Adhyaya 41
Kārttavīrya-vadha (Death of Karttavīrya) / Bhārgava Rāma’s Battle with the King’s Sons
આ અધ્યાયમાં વસિષ્ઠ ભૃગુવંશ-ચરિતની કડી આગળ વધારીને વર્ણન કરે છે. પિતાના “ઘોર” વધથી ક્રોધિત કાર્ત્તવીર્યના સો પુત્રો પોતાની વિશાળ સેનાઓ સાથે ઝડપથી પરશુરામને રોકવા/આક્રમણ કરવા ઊભા થાય છે. અક્ષૌહિણી-ગણતરીથી સેનાવિસ્તાર, રણકોલાહલ, મંડલ-વ્યૂહથી ઘેરાવ અને વિવિધ દિવ્યાસ્ત્રોના પ્રયોગનું ચિત્રણ થાય છે. રામ વૃત્તના મધ્યમાં ચક્રની નાભિ સમા અડગ ઊભા છે; તેમની ગતિ ગોપીઓ વચ્ચે કૃષ્ણ સમી ઉપમા પામે છે, જે દૈવી પ્રભુત્વ દર્શાવે છે. દેવો વિમાનમાંથી પુષ્પમાળાઓ વરસાવે છે; શસ્ત્રનાદ અને ઘાયલ દેહોની દૃશ્યાવલી તીવ્ર રીતે વર્ણાય છે. રામ વ્યૂહ ભેદી મુખ્ય યોદ્ધાઓનો સંહાર કરે છે; બાકી રાજાઓ ભયથી હિમાલયની તળેટીના વનો તરફ ભાગે છે. અંતે રામ અક્ષત રહી નર્મદામાં આનંદથી સ્નાન કરીને વિજયને ધર્મસ્થાપનરૂપે મોહર કરે છે।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते कार्त्तवीर्यवधो नाम चत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४०// वसिष्ठ उवाच दृष्ट्वा पितुर्वधं घोरं तत्पुत्रास्ते शतं त्वरा / वारयामासुरत्युग्रं भार्गवं स्वबलेः पृथक्
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણમાં, વાયુપ્રોક્ત મધ્યમભાગના તૃતીય ઉપોદ્ઘાતપાદમાં, ભાર્ગવચરિતે ‘કાર્ત્તવીર્યવધ’ નામે ચાલીસમો અધ્યાય. વસિષ્ઠ બોલ્યા—પિતાનો ઘોર વધ જોઈ તેના સો પુત્રો તત્કાળ, પોતાની પોતાની સેનાસહ, અતિઉગ્ર ભાર્ગવને અટકાવવા લાગ્યા.
Verse 2
एकैकाक्षैहिणीयुक्ताः सर्वे ते युद्धदुर्मदाः / संग्रामं तुमुलं चक्रुः संरब्धास्तु पितुर्वधात्
તેઓ બધા એક એક અક્ષૌહિણી સેનાથી યુક્ત, યુદ્ધના મદમાં મત્ત હતા. પિતાના વધથી ક્રોધિત થઈ તેમણે ઘોર સંગ્રામ કર્યો.
Verse 3
रामस्तु दृष्ट्वा तत्पुत्राञ्छूरान्रणविशारदान् / परश्वधं समादाय युयुधे तैश्च संगरे
રામે તે પુત્રોને—શૂર અને રણવિશારદ—જોઈ પરશુ હાથમાં લીધો અને સંગ્રામમાં તેમની સાથે યુદ્ધ કર્યું.
Verse 4
तां सेनां भगवान्रामः शताक्षौहिणिसंमिताम् / निजघान त्वरायुक्तो मुहुर्त्तद्वयमात्रतः
ભગવાન રામે શત અક્ષૌહિણી સમાન તે સેનાને ત્વરાથી માત્ર બે મુહૂર્તમાં જ સંહાર કરી નાખી।
Verse 5
निःशेषितं स्वसैन्यं तु कुठारेणैव लीलया / दृष्ट्वा रामेण तेसर्वे युयुधुर्वीर्यसंमताः
કુઠારથી જ લીલામાત્રે પોતાનું સૈન્ય સંપૂર્ણ નાશ પામ્યું જોઈ, પરાક્રમમાં પ્રસિદ્ધ તેઓ બધા રામ સાથે યુદ્ધ કરવા લાગ્યા।
Verse 6
नानाविधानि दिव्यानि प्रहरन्तो महोजसः / परितो मण्डलं चक्रुर्भार्गवस्य महात्मनः
મહાતેજસ્વી યોદ્ધાઓ નાનાવિધ દિવ્ય અસ્ત્રો પ્રહાર કરતાં કરતાં મહાત્મા ભાર્ગવની આસપાસ વૃત્તાકાર મંડળ રચી દીધું।
Verse 7
अथ रामो ऽपि बलवांस्तेषां मण्डलमध्यगः / विरेजे भगवान्साक्षाद्यथा नाभिस्तु चक्रगा
ત્યારે બલવાન રામ પણ તેમના મંડળના મધ્યમાં સ્થિત થઈ, સాక్షાત ભગવાનની જેમ તેજસ્વી દેખાયા—જેમ ચક્રમાં નાભિ શોભે છે।
Verse 8
नृत्यन्निवाचौ विरराज रामः शतं पुनस्ते परितो भ्रमन्तः / रेजुश्च गोपी गणमध्यसंस्थः कृष्णो यथा ताः परितो भ्रमन्त्यः
નૃત્ય કરતા હોય તેમ રામ રણમાં વિરાજમાન હતા; તેઓ ફરી સો-સો થઈ તેની આસપાસ ફરતા રહ્યા. જેમ ગોપીઓના સમૂહના મધ્યમાં કૃષ્ણ શોભે છે અને ગોપીઓ તેની આસપાસ ફરતી રહે છે તેમ।
Verse 9
तदा तु सर्वे द्रुहिणप्रधानाः समागताः स्वस्वविमानसंस्थाः / समाकिरन्नन्दनमाल्यवर्षैः समन्ततो राममहीनवीर्यम्
ત્યારે દ્રુહિણ (બ્રહ્મા)ના મુખ્ય દેવગણ પોતાના-પોતાના વિમાનોમાં સ્થિત થઈ એકત્ર આવ્યા અને નંદનવનની માળાઓની વર્ષાથી ચારે તરફથી રામના અપરિમિત પરાક્રમને ઢાંકી દીધો।
Verse 10
यः शस्त्रपादादुदतिष्ठत ध्वनिर् हुंकारगर्भो दिवमस्पृशन्स वै / तौर्यत्रिकस्येव शरक्षतानि भान्तीव यद्वन्नखदन्तपाताः
શસ્ત્રપ્રહારથી ઊઠેલો હુંકાર-ગર્ભ ધ્વનિ જાણે આકાશને સ્પર્શ્યો; અને નખ-દાંતના પ્રહાર એવા ઝળહળ્યા કે જાણે તૌર્યત્રયના નાદમાં બાણક્ષત ચમકે।
Verse 11
क्रन्दन्ति शस्त्रैः क्षतविक्षताङ्गा गायन्ति यद्वत्किल गीतविज्ञाः / एवं प्रवृत्तं नृपयुद्धमण्डलं पश्यन्ति देवा भृशविस्मिताक्षः
શસ્ત્રોથી ઘાયલ અને વિખંડિત અંગવાળા યોદ્ધાઓ રડે છે, છતાં ગીતવિદોની જેમ ગાય છે; આ રીતે પ્રવર્તમાન નૃપયુદ્ધમંડળને દેવતાઓ અત્યંત વિસ્મિત નજરે જુએ છે।
Verse 12
ततस्तु रामो ऽवनिपालपुत्राञ्जिघांसुराजौ विविधास्त्रपूगैः / पृथक्चकारातिब लांस्तु मण्डलद्विच्छिद्य पङ्क्तिं प्रभुरात्तचापः
પછી પ્રભુ રામ રાજાઓના પુત્રોને સંહારવા ઇચ્છીને, ધનુષ ધારણ કરી વિવિધ અસ્ત્રસમૂહોથી યુદ્ધમંડળને બે ભાગે ચીરી, અતિબલવાનની પંક્તિને અલગ કરી દીધી।
Verse 13
एकैकशस्तान्निजघान वीराञ्छतं तदा पञ्च ततः पलायिताः / शूरो वृषास्यो वृषशूरसेनौ जयध्वजश्चापि विभिन्नधैर्याः
ત્યારે તેણે એક-એક પ્રહારમાં સો વીરોને સંહાર્યા; ત્યારબાદ ધૈર્ય તૂટી જતા પાંચ—શૂર, વૃષાસ્ય, વૃષ, શૂરસેન અને જયધ્વજ—પલાયન કરી ગયા।
Verse 14
महाभयेनाथ परीतचिता हिमाद्रिपादान्तरकाननं च / पृथग्गतास्ते सुपरीप्सवो नृपा न को ऽपि कांस्विद्ददृशे भृशार्त्तः
મહાભયથી ઘેરાયેલા તે રાજાઓ હિમાલયના પાદદેશના વનમાં અલગ અલગ થઈ ગયા; અત્યંત વ્યાકુળ હાલતમાં કોઈએ કોઈને ક્યાંય જોયો નહીં।
Verse 15
रामो ऽपि हत्वा नृपचक्रमाजौ राज्ञः सहायर्थमुपागतं च / समन्वितो ऽसावकृतव्रणेन सस्नौ मुदागत्य च नर्मदायाम्
રામે પણ યુદ્ધમાં રાજાઓની સેનાવ્યુહને સંહાર કરીને, રાજાને સહાય કરવા આવેલા સાથીઓ સાથે, નિર્વ્રણ રહી, આનંદથી નર્મદામાં આવી સ્નાન કર્યું।
Verse 16
स्रात्वा नित्यक्रियां कृत्वा संपूज्य वृषभध्वजम् / प्रतस्थे द्रष्टुमुर्वीश शिवं कैलासवासिनम्
સ્નાન કરીને નિત્યકર્મ પૂર્ણ કરી, વૃષભધ્વજ ભગવાનનું સમ્યક્ પૂજન કરીને, તે ભૂપતિ કૈલાસવાસી શિવના દર્શન માટે પ્રસ્થાન કર્યો।
Verse 17
गुरुपत्नीमुमां चापि सुतौ स्कन्दविनायकौ / मनोयायी महात्मासावकृतव्रणसंयुतः
તે મહાત્મા ગુરુપત્ની ઉમા તથા પુત્રો સ્કંદ અને વિનાયકને મનમાં સ્મરી, નિર્વ્રણ રહી, મનોયોગે આગળ વધ્યો।
Verse 18
कृतकार्यो मुदा युक्तः कैलासं प्राप्य तत्क्षणम् / ददर्श तत्र नगरीं महतीमलकाभिधम्
કાર્ય સિદ્ધ કરી આનંદથી યુક્ત થઈ, તે ક્ષણમાં કૈલાસ પહોંચ્યો અને ત્યાં ‘અલકા’ નામની મહાન નગરીને જોયી।
Verse 19
नानामणिगणाकीर्णभवनैरुपशोभिताम् / नानारुपधरैर्यक्षैः शोभितां चित्रभूषणैः
તે નગરી અનેક મણિગણોથી ભરેલાં ભવનો વડે શોભિત હતી અને નાનારૂપ ધારણ કરનાર યક્ષો તથા વિચિત્ર ભૂષણોથી અલંકૃત હતી।
Verse 20
नानावृक्षसमाकीणैर्वनैश्चोपवनैर्युताम् / दीर्घिकाभिः सुदीर्घाभिस्तडागैश्चोपशोभिताम्
તે નગરી અનેક વૃક્ષોથી ભરેલાં વનો અને ઉપવનો સાથે યુક્ત હતી, અને અતિ લાંબી દીર્ઘિકાઓ તથા તળાવો-તડાગોથી શોભિત હતી।
Verse 21
सर्वतो ऽप्यावृतां बाह्ये सीतयालकनन्दया / तत्र देवाङ्गनास्नानमुक्तकुङ्कुमपिञ्जरम्
તે નગરી બહારથી પણ સર્વ તરફ શ્વેત અલકનંદા નદીથી ઘેરાયેલી હતી; ત્યાં દેવાંગનાઓના સ્નાનથી છૂટેલું કુંકુમ જળને લાલાશભર્યો રંગ આપતું હતું।
Verse 22
तृषाविर हिताश्चांभः पिबन्ति करिणो मुदा / यत्र संगीतसंनादा श्रूयन्ते तत्रतत्र ह
તરસ શમ્યા પછી હાથીઓ આનંદથી જળ પીતા; અને જ્યાં જ્યાં સંગીતના નાદો સંભળાતા, ત્યાં ત્યાં મીઠો ગુંજન વ્યાપતો હતો।
Verse 23
गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सततं सहकारिभिः / तां दृष्ट्वा भार्गवो राजन्मुदा परमया युतः
ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ સતત સહકાર આપતા હોય તેવી તે નગરીને જોઈને, હે રાજન, ભાર్గવ પરમ આનંદથી ભરાઈ ગયો।
Verse 24
ययौ तदूर्ध्वं शिखरं यत्र शेवपरं गृहम् / ततो ददर्श राजेन्द्र स्निग्धच्छायं महावटम्
તે ઉપર તે શિખર પર ગયો જ્યાં શિવપરાયણ ગૃહ હતું. ત્યારબાદ, હે રાજેન્દ્ર, તેણે ઘની છાયા ધરાવતો મહાવટ વૃક્ષ જોયો.
Verse 25
तस्याधस्ताद्वरावासं सुसेव्यं सिद्धसंयुतम् / ददर्ंश तत्र प्राकारं शतयोजनमण्डलम्
તેના નીચે ઉત્તમ નિવાસસ્થાન હતું, સેવનીય અને સિદ્ધોથી યુક્ત. ત્યાં તેણે શત યોજન વ્યાપતું પ્રાકાર-મંડળ જોયું.
Verse 26
नानारत्नाचितं रम्यं चतुर्द्वारं गणावृतम् / नन्दीश्वरं महाकालं रक्ताक्षं विकटोदरम्
તે નાનારત્નોથી જડિત, રમ્ય, ચાર દ્વારવાળું અને ગણોથી ઘેરાયેલું હતું—નંદીશ્વર, મહાકાલ, રક્તાક્ષ અને વિકટોદર।
Verse 27
पिङ्गलाक्षं विशालाक्षं विरूपाक्षं घटोदरम् / मन्दारं भैरवं बाणं रुरुं भैरवमेव च
પિંગલાક્ષ, વિશાલાક્ષ, વિરূপાક્ષ, ઘટોદર; મંદાર, ભૈરવ, બાણ, રુરુ અને ભૈરવ પણ।
Verse 28
वीरकं वीरभद्रं च चण्डं भृङ्गिं रिटिं मुखम् / सिद्धेन्द्रनाथरुद्रांश्च विद्याधरमहोरगान्
વીરક, વીરભદ્ર, ચંડ, ભૃંગી, રિટી અને મુખ; તેમજ સિદ્ધેન્દ્ર, નાથરુદ્ર, વિદ્યાધર અને મહોરગો।
Verse 29
भूतप्रेतपिशाचांश्च कूष्माण्डान्ब्रह्मराक्षसान् / वेतालान्दानवेन्द्रांश्च योगीन्द्रांश्च जटाधरान्
તેણે ભૂત, પ્રેત, પિશાચ, કૂષ્માંડ, બ્રહ્મરાક્ષસ, વેતાળ, દાનવેન્દ્ર તથા જટાધારી યોગીન્દ્રોને જોયા।
Verse 30
यक्षकिंपुरुषांश्चैव डाकिनीयो गिनीस्तथा / दृष्ट्वा नन्द्या५या तत्र प्रविष्टो ऽन्तर्मुदान्वितः
તેણે યક્ષો, કિંપુરુષો, ડાકિનીઓ અને ગિનીઓને પણ જોયા; નંદીની આજ્ઞાથી તે આંતરિક આનંદ સાથે ત્યાં પ્રવેશ્યો।
Verse 31
ददर्श तत्र भुवनैरावृतं शिवमन्दिरम् / चतुर्योजनविस्तीर्णं तत्र प्राग्द्वारसंस्थितौ
તેણે ત્યાં ભુવનોથી આવૃત શિવમંદિર જોયું, જે ચાર યોજન વિસ્તૃત હતું; અને ત્યાં પૂર્વ દ્વારે તેઓ સ્થિત હતા।
Verse 32
दृष्ट्वा वामे कार्त्तिकेय दक्ष चैव विनायकम् / ननाम भार्गवस्तौ द्वौ शिवतुल्यपराक्रमौ
ડાબે કાર્ત્તિકેય અને જમણે વિનાયકને જોઈ, શિવતુલ્ય પરાક્રમ ધરાવતા તે બંનેને ભાર్గવે નમન કર્યું।
Verse 33
पार्षदप्रवरास्तत्र क्षेत्रपालाश्च संस्थिताः / रत्नसिंहासनस्थाश्च रत्नभूषमभूषिताः
ત્યાં શ્રેષ્ઠ પાર્ષદો અને ક્ષેત્રપાલો સ્થિત હતા; તેઓ રત્નસિંહાસનો પર બિરાજમાન અને રત્નાભૂષણોથી અલંકૃત હતા।
Verse 34
भार्गवं प्रविशन्तं तु ह्यपृच्छञ्शिवमन्दिरम् / विनायको महाराज क्षणं तिष्ठेत्युवाच ह
ત્યારે શિવમંદિરમાં પ્રવેશ કરતા ભાર్గવને જોઈ વિનાયકે પૂછ્યું અને કહ્યું— “મહારાજ, ક્ષણભર થાંભો.”
Verse 35
निद्रितो ह्युमया युक्तो महादेवो ऽधुनेति च / ईश्वराज्ञां गृहीत्वाहमत्रागत्यक्षणान्तरे
હમણાં મહાદેવ ઉમા સાથે નિદ્રામાં છે; ઈશ્વરની આજ્ઞા લઈને હું ક્ષણમાં અહીં આવ્યો છું.
Verse 36
त्वया सार्द्धं प्रवेक्ष्यामि भ्रातस्तिष्ठात्र सांप्रतम् / विनायकचश्चैवं श्रुत्वा भार्गवनन्दनः
ભાઈ, હું તારી સાથે જ અંદર પ્રવેશ કરીશ; અત્યારે અહીં જ ઊભો રહેજે. વિનાયકનું વચન સાંભળી ભાર్గવનંદન…
Verse 37
प्रवक्तुमुपचक्राम गणेशं त्वरयान्वितः / राम उवाच गत्वा ह्यन्तःपुरं भ्रातः प्रणम्य जगदीश्वरौ
તે ઉતાવળથી ગણેશને કહેવા લાગ્યો. રામ બોલ્યા— “ભાઈ, અંતઃપુરમાં જઈ જગદીશ્વર દંપતીને પ્રણામ કરીને…”
Verse 38
पार्वतीशङ्करौ सद्यो यास्यामि निजमन्दिरम् / कार्त्तवीर्यः सुचन्द्रश्च सपुत्रबलबान्धवः
પાર્વતી-શંકરને તરત પ્રણામ કરીને હું મારા મંદિરે જઈશ. કાર્ત્તવીર્ય અને સુચન્દ્ર પણ પુત્ર, બળ અને બાંધવો સહિત…
Verse 39
अन्ये सहस्रशो भूपाः कांबोजाः पङ्लवाः शाकाः / कान्यकुब्जाः कोशलेशा मायावन्तो महाबलाः
અન્ય હજારો રાજાઓ - કાંબોજ, પહલવ, શક, કાન્યકુબ્જ અને કોશલના શાસકો - જેઓ માયાવી અને મહાબલી હતા.
Verse 40
निहताः समरे सर्वे मया शंभुप्रसादतः / तमिमं प्रणिपत्यैव यास्यामि स्वगृहं प्रति
શંભુ (શિવ) ની કૃપાથી તે બધા યુદ્ધમાં મારા દ્વારા માર્યા ગયા. તેમને પ્રણામ કરીને જ હું મારા ઘરે પાછો ફરીશ.
Verse 41
इत्युक्त्वा भार्गवस्तत्र तस्थौ गणपतेः पुरः / प्रोवाच मधुरं वाक्यं भार्गवे स गणाधिपः
આમ કહીને ભાર્ગવ (પરશુરામ) ત્યાં ગણપતિની સામે ઉભા રહ્યા. ત્યારે ગણાધિપતિએ ભાર્ગવને મધુર વચનો કહ્યા.
Verse 42
विनायक उवाच ज्ञणं तिष्ट महाभाग दर्शनं ते भविष्यति / अद्य विश्वेश्वरो भ्रातर्भवान्या सह वर्त्तते
વિનાયકે કહ્યું: "હે મહાભાગ! ક્ષણભર થોભો, તમને દર્શન થશે. હે ભાઈ! આજે વિશ્વેશ્વર ભવાની સાથે છે."
Verse 43
स्त्रीपुंसोर्युक्त योस्तात सहैकासनसंस्थयोः / करोति सुखभङ्गं यो नरकं स व्रजेद्ध्रुवम्
"હે તાત! જે સ્ત્રી અને પુરુષ એક સાથે એક જ આસન પર બેઠા હોય, તેમના સુખમાં જે વિઘ્ન નાખે છે, તે નિશ્ચિતપણે નરકમાં જાય છે."
Verse 44
विशेषतस्तु पितरं गुरुं वा भूपतिं द्विजः / र७स्यं समुपासिनं न पश्येदिति निश्चयः
વિશેષ કરીને દ્વિજએ પિતા, ગુરુ અથવા ભૂપતિ—જે રહસ્યવ્રતનો ઉપાસક હોય—તેણે ન જોવો; એવો નિશ્ચય છે.
Verse 45
कामतो ऽकामतो वापि पश्येद्यः सुरतोन्मुखम् / स्त्रीविच्छेदो भवेत्तस्य ध्रुवं सप्रसु जन्मसु
કામથી કે અકામથી પણ જે રતિક્રીડામાં ઉન્મુખને જુએ, તેને અનેક જન્મોમાં પણ સ્ત્રીવિચ્છેદ નિશ્ચિત થાય છે.
Verse 46
श्रोणिं वक्षः स्थलं वक्त्रं यः पश्यति परस्त्रियः / मातुर्वापि भगिन्या वा दुहितुः स नराधमः
જે પરસ્ત્રીની કટિ, વક્ષસ્થળ અથવા મુખ જુએ—તે માતા, બહેન કે પુત્રી જ કેમ ન હોય—તે નરાધમ છે.
Verse 47
भार्गव उवाच अहो श्रुतमपूर्वं किं वचनं तव वक्त्रतः / ब्रान्त्या विनिर्गतं वापि हास्यार्थमथवोदितम्
ભાર్గવ બોલ્યા—અહો! તારા મુખમાંથી આ કેવું અપૂર્વ વચન સાંભળ્યું? શું તે ભ્રાંતિથી નીકળ્યું છે કે હાસ્યાર્થે કહ્યું છે?
Verse 48
कामिनां सविकाराणामेतच्छास्त्रनिदर्शनम् / निर्विकारास्य च शिशोर्न दोषः कश्चिदेव हि
આ શાસ્ત્રનું નિદર્શન વિકારોવાળા કામીઓ માટે છે; નિર્વિકાર શિશુને તો કોઈ દોષ જ નથી.
Verse 49
यास्याम्यन्तः पुरं भ्रातस्तव किं तिष्ठ बालक / यथादृष्टं करिष्यामि तत्र यत्समयोचितम्
હે ભ્રાતા, હું અંતઃપુરમાં જઈશ; તું કેમ ઊભો છે, બાલક? જેમ જોયું છે તેમ કરીશ, ત્યાં જે સમયોચિત હોય તે।
Verse 50
तत्रैव माता तातश्च त्वया नाम निरूपितौ / जगतां पितरौ तौ च पार्वतीपरमेश्वरौ
ત્યાં જ તું માતા અને પિતાને નામથી નિર્ધારિત કર્યા; તેઓ જગતના માતા-પિતા—પાર્વતી અને પરમેશ્વર।
Verse 51
इत्युक्त्वा भार्गवो राजन्नन्तर्गन्तुं समुद्यतः / विनायकस्तदोत्थाय वारयामास सत्वरम्
એવું કહીને, હે રાજન, ભાર్గવ અંદર જવા ઉદ્યત થયો; ત્યારે વિનાયક ઊભો થઈ તત્કાળ તેને અટકાવા લાગ્યો।
Verse 52
वाग्युद्धं च तयोरासीन्मिथो हस्तविकर्षणम् / दृष्ट्वा सकन्दस्तु संभ्रान्तो बोधयामास तौ तदा
તેમના વચ્ચે વાક્યયુદ્ધ અને પરસ્પર હાથ ખેંચાતાણ થઈ; તે જોઈ સ્કંદ ગભરાઈ ગયો અને ત્યારે બંનેને સમજાવ્યા।
Verse 53
बाहुभ्यां द्वौ समुद्गृह्य पृथगुत्सारितौ तथा / अथ क्रुद्धो गणेशाय भार्गवः परवीरहा / परश्वधं समादाय सप्रक्षेप्तुं समुद्यतः
તેણે બંનેને બાહુઓથી ઉઠાવી અલગ કરી દીધા; પછી પરવીરહા ભાર్గવ ગણેશ પર ક્રોધિત થઈ પરશુ લઈને ફેંકવા ઉદ્યત થયો।
Verse 54
तं दृष्ट्वा गजाननो भृगुवरं क्रोधात्क्षिपन्तं त्वरा स्वात्मार्थं परशुं तदा निजकरेणोद्धृत्य वेगेन तु / भूर्लोकं भुवः स्वरपि तस्योर्ध्वं महर्वैजनं लोकं चापि तपो ऽथ सत्यमपरं वैकुण्ठमप्यानयत्
તેને જોઈ ગજાનને ક્રોધથી પરશુ ફેંકતા ભૃગુવરને જોયા; ત્યારે આત્મરક્ષાર્થે તેણે પોતાના હાથથી પરશુ ઉઠાવી વેગથી તેને ભૂર્લોક, ભુવઃ, સ્વર્લોક, ત્યાર ઉપર મહર્લોક, વૈજનલોક, તપોલોક, સત્યલોક અને પરમ વૈકુંઠલોક સુધી લઈ ગયો।
Verse 55
तस्योर्ध्वं च विदर्शयन्भृगुवरं गोलोकमीशात्मजो निष्पात्याधरलोकसप्तक मपीत्थं दर्शयामास च / उद्धृत्याथ ततो हि गर्भसलिले प्रक्षप्तमात्रं त्वरा भीतं प्राणपरिप्सुमानयदथो तत्रैव यत्रास्थितः
તેના ઉપર ભૃગુવરને દર્શાવતા ઈશ્વરપુત્રે ગોલોક પણ બતાવ્યો; અને અધોલોકોના સાત લોકોને બહાર કાઢી તેમ જ દર્શાવ્યા. પછી ગર્ભજળમાં ફેંકાતાં જ તેને ત્યાંથી ઉઠાવી, ભયભીત અને પ્રાણ બચાવવા ઇચ્છનારને, જ્યાં તે પોતે ઊભો હતો ત્યાં જ ત્વરાથી પાછો લાવ્યો।
Frequently Asked Questions
The chapter advances the Bhārgava-carita as a Vaṃśānucarita unit, recording the aftermath of Kārttavīrya’s death by depicting the retaliatory mobilization of his sons and their defeat by Bhārgava Rāma—an event that functions as a genealogical hinge for later royal/warrior narratives.
The text uses akṣauhiṇī-scale enumeration (“śatākṣauhiṇī”), describes an encircling maṇḍala formation around Rāma, and narrates its rupture (splitting the ring/line), alongside references to diverse astras and the devas observing from vimānas.
It serves as ritual and narrative closure: after restoring order through victory, Rāma’s uninjured state and subsequent bathing in the Narmadā marks purification, completion of the martial act, and sacralizes the geography (tīrtha linkage) within the genealogical record.