Adhyaya 46

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे सगरोपाख्याने भार्गवचरिते पञ्चचत्वारिंशत्तमोध्यायः // ४५// वसिष्ठ उवाच सगच्छन्पथि शुश्राव मुनिभ्यस्त त्त्वमादितः / राजपुत्रव्यवसितं पित्रौः स्वर्गतिमेव च

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના વાયુપ્રોક્ત મધ્યમભાગમાં, સગરોપાખ્યાનના ભાર్గવચરિતમાં પંચચાળીસમો અધ્યાય સમાપ્ત. વસિષ્ઠ બોલ્યા— તે માર્ગે જતા જતા મુનિઓ પાસેથી આરંભથી સર્વ વાત સાંભળી— રાજપુત્રનો નિશ્ચય અને માતા-પિતાની સ્વર્ગગતિ પણ।

Verse 2

पितुस्तु जीवहरणं शिरोहरणमेव च / तन्मृतेरेव मरणं श्रुत्वा मातुश्च केवलम्

પિતાનું પ્રાણહરણ અને શિરચ્છેદ, તેમજ તેની મૃત્યુવાર્તા—માતાએ માત્ર સાંભળતાં જ વ્યથા અનુભવી.

Verse 3

विललाप महाबाहुर्दुःखशोकसमन्वितः / तमथाश्वासयामास तुल्यदुःखो ऽकृतव्रणः

મહાબાહુ દુઃખ-શોકથી ભરાઈ વિલાપ કરવા લાગ્યો; ત્યારે સમદુઃખી પરંતુ અઘાતરહિત વ્યક્તિએ તેને સાંત્વના આપી.

Verse 4

हेतुभिः शास्त्रनिर्दिष्टैर् वीर्यसामर्थ्यसूचकैः / युक्तिलौकिकदृष्टान्तैस्तच्छोकं संव्यशामयत्

શાસ્ત્રે દર્શાવેલા કારણો, વીર્ય-સામર્થ્ય સૂચક તર્કો અને લોકદૃષ્ટાંતો વડે તેણે તે શોક શમાવ્યો.

Verse 5

सांत्वितस्तेन मैधावी धृतिमालंब्य भार्गवः / प्रययौ सहितः सख्या भ्रातॄणां तु दिदृक्षया

તેની સાંત્વના પામી મેધાવી ભાર્ગવે ધૈર્ય ધારણ કર્યું અને મિત્ર સાથે ભાઈઓને જોવા માટે પ્રસ્થાન કર્યું.

Verse 6

स तान्दृष्ट्वाभिवाद्यैतान्दुःखितान्दुःखकर्शितः / शोकामषयुतस्तैश्च सह त्स्थौ दिनत्रयम्

તેમને જોઈ અભિવાદન કરીને, પોતે પણ દુઃખથી કશાયિત થઈ, શોક અને રોષ સાથે તેમની સાથે ત્રણ દિવસ રહ્યો.

Verse 7

ततो ऽस्य सुमाहान्क्रोधः स्मरतो निधनं पितुः / बभूव सहसा सर्वलोकसंहरणक्षमः

ત્યારે પિતાના મૃત્યુનું સ્મરણ કરતા તેમને એકાએક એવો મહાન ક્રોધ ચડ્યો જે સમસ્ત લોકોનો સંહાર કરવા માટે સક્ષમ હતો.

Verse 8

मातुरर्थे कृतां पूर्वं प्रतिज्ञां सत्यसंगरः / दृढीचकार हृदये सर्वक्षत्रवधोद्यतः

સત્યનિષ્ઠ પરશુરામે માતા માટે પૂર્વે કરેલી પ્રતિજ્ઞાને હૃદયમાં દ્રઢ કરી અને તેઓ સર્વ ક્ષત્રિયોનો વધ કરવા માટે તત્પર થયા.

Verse 9

क्षत्रवंश्यानशेषेण हत्वा तद्देहलोहितैः / करिष्ये तर्पणं पित्रोरिति निश्चित्य भार्गवः

ભાર્ગવે નિશ્ચય કર્યો કે, 'ક્ષત્રિય વંશનો નિઃશેષ સંહાર કરીને, તેમના દેહના રક્તથી હું મારા માતા-પિતાનું તર્પણ કરીશ.'

Verse 10

भ्रातॄणां चैव सर्वेषामाख्यायात्मसमीहितम् / प्रययौ तदनुज्ञातः कृत्वा संस्थांपितुः क्रियाम्

પોતાના સર્વે ભાઈઓને પોતાનો મનોરથ જણાવીને અને તેમની આજ્ઞા લઈને, પિતાની ઉત્તરક્રિયા કરીને તેઓ ત્યાંથી નીકળી ગયા.

Verse 11

अकृतव्रणसंयुक्तः प्राप्य माहिष्मतीं ततः / तद्बाह्योपवने स्थित्वा सस्मार स महोदरम्

અકૃતવ્રણની સાથે માહિષ્મતી નગરી પહોંચીને, તેના બહારના બગીચામાં રહીને તેમણે મહોદરનું સ્મરણ કર્યું.

Verse 12

स तस्मै रथचापाद्यं सहसाश्वसमन्वितम् / प्रेषयामास रामाय सर्वसंहननानि च

તેણે રામ માટે રથ, ધનુષ્ય વગેરે તથા સહસ્ર અશ્વોથી યુક્ત સર્વ યુદ્ધસામગ્રી તત્કાળ મોકલી આપી.

Verse 13

रामो ऽपि रथमारुह्य सन्नद्धः सशरं धनुः / गृहीत्वापूरयच्छङ्खं रुद्रदत्तममित्रजित्

અમિત્રજિત્ રામ પણ રથ પર ચઢી, સજ્જ થઈ, બાણો સહિત ધનુષ્ય ધારણ કરી, રુદ્રદત્ત શંખ હાથમાં લઈ ઘોષપૂર્વક ફૂંક્યો.

Verse 14

ज्याघोषं च चकारोच्चै रोदसी कंपयन्निव / सहसाहोथ सारथ्यं चक्रे सारथिनां वरः

તેણે ધનુષ્યની જ્યાનો ઊંચો ઘોષ કર્યો, જાણે ધરતી-આકાશ કંપી ઊઠ્યા હોય; અને તત્કાળ સારથીઓમાં શ્રેષ્ઠે સારથ્ય સંભાળ્યું.

Verse 15

रथज्याशङ्खनादैस्तु वधात्पित्रोरमर्षिणः / तस्याभून्नगरी सर्वा संक्षुब्धाश्च नरद्विपाः

રથધ્વનિ, જ્યાઘોષ અને શંખનાદથી—પિતૃવધથી ક્રોધિત તેના કારણે—આખી નગરી ઉથલપાથલ થઈ ગઈ અને વીરો પણ ક્ષુબ્ધ થયા.

Verse 16

रामं त्वागतमाज्ञाय सर्वक्षत्रकुलान्तकम् / संक्षुब्धाश्चक्रुरुद्योगं संग्रामाय नृपात्मजाः

સર્વ ક્ષત્રિયકુલોના અંતક એવા રામના આગમનને જાણીને, રાજપુત્રો ક્ષુબ્ધ થઈ યુદ્ધ માટે ઉદ્યોગ કરવા લાગ્યા.

Verse 17

अथ पञ्चरथाः शुराः शूरसेनादयो नृप / रामेण योद्धुं सहिता राजभिश्च क्रुरुद्यमम्

ત્યારે શૂરશેન આદિ પરાક્રમી રાજાઓ, પાંચ રથો સહિત, ક્રૂર નિશ્ચય લઈને રાજાઓ સાથે રામ સાથે યુદ્ધ કરવા એકત્ર થયા।

Verse 18

चतुरङ्गवलोपेतास्ततस्ते क्षत्रियर्षभाः / राममासादयामासुः पतङ्गा इव पावकम्

ત્યારે તે ક્ષત્રિયશ્રેષ્ઠો ચતુરંગિણી સેનાથી યુક્ત થઈ, જેમ પતંગિયા અગ્નિ તરફ ધસી જાય તેમ રામ પાસે ધસી આવ્યા।

Verse 19

निवार्य तानापततो रथेनैकेन भार्गवः / युयुधे पार्थिवैः सर्वैः समरे ऽमितविक्रमः

તેમના ધાવાને એક જ રથથી અટકાવી, અમિત પરાક્રમી ભાર్గવ રામે સમરમાં બધા રાજાઓ સાથે યુદ્ધ કર્યું।

Verse 20

ततः पुनरभूद्युद्धं रामस्य सह राजभिः / जघान यत्र संक्रुद्धो राज्ञां शतमुदारधीः

પછી રામનું રાજાઓ સાથે ફરી યુદ્ધ થયું; ત્યાં ક્રોધિત થઈ ઉદારબુદ્ધિ રામે રાજાઓમાંથી સો ને સંહાર્યા।

Verse 21

ततः स शूरसेनादीन्हत्वा सबलवाहनान् / त्रणेन पातयामास क्षितौ क्षत्रियमण्डलम्

પછી તેણે શૂરશેન આદિને તેમની સેના અને વાહનો સહિત મારીને, સમગ્ર ક્ષત્રિયમંડળને તૃણ સમું ધરતી પર પાડી દીધું।

Verse 22

ततस्ते भग्नसंकल्पा हतस्वबलवाहनाः / हतशिष्टा नृपतयो दुद्रुवुः सर्वतोदिशम्

પછી જેમના સંકલ્પ તૂટી ગયા હતા અને જેમનું સૈન્યબળ તથા વાહનો નષ્ટ થયા હતા, એવા બચેલા રાજાઓ સર્વ દિશાઓમાં દોડી ભાગી ગયા.

Verse 23

एवं विद्राव्य सैन्यानि हत्वा जित्वाथ संयुगे / जघान शतशो राज्ञः शूराञ्छरवराग्निना

આ રીતે સૈન્યોને વિખેરી, યુદ્ધમાં મારીને અને જીત મેળવી, તેણે બાણવર્ષારૂપી અગ્નિથી સૈકડો શૂર રાજાઓનો સંહાર કર્યો.

Verse 24

ततः क्रोधपरीतात्मा दग्धुकामो ऽखिलां पुरीम् / उदैरयद्भार्गवो ऽस्त्रं कालाग्निसदृशप्रभम्

પછી ક્રોધથી વ્યાપ્ત મનવાળો, આખી નગરીને દહન કરવાની ઇચ્છાથી, ભાર્ગવે કાલાગ્નિ સમાન તેજવાળું અસ્ત્ર પ્રેરિત કર્યું.

Verse 25

ज्वालाकवलिताशेषपुरप्राकारमालिनीम् / पुरीं सहस्त्यश्वनरां स ददाहास्त्रपावकः

જ્વાળાઓથી ગ્રસિત, નગરના પ્રાકારોની માળાથી શોભિત, હાથી-ઘોડા અને નરજન સહિતની તે પુરીને તે અસ્ત્રરૂપ પાવકે દહન કરી નાખી.

Verse 26

दह्यमानां पुरीं दृष्ट्वा प्राणत्राणपरायणः / जीवनाय जगामाशु वीतिहोत्रो भयातुरः

દહન થતી પુરીને જોઈ, પ્રાણરક્ષામાં તત્પર, ભયથી વ્યાકુળ વીતિહોત્ર જીવ બચાવવા માટે તત્કાળ ચાલ્યો ગયો.

Verse 27

अस्त्राग्निना पुरीं सर्वां दग्ध्वा हत्वा च शात्रवान् / प्राशयानो ऽखिलान् लोकान् साक्षात्काल इवान्तकः

અસ્ત્રાગ્નિથી તેણે સમગ્ર પુરી દગ્ધ કરી અને શત્રુઓનો વધ કર્યો; સాక్షાત્ કાળરૂપ અંતકની જેમ તે જાણે સર્વ લોકોને ગ્રસી રહ્યો હતો।

Verse 28

अकृतव्रणसंयुक्तः सहसाहेन चान्वितः / जगामरथघोषेण कंपयन्निव मेदिनीम्

તે ઘાવ વિના, અપરિમિત સાહસથી યુક્ત થઈ, રથના ઘોષથી જાણે ધરતીને કંપાવતો આગળ વધ્યો।

Verse 29

विनिघ्नन् क्षत्रियान्सर्वान् संशाम्य पृथिवीतले / महेन्द्राद्रिं ययौ रामस्तपसे धतमानसः

પૃથ્વી પર સર્વ ક્ષત્રિયોને વિનાશ કરી તેમને શમાવી, તપ માટે મન સ્થિર કરીને રામ મહેન્દ્ર પર્વત તરફ ગયો।

Verse 30

तस्मिन्नष्टचतुष्कं च यावत्क्षत्रसमुद्गमम् / प्रत्येत्य भूयस्तद्धत्यै बद्धदीक्षो धृतव्रतः

ક્ષત્રિયોના પુનઃઉદય સુધી અષ્ટચતુષ્ક (બત્રીસ) વર્ષો થયા; પછી તે પાછો આવી ફરી તેમના વધ માટે દીક્ષાબદ્ધ અને વ્રતધારી બન્યો।

Verse 31

क्षत्रक्षेत्रेषु भूयश्च क्षत्रमुत्पादितं द्विजैः / निजघान पुनर्भूमौ राज्ञ शतसहस्रशः

ક્ષત્રક્ષેત્રોમાં દ્વિજોએ ફરી ક્ષત્રિયોને ઉત્પન્ન કર્યા; ત્યારે તેણે પૃથ્વી પર ફરી લાખો રાજાઓનો સંહાર કર્યો।

Verse 32

वर्षद्वयेन भूयो ऽपि कृत्वा निःक्षत्रियां महीम् / षट्चतुष्टयवर्षान्तं तपस्तेपे पुनश्च सः

બે વર્ષમાં તેણે ફરી પૃથ્વીને ક્ષત્રિયવિહોણી કરી; અને પછી છ-ચતુષ્તય વર્ષ સુધી તેણે પુનઃ તપશ્ચર્યા કરી।

Verse 33

भूयो ऽपि राजन् संबुद्धं क्षत्रमुत्पादितं द्विजैः / जघान भूमौ निःशेषं साक्षात्काल इवान्तकः

હે રાજન, દ્વિજોએ ફરી જાગૃત કરી ઉત્પન્ન કરેલું ક્ષત્રિયત્વ તેણે ધરતી પર નિઃશેષ નાશ કર્યું; જાણે સાક્ષાત્ કાળરૂપ અંતક હોય।

Verse 34

कालेन तावता भूयः समुत्पन्नं नृपात्त्वयम् / निघ्नंश्चचार पृथिवीं वर्षद्वयमनारतम्

એટલા સમયમાં, હે નૃપ, તારા દ્વારા ફરી ઉત્પન્ન થયેલા (ક્ષત્રિયોને) મારતો મારતો તે બે વર્ષ સતત પૃથ્વી પર ફરતો રહ્યો।

Verse 35

अलं रामेण राजेन्द्र स्मरता निधनं पितुः / त्रिः सप्तकृत्वः पृथिवी तेन निःक्षत्रिया कृता

હે રાજેન્દ્ર, પિતાના નિધનનું સ્મરણ કરનાર રામે પૂરતું કર્યું; તેણે એકવીસ વાર પૃથ્વીને ક્ષત્રિયવિહોણી કરી।

Verse 36

त्रिःसप्तकृत्वस्तन्माता यदुरः स्वमताडयत् / तावद्रामेण तस्मात्तु क्षत्रमुत्सादितं भुवि

તેની માતાએ શોકથી જેટલી વાર પોતાનું ઉર ઠોક્યું—એકવીસ વાર—એટલી વાર રામે તે કારણે ધરતી પર ક્ષત્રિયવર્ગનો ઉચ્છેદ કર્યો।