्म-ताः / तन्तं कालं च कायं च तत्तदुद्दिश्य कारणम्

આ રીતે તે દેવની દક્ષથી ઉત્પન્ન થયેલી આ સર્વ ઉત્પત્તિઓ સ્મૃત થઈ; તંતુ, કાળ અને કાય—એમને સૂચવીને કારણ જણાવાયું છે.

Verse 113

अंशेन त्रिषु लोकेषु तास्ता योनीः प्रपत्स्यते / पञ्चविंशे स्थितः कल्पे पञ्चविंशत्स वै समाः

તે પોતાના અંશથી ત્રિલોકમાં તે-તે યોનિઓને પ્રાપ્ત થાય છે; પચ્ચીસમા કલ્પમાં સ્થિત રહી તે નિશ્ચયે પચ્ચીસ વર્ષ રહે છે.

Verse 114

विनिघ्नन्सर्वभूतानि मानुषानेव सर्वशः / कृत्वा बीजावशेषां तु महीं क्रूरेण कर्मणा

તે સર્વત્ર સર્વ ભૂતોને, ખાસ કરીને મનુષ્યોને, સંહારતો; ક્રૂર કર્મથી પૃથ્વીને માત્ર બીજ-અવશેષ રાખે છે.

Verse 115

शान्तयित्वा तु वृषलान्प्रायशस्तान धार्मिकान् / ततः स वै तदा कल्किश्चरितार्थः ससैनिकः

પરંતુ મોટેભાગે ધાર્મિક એવા વૃષલોને શાંત કરીને; ત્યારે કલ્કિ સૈન્યসহ કૃતાર્થ બને છે.

Verse 116

कर्मणा निहता ये तु सिद्धास्ते तु पुनः स्वयम् / अकस्मात्कुपितान्योन्यं भविष्यन्ति च मोहिताः

જે સિદ્ધો તેના કર્મથી નિહત થયા હતા, તેઓ ફરી પોતે જ; અચાનક મોહિત થઈ પરસ્પર ક્રોધિત થશે.

Verse 117

क्षपयित्वा तु तान्सर्वान्भाविनार्थेन चोदितः / गङ्गायमुनयोर्मध्ये निष्ठां प्राप्स्यति सानुगः

તેમને સર્વને ક્ષય કરીને, ભાવિ હેતુથી પ્રેરિત થઈ, તે અનુચરો સહિત ગંગા-યમુના વચ્ચે નિષ્ઠા પ્રાપ્ત કરશે।

Verse 118

ततो व्यतीते कल्पे तु समाप्ते सहसैनिके / नृपेष्वथ विनिष्टेषु तदा त्वप्रग्रहाः प्रजाः

પછી તે કલ્પ વીતી જાય અને સહસૈનિક સહિત સમાપ્ત થાય, અને રાજાઓ વિનષ્ટ થાય, ત્યારે પ્રજાઓ નિયંત્રણવિહોણી બનશે।

Verse 119

रक्षणे विनिपृत्ते तु हत्वा चान्योन्यमाहवे / परस्परत्दृतस्वाश्च निरानन्दाः सुदुःखिताः

રક્ષણ વ્યવસ્થા નષ્ટ થતાં, યુદ્ધમાં પરસ્પર એકબીજાને મારી, અને એકબીજાનું ધન છીનવી, તેઓ આનંદવિહોણા અને અત્યંત દુઃખી થશે।

Verse 120

पुराणि हित्वा ग्रामांश्च तुल्यास्ता निष्परिग्रहाः / प्रनष्टश्रुतिधर्माश्चनष्टधर्माश्रमास्तथा

તેઓ જૂના નગરો અને ગામો ત્યજી દેશે; બધા સમાન અને નિષ્પરિગ્રહ બનશે. શ્રુતિ-ધર્મ લુપ્ત થશે અને ધર્માશ્રમોની વ્યવસ્થા પણ નષ્ટ થશે।

Verse 121

ह्रस्वा अल्पायुषश्चैव भविष्यन्ति वनौकसः / सरित्पर्वतसेविन्यः पत्रमूलफलाशनाः

વનવાસીઓ ઠીંગણા અને અલ્પાયુષી થશે; તેઓ નદીઓ અને પર્વતોનો આશ્રય લેશે અને પાંદડા, કંદમૂળ તથા ફળ ખાઈને જીવશે।

Verse 122

चीरपत्राजिनघराः संकरं घोरमास्थिताः / अल्पायुषो नष्टवार्ता बह्वाबाधाः सुदुःखिताः

તેઓ ચીર, પાંદડાં અને મૃગચર્મનાં વસ્ત્રો ધારણ કરીને ભયંકર સંકર-ધર્મને આશ્રય કરશે. અલ્પાયુષી, સદાચારની વાર્તા નષ્ટ, અનેક ઉપદ્રવોથી પીડિત અને અત્યંત દુઃખિત રહેશે.

Verse 123

एवं काष्ठामनुप्राप्ताः कलिसंध्यांशके तदा / प्रजाः क्षयं प्रयास्यन्ति सार्द्धं कलियुगेन तु

આ રીતે જ્યારે તેઓ કલિ-સંધ્યાના અંશે તે પરાકાષ્ઠા અવસ્થાને પહોંચશે, ત્યારે પ્રજાઓ કલિયુગ સાથે જ ક્ષયને પામશે.

Verse 124

क्षीणे कलियुगे तस्मिन्प्रवृत्ते च कृते पुनः / प्रपत्स्यन्ते यथान्यायं स्वभावादेव नान्यथा

જ્યારે તે કલિયુગ ક્ષીણ થઈ જશે અને ફરી કૃતયુગ પ્રવર્તશે, ત્યારે લોકો સ્વભાવથી જ—અન્યથા નહીં—ન્યાયાનુસાર આચરણમાં પ્રવૃત્ત થશે.

Verse 125

इत्येतत्कीर्त्तितं सर्वं देवासुरविचेष्टितम् / यदुवंशप्रसंगेन महद्वो वैष्मवं यशः

આ રીતે દેવો અને અસુરોની સર્વ ચેષ્ટાઓ વર્ણવાઈ; અને યદુવંશના પ્રસંગથી તમારાં માટે મહાન વૈષ્ણવ યશ કીર્તિત થયું.

Verse 126

तुर्वसोस्तु प्रवक्ष्यामि पूरोर्द्रुह्योरनोस्तथा

હવે હું તુર્વસુ, તેમજ પુરુ, દ્રુહ્યુ અને અનુ—એમનો પણ વર્ણન કરીશ.