Adhyaya 37

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३६// वसिष्ठ उवाच दृष्ट्वा परशुरामस्तु तदाश्चर्यं महाद्भुतम् / जगाद सर्ववृत्तान्तं मृगयोस्तु यथाश्रुतम्

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના વાયુપ્રોક્ત મધ્યભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદ, ભાર્ગવચરિતમાં છત્રીસમો અધ્યાય. વસિષ્ઠ બોલ્યા—પરશુરામે તે મહા અદ્ભુત આશ્ચર્ય જોઈને, હરણયુગલ વિષે જેમ સાંભળ્યું હતું તેમ સર્વ વૃત્તાંત કહ્યો.

Verse 2

तच्छ्रुत्वा भगवान्साक्षादगस्त्यः कुंभसंभवः / मोदमान उवाचेदं भार्गवं पुरतः स्थितम्

તે સાંભળીને કુંભસમ્ભવ સాక్షાત્ ભગવાન અગસ્ત્ય આનંદિત થઈ સામે ઊભેલા ભાર్గવને આ વચન બોલ્યા.

Verse 3

अगस्त्य उवाच शृणु राम महाभाग कार्याकार्विशारद / हितं वदामि यत्ते ऽद्य तत्कुरुष्व समाहितः

અગસ્ત્ય બોલ્યા—હે મહાભાગ રામ, કાર્ય-અકાર્યમાં નિપુણ, સાંભળ; આજે હું તારા હિતની વાત કહું છું, એકાગ્ર થઈ તે કર.

Verse 4

इतो विदूरे सुमहत्स्थानं विष्णोः सुदुर्लभम् / पदानि यत्र दृश्यन्ते न्यस्तानि सुमाहात्मना

અહીંથી દૂર વિષ્ણુનું અતિ મહાન અને દુર્લભ સ્થાન છે, જ્યાં તે મહાત્માએ સ્થાપિત કરેલા પદચિહ્નો દેખાય છે.

Verse 5

यत्र गङ्गा समुद्भूता वामस्य महात्मनः / पदाग्रात्क्रमतो लोकांस्तद्बलेस्तु विनिग्रहे

જ્યાં તે મહાત્માના ડાબા પગના અગ્રભાગથી ગંગા પ્રગટ થઈ, જ્યારે બલિને દમન કરવા તેઓ લોકોને ક્રમે ક્રમે પગલાંથી માપતા હતા.

Verse 6

तत्र गत्वा स्तवं चेदं मासमैकमनन्यधीः / पठस्व नियमेनैव नियतो नियताशनः

ત્યાં જઈ એક મહિના સુધી, મન બીજે ન ભટકાવતાં, નિયમપૂર્વક આ સ્તવનું પાઠ કર; સંયમી રહેજે અને નિયત આહાર રાખજે.

Verse 7

यत्त्वया कवचं पूर्वमभ्यस्तं सिद्धिमिच्छता / शत्रूणां निग्रहार्थाय तच्च ते सिद्धिदं भवेत्

હે સાધક! સિદ્ધિ ઇચ્છીને તું પહેલાં જે કવચનું અભ્યાસ કર્યું હતું, તે શત્રુઓના નિગ્રહ માટે તને સિદ્ધિ આપનાર બને.

Verse 8

वसिष्ठ उवाच एव मुक्तो ह्यगस्त्येन रामः शत्रुनिबर्हणः / नमस्कृत्य मुनीं शान्तं निर्जगामाश्रमाद्बहिः

વસિષ્ઠે કહ્યું—આ રીતે અગસ્ત્ય દ્વારા મુક્ત થયેલા શત્રુનાશક રામે શાંત મુનિને નમસ્કાર કરીને આશ્રમની બહાર પ્રસ્થાન કર્યું.

Verse 9

पुनस्तेनैव मार्गेण संप्राप्तस्तत्र सत्वरम् / यत्रोत्तरात्पदन्यासान्निर्गता स्वर्णदी नृप

હે નૃપ! તે ફરી એ જ માર્ગે ઝડપથી ત્યાં પહોંચ્યો, જ્યાં ઉત્તર તરફ પગ મૂકતાં સ્વર્ણદી નદી પ્રગટ થઈ હતી.

Verse 10

तत्र वासं प्रकल्प्यासावकृतव्रणसंयुतः / समभ्यस्यत्स्तवं दिव्यं कृष्मप्रेमामृताभिधम्

ત્યાં નિવાસ ગોઠવી, ઘાવોથી યુક્ત હોવા છતાં, તેણે ‘કૃષ્ણપ્રેમામૃત’ નામના દિવ્ય સ્તવનો અભ્યાસ કર્યો.

Verse 11

नित्यं व्रजपतेस्तस्य स्तोत्रं तुष्टो ऽभवद्धरिः / जगाम दर्शनं तस्य जामदग्न्यस्य भूपते

હે ભૂપતે! વ્રજપતિના તે નિત્ય સ્તોત્રથી હરિ પ્રસન્ન થયા અને જામદગ્ન્ય (પરશુરામ)ને દર્શન આપવા આવ્યા.

Verse 12

चतुर्व्यूहाधिपः साक्षात्कृष्णः कमललोचनः / किरीटंनार्कवर्णेन कुण्डलाभ्यां च राजितः

ચતુર્વ્યૂહોના અધિપતિ, સાક્ષાત કમલલોચન શ્રીકૃષ્ણ; સૂર્યવર્ણ કિરીટ અને યુગલ કુંડળોથી તેઓ શોભિત હતા.

Verse 13

कौस्तुभोद्भासितोरस्कः पीतवासा धनप्रभः / मुरलीवादनपरः साक्षान्मोहनरूपधृक्

કૌસ્તુભ મણિથી તેમનું વક્ષસ્થળ ઝળહળતું હતું; પીતવાસ ધારણ કરી ધનસમાન તેજસ્વી; મુરલીવાદનમાં તત્પર, સાક્ષાત મોહનરૂપ ધારણ કરનાર હતા.

Verse 14

तं दृष्ट्वा सहसोत्थाय जामदग्न्यो मुदान्वितः / प्रणम्य दण्डवद्भमौ तुष्टाव प्रयतो विभुम्

તેમને જોઈ જમદગ્ન્ય (પરશુરામ) આનંદથી તરત ઊભા થયા; ભૂમિ પર દંડવત્ પ્રણામ કરીને, એકાગ્ર થઈ તે વિભુની સ્તુતિ કરી.

Verse 15

परशुराम् उवाच नमो नमः कारणविग्रहाय प्रपन्नपालाय सुरार्त्तिहारिणे / ब्रह्मेशविष्ण्विद्रमुखस्तुताय नतो ऽस्मि नित्यं परमेश्वराय

પરશુરામ બોલ્યા— કારણસ્વરૂપ દેહધારી, શરણાગતના પાલક, દેવોના દુઃખ હરણ કરનાર; બ્રહ્મા, ઈશ, વિષ્ણુ અને ઇન્દ્રાદિ દ્વારા સ્તુત પરમેશ્વરને વારંવાર નમસ્કાર—હું નિત્ય પ્રણામ કરું છું.

Verse 16

यं वेदवादैर्विविधप्रकारैर्निर्णेतुमीशानमुखा न शक्नुयुः / तं त्वामनिर्देश्यमचं पुराममनन्तमीडे भव मे दयापरः

જેનને વેદવચનોના વિવિધ પ્રકારે પણ ઈશાનાદિ નિર્ધારિત કરી શકતા નથી; તે અનિર્દેશ્ય, અજ, પ્રાચીન, અનંત એવા તને હું સ્તવું છું—હે પ્રભુ, મારા પર દયાપર થા.

Verse 17

यस्त्वेक ईशो निजवाञ्च्छितप्रदो धत्ते तनूर्लोकविहार रक्षणे / नाना विधा देवमनुष्यतिर्यग्यादः सु भूमेर्भरवारणाय

જે એકમાત્ર પરમેશ્વર સ્વઇચ્છિત ફળ આપનાર છે, તે લોકવિહાર અને રક્ષણ માટે નાનાવિધ દેહ ધારણ કરે છે; દેવ, મનુષ્ય અને તિર્યક્ આદિ રૂપોથી પૃથ્વીનો ભાર દૂર કરે છે।

Verse 18

तं त्वामहं भक्तजनानुरक्तं विरक्तमत्यन्तमपीन्दिरादिषु / स्वयं समक्षंव्यभिचारदुष्टचित्तास्वपि प्रेमनिबद्धमानसम्

હું તને નમું છું—ભક્તજનો પ્રત્યે અનુરક્ત, ઇન્દિરા (લક્ષ્મી) આદિ વિષયોમાં પણ અત્યંત વિરક્ત; અને સ્વયં સમક્ષ હોવા છતાં વ્યભિચારથી દૂષિત ચિત્તવાળાઓમાં પણ પ્રેમથી બંધાયેલ મન ધરાવનાર।

Verse 19

यं वै प्रसन्ना असुराः सुरा नराः सकिन्नरास्तिर्यकेयोनयो ऽपि हि / गताः स्वरूपं निखलं विहाय ते देहस्त्र्यपत्यार्थममत्वमीश्वर

હે ઈશ્વર! તારા પર પ્રસન્ન થઈ અસુર, સુર, મનુષ્ય, કિન્નર અને તિર્યક્-યોનિવાળા પણ પોતાનું સમગ્ર સ્વરૂપ ત્યજી તારી શરણમાં આવે છે; પરંતુ દેહ, સ્ત્રી અને સંતાન માટે ‘મમત્વ’માં ફસાઈ જાય છે।

Verse 20

तं देवदेवं भजतामभीप्सितप्रदं निरीहं गुणवर्जितं च / अचिन्त्यमव्यक्तमघौघनाशनं प्राप्तो ऽरणं प्रेमनिधानमादरात्

તે દેવદેવને આદરથી શરણરૂપે પ્રાપ્ત કરો—ભજન કરનારને અભીષ્ટ ફળ આપનાર, નિરીહ અને ગુણવર્જિત. અચિંત્ય, અવ્યક્ત, પાપસમૂહનાશક અને પ્રેમનો નિધિ તે છે।

Verse 21

तपन्ति तापैर्विविधैः स्वदेहमन्ये तु यज्ञैर्विविधैर्यजन्ति / स्वप्ने ऽपि ते रूपमलौकिकंविभो पश्यन्ति नैवार्थनिबद्धवासनाः

કેટલાક લોકો વિવિધ તપોથી પોતાના દેહને તપાવે છે, અને કેટલાક વિવિધ યજ્ઞોથી યજન કરે છે; હે વિભો! જેમની વાસનાઓ અર્થમાં બંધાયેલી નથી, તેઓ સ્વપ્નમાં પણ તારો અલૌકિક રૂપ જુએ છે।

Verse 22

ये वै त्वदीयं चरणं भवश्रमान्निर्विण्मचित्ता विधिवत्स्मरन्ति / नमन्ति भक्त्याथ समर्चयन्ति वै परस्परं संसदि वर्णयन्ति

જે સંસારના શ્રમથી વિરક્તચિત્ત થઈ વિધિપૂર્વક તમારા ચરણનું સ્મરણ કરે છે, ભક્તિથી નમે છે અને પૂજન કરે છે, તે સભામાં પરસ્પર તમારી મહિમા વર્ણવે છે।

Verse 23

तेनैकजन्मोद्भवपङ्कभेदनप्रसक्तचित्ता भवतोंऽघ्रिपद्मे / तरन्ति चान्यानपि तारयन्ति हि भवौषधं नाम सुधा तवेश

એથી એક જ જન્મમાં ઊપજેલા પાપરૂપ કાદવને ભેદવામાં આસક્ત ચિત્તવાળા તમારા ચરણકમળમાં લીન થાય છે; તેઓ પોતે તર્યા કરે છે અને બીજાને પણ તારાવે છે, હે ઈશ, કારણ કે તમારું નામ જ ભવ-રોગની ઔષધિ, અમૃત છે।

Verse 24

अहं प्रभो कामनिबद्धचित्तो भवन्तमार्यं विविधप्रयत्नैः / आराधयं नाथ भवानभिज्ञः किं ते ह विज्ञाप्यमिहास्ति लोके

હે પ્રભુ, મારું ચિત્ત કામનાઓમાં બંધાયેલું છે; અનેક પ્રયત્નો છતાં, હે આર્ય, હું તમને યોગ્ય રીતે આરાધી શકતો નથી। હે નાથ, તમે સર્વજ્ઞ છો—આ લોકમાં તમને શું જ નિવેદન કરું?

Verse 25

वसिष्ठ उवाच इत्येवं जामदग्न्यं तु स्तुवन्तं प्रणतं पुरः / उवाचागाधया वाचा मोहयन्निव मायया

વસિષ્ઠ બોલ્યા—આ રીતે સામે સ્તુતિ કરતાં અને પ્રણામ કરેલા જામદગ્ન્યને જોઈ, તેમણે અગાધ વાણીથી કહ્યું, જાણે માયાથી મોહીત કરતા હોય તેમ।

Verse 26

कृष्ण उवाच हन्त राम महाभाग सिद्धं ते कार्यमुत्तमम् / कवचस्य स्तवस्यापि प्रभावादवधारय

કૃષ્ણ બોલ્યા—હે મહાભાગ રામ, તારો ઉત્તમ કાર્ય સિદ્ધ થયો છે; આ કવચ-સ્તવના પ્રભાવને પણ સમજીને નિશ્ચય કર।

Verse 27

हत्वा तं कार्त्तवीर्यं हि राजानं दृप्तमानसम् / साधयित्वा पितुर्वैरं कुरु निःक्षत्रियां महीम्

દર્પિત મનવાળા રાજા કાર્ત્તવીર્યને વધ કરીને, પિતૃવૈરનો પ્રતિશોધ પૂર્ણ કરી, આ ધરતીને ક્ષત્રિયવિહોણી કર।

Verse 28

मम चक्रावतारो हि कार्त्तवीर्यो धरातले / कृतकार्यो द्विजश्रेष्ट तं समापय मानद

ધરાતલ પર કાર્ત્તવીર્ય મારો ચક્રાવતાર છે; હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તેનું કાર્ય પૂર્ણ થયું છે—હે માનદ, તેને સમાપ્ત કર।

Verse 29

अद्य प्रभृति लोके ऽस्मिन्नंशावेशेन मे भवान् / चरिष्यति यथा कालं कर्त्ता हर्त्ता स्वयं प्रभुः

આજથી આ લોકમાં તું મારા અંશાવેશથી, સમયાનુસાર, સ્વયં પ્રભુની જેમ કર્તા અને હર્તા બનીને વિચરશે।

Verse 30

चतुर्विशे युगे वत्स त्रेतायां रघुवंशजः / रामो नाम भविष्यामि चतुर्व्यूहः सनातनः

હે વત્સ, ચોવીસમા યુગમાં, ત્રેતામાં, હું રઘુવંશજ ‘રામ’ નામે, સનાતન ચતુર્વ્યૂહ સ્વરૂપે અવતરીશ।

Verse 31

कौसल्यानन्दजनको राज्ञो दशरथादहम् / तदा कौशिकयज्ञं तु साधयित्वा सलक्ष्मणः

હું રાજા દશરથથી જન્મ લઈ કૌસલ્યાના આનંદનું કારણ બનીશ; ત્યારે લક્ષ્મણ સહિત કૌશિકના યજ્ઞને સિદ્ધ કરીશ।

Verse 32

गमिष्यामि महाभाग जनकस्य पुर महत् / तत्रेशचापं निर्भज्य परिणीय विदेहजाम्

હે મહાભાગ! હું જનકના મહાન નગરમાં જઈશ; ત્યાં શિવધનુષ તોડી વિદેહકન્યા સીતાનું પાણિગ્રહણ કરીશ।

Verse 33

तदा यास्यन्नयोध्यां ते हरिष्ये तेज उन्मदम् / वसिष्ठ उवाच कृष्ण एवं समदिश्य जामदग्न्यं तपोनिधिम् / पश्यतोंऽतर्दधे तत्र रामस्य मुमहात्मनः

ત્યારે તું અયોધ્યા જતો હશે, ત્યારે હું તારો ઉન્મત્ત તેજ હરી લઈશ. વસિષ્ઠ બોલ્યા—હે કૃષ્ણ! આ રીતે તપોનિધિ જામદગ્ન્યને આદેશ આપી, મહાત્મા રામ જોતા જોતાં તે ત્યાં જ અંતર્ધાન થયો।