Adhyaya 27

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने षड्विंशतितमो ऽध्यायः // २६// वसिष्ठ उवाच तस्मिन्पुरे सन्तुलितामरेद्रपुरीप्रभावे मुनिवर्यधेनुः / विनिर्ममे तेषु गृहेषु पश्चात्तद्योग्यनारीनरवृन्दजातम्

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના વાયુપ્રોક્ત મધ્યભાગના તૃતીય ઉપોદ્ધાતપાદના અર્જુનોપાખ્યાનમાં છવ્વીસમો અધ્યાય. વસિષ્ઠ બોલ્યા—ઇન્દ્રપુરીના વૈભવ સમાન એવા તે નગરમાં મુનિશ્રેષ્ઠની ધેનુએ પછી તે ગૃહોમાં તેમને યોગ્ય એવા સ્ત્રી-પુરુષોના સમૂહને રચી દીધો।

Verse 2

विचित्रवेषाभरणप्रसूनगन्धांशुकालङ्कृतविग्रहाभिः / सहावभावाभिरुदारचेष्टाश्रीकान्तिसौन्दर्यगुणान्विताभिः

તેઓ વિચિત્ર વેશ-ભૂષા, આભૂષણ, પુષ્પસુગંધ અને સુંદર વસ્ત્રોથી અલંકૃત દેહવાળી હતી; સ્વભાવથી સૌમ્ય, ઉદાર ચેષ્ટાવાળી, શ્રી, કાંતિ, સૌંદર્ય અને ગુણોથી યુક્ત હતી।

Verse 3

मन्दस्फुरद्दन्तमरीचिजाल विद्योतिताननसरोजजितेन्दुभाभिः / प्रत्यग्रयौवनभरासवल्गुगीर्भिः स प्रेममन्थरकटाक्षनिरीक्षणाभिः

તેમના મંદ હાસ્યમાં ઝળહળતા દાંતની કિરણજાળથી મુખકમળ તેજસ્વી થતું અને ચંદ્રની શોભા પણ હારી જાય એવી હતી; નવીન યૌવનના ભારથી યુક્ત મધુર વાણીવાળી અને પ્રેમથી મન્થર કટાક્ષથી નિહાળનારી હતી।

Verse 4

प्रीतिप्रसन्नहृदयाभिरतिप्रभाभिः शृङ्गारकल्पतरुपुष्पविभूषिताभिः / देवाङ्गनातुलितसौभगसौकुमार्यरूपाभिलाषमधुराकृतिरञ्जिताभिः

પ્રીતિથી પ્રસન્ન હૃદયવાળી, અતિ તેજસ્વી, શૃંગાર-કલ્પવૃક્ષના પુષ્પોથી વિભૂષિત; દેવાંગનાઓ સમાન સૌભાગ્ય અને સૌકુમાર્યરૂપની, મધુર આકૃતિથી રંજિત એવી તેઓ હતી.

Verse 5

उत्तप्तहेमकलशोपमचारुपीनवक्षोरुहद्वयभरानतमध्यमाभिः / श्रोणीभराक्रमणखेदपरिश्रितास्मृगारक्तपावकरसारुणिताङ्घ्रिभूभिः

તપ્ત સુવર્ણકલશ સમાન સુંદર અને પુષ્ટ સ્તનયુગલના ભારથી જેમની કમર નમી હતી; શ्रोણીના ભારથી પગલાંમાં થાક આવી, જેમના પાદતળ અગ્નિ-રક્ત રસ સમા અરুণ થયા હતા.

Verse 6

केयूरहारमणिकङ्कणहेम कण्ठसूत्रामलश्रवणमण्डलमण्डिताभिः / स्रग्दामचुम्बितसकुन्तलकेशपाशकाञ्चीकलापपरिशिञ्जितनूपुराभिः

કેયૂર, હાર, મણિકંકણ, સુવર્ણ કણ્ઠસૂત્ર અને નિર્મળ કાનના મંડળોથી તેઓ શોભિત હતા; પુષ્પમાળાથી સ્પર્શાયેલા કેશપાશ, કાંસીકલાપની ઝંકાર અને નૂપુરની મધુર રણઝણથી અલંકૃત હતા.

Verse 7

आमृष्टरोषपरिसांत्वननर्महासकेलीप्रियालपनभर्त्सनरोषणेषु / भावेषु पार्थिवनिजप्रियधैर्यबन्धसर्वापहारचतुरेषु कृतान्तराभिः

રોષને સ્પર્શથી શમાવવો, કોમળ હાસ્ય-પરिहास, ક્રીડા, પ્રિય વાણી, ઠપકો અને ક્રોધ—આ ભાવોમાં; તેમજ રાજાના પ્રિયના ધૈર્યબંધને તોડી સર્વસ્વ અપહરણ કરવામાં તેઓ અત્યંત ચતુર હતા.

Verse 8

तन्त्रीस्वनोपमितमञ्जुलसौम्यगेयगन्धर्वतारमधुरारवभाषिणीभिः / वीणाप्रवीणतरपाणितलाङ्गुलीभिर्गंभीरचक्रचटुवादरतोत्सुकाभिः

તંત્રીસ્વર સમાન મનોહર અને સૌમ્ય ગેય ગાવનારી, ગંધર્વ-તારા જેવી મધુર ધ્વનિમાં બોલનારી; વીણામાં અતિ પ્રવીણ, કરતળ અને આંગળીઓથી ગંભીર તાલચક્રનું ચતુર વાદન કરવા રત અને ઉત્સુક હતી.

Verse 9

स्त्रीभिर्मदालस तराभिरतिप्रगल्भभावाभिराकुलितकामुकमानसाभिः / कामप्रयोगनिपुणाभिरहीनसंपदौदार्यरूपगुणशीलसमन्विताभिः

તે મદાલસ અને અતિપ્રગલ્ભ સ્વભાવવાળી સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલો હતો; તેમની હાજરીથી કામુક મન વ્યાકુળ થતું. તેઓ કામપ્રયોગમાં નિપુણ અને સંપત્તિ, ઔદાર્ય, રૂપ, ગુણ તથા શીલથી યુક્ત હતાં.

Verse 10

संख्यातिगाभिरनिशं गृहकृत्यकर्मव्यग्रात्मकाभिरपि तत्परिचारिकाभिः / पुंभिश्च तद्गुणगणोचितरूपशोभैरुद्भासितैर्गृहचरैः परितः परीतम्

તે અસંખ્ય દાસીઓથી ઘેરાયેલો હતો; તેઓ સતત ઘરકામમાં વ્યસ્ત હોવા છતાં તેની સેવા માટે તત્પર હતાં. તેમજ તેના ગુણસમૂહને અનુરૂપ રૂપશોભાથી ઝગમગતા ગૃહસેવક પુરુષો પણ ચારે તરફથી તેને ઘેરી રહ્યા હતાં.

Verse 11

सराजमार्गापणसौधसद्मसोपानदेवालयचत्वरेषु / पौरैरशेषार्थगुणैः समन्तादध्यास्यमानं परिपूर्णकामैः

રાજમાર્ગો, બજારો, મહેલો, ગૃહો, સોપાનો, દેવાલય અને ચૌકમાં—સર્વત્ર તે નગર પરિપૂર્ણ ઇચ્છાવાળા નાગરિકોથી, સર્વ પ્રકારની સંપત્તિ અને ગુણોથી યુક્ત થઈ, ચારે તરફથી ભરેલું હતું.

Verse 12

अनेक रत्नोज्ज्वलितैर्विचित्रैः प्रासादसंघैरतुलैरसंख्यैः / रथाश्वमातङ्गखरोष्ट्रगोजायोग्यैरनेकैरपि मन्दिरैश्च

તે નગર અનેક રત્નોથી ઉજ્જ્વલ, વિચિત્ર, અતુલ અને અસંખ્ય પ્રાસાદસમૂહોથી શોભિત હતું; તેમજ રથ, ઘોડા, હાથી, ગધેડા, ઊંટ, ગાય અને બકરાં માટે યોગ્ય એવા અનેક મંડપ/શાળાઓથી પણ અલંકૃત હતું.

Verse 13

नरेद्रसामन्तनिषादिसादिपदातिसेनपतिनायकानाम् / विप्रादिकानां रथिसारथीनां गृहैस्तथा मागधबन्दिनां च

તે નગર નરેન્દ્રો, સામંતો, નિષાદ આદિ, પદાતિ સૈનિકો, સેનાપતિઓ અને નાયકોના ગૃહોથી; તેમજ વિપ્રાદિ, રથીઓ, સારથીઓ, અને માગધો તથા બંદીઓના ઘરો દ્વારા પણ સમન્વિત હતું.

Verse 14

विविक्तरथ्यापणचित्रचत्वरैरनेकवस्तुक्रयविक्रयैश्च / महाधनोपस्करसाधुनिर्मितैर्गृहैश्च शुभ्रैर्गणिकाजनानाम्

ત્યાં નિર્વિક્ત ગલીઓ, બજારો અને ચિત્રિત ચૌક હતા; અનેક વસ્તુઓનું ખરીદ-વેચાણ ચાલતું; અને ગણિકાજનોનાં શુભ્ર, મહાધન તથા ઉત્તમ ઉપસ્કરોથી સુનિર્મિત ગૃહો હતાં।

Verse 15

महार्हरत्नोज्ज्वलतुङ्गगोपुरैः सह श्वगृध्रव्रजनर्तनालयैः / चित्रैर्ध्वचैश्चापि पताकिकाभिः शुभ्रैः पटैर्मण्डपिकाभिरुन्नतैः

ત્યાં મહામૂલ્ય રત્નોથી ઝગમગતા ઊંચા ગોપુરો હતા; સાથે કૂતરા અને ગિધોના ઝુંડોના નૃત્યાલય પણ હતા; ચિત્રવર્ણ ધ્વજ, પતાકાઓ, શુભ્ર પડદા અને ઊંચા મંડપોથી તે શોભિત હતું।

Verse 16

कह्लारकञ्जकुमुदोत्पलरेणुवासितैश्चकाह्वहंसकुररीबकसारसानाम् / नानारवाढ्यरमणीयतटाकवापीसरोवरैश्चापि जलोपपन्नैः

કહ્લાર, કંજ, કુમુદ અને ઉત્પલના પરાગથી સુગંધિત, ચક્રવાક-હંસ, કુરરી, બગલા અને સારસોથી ભરપૂર; નાનાવિધ કલરવથી સમૃદ્ધ, જળથી પરિપૂર્ણ રમણીય તળાવો, વાપી અને સરોવરો ત્યાં શોભતા હતા।

Verse 17

चूतप्रियालपनसाम्रमधूकजंबूप्लक्षैर्नवैश्च तरुभिश्च कृतालवालैः / पर्यन्तरोपितमनोरमनागकेतकीपुन्नागचंपकवनैश्च पतत्रिजुष्टैः

નવા ચૂત (આંબા), પ્રિયાલ, પનસ, આમ્ર, મધૂક, જાંબુ અને પ્લક્ષ વગેરે વૃક્ષો—જેનાં ચારે તરફ આલવાલ બનાવેલા—તે પ્રદેશને ઘેરી રહ્યા હતા; અને સીમાએ નાગ, કેતકી, પુન્નાગ અને ચંપકના મનોહર વનો હતાં, જ્યાં પક્ષીઓ વસતા હતા।

Verse 18

मन्दारकुन्दकरवीरमनोज्ञयूथिकाजात्यादिकैर्विविधपुष्पफलैश्च वृक्षैः / संलक्ष्यमाणपरितोपवनालिभिश्च संशोभितं जगति विस्मयनीयरूपैः

મંદાર, કુન્દ, કરવીર, મનોહર યુથિકા, જાતી વગેરે તથા વિવિધ પુષ્પ-ફળવાળા વૃક્ષોથી; અને ચારે તરફ દેખાતા ઉપવનની પંક્તિઓથી—વિસ્મયજનક રૂપે—તે જગતમાં અત્યંત શોભિત હતું।

Verse 19

सर्वर्त्तुकप्रवरसौरभवायुमन्दमन्दप्रचारिभर्त्सितधर्मकालम् / इत्थ सुरासुरमनोरमभोगसंपद्विस्पष्टमानविभवं नगरं नरेद्र

તે નગરમાં સર્વ ઋતુઓની શ્રેષ્ઠ સુગંધવાળી પવન મંદ મંદ વહેતી હતી; જાણે ત્યાં ધર્મકાળ પણ તિરસ્કૃત થયો હોય. હે નરેન્દ્ર, દેવ-અસુરોને પણ મનોહર લાગતી ભોગસંપત્તિથી તેનું વૈભવ સ્પષ્ટ દેખાતું હતું.

Verse 20

सौभाग्यभोगममितं मुनिहोमधेनुः सद्यो विधाय विनिवेदयदाशु तस्मै / ज्ञात्वा ततो मुनिवरो द्विजहोमधेन्वा संपादितं नरपते रुचिरातिथेयम्

મુનિની હોમધેનુએ અપરિમિત સૌભાગ્ય અને ભોગસંપદા તત્કાળ સિદ્ધ કરીને તરત જ તેને અર્પણ કરી. ત્યારબાદ મુનિવરે જાણ્યું કે દ્વિજોની હોમધેનુ દ્વારા નરપતિ માટે રુચિર আতિથ્ય સંપન્ન થયું છે.

Verse 21

आहूय कञ्चन तदन्तिक मात्मशिष्यं प्रास्थापयत्सगुणशालिनमाशु राजन् / गत्वा विशामधिपतेस्तरसा समीपं संप्रश्रयं मुनिसुतस्तमिदं बभाषे

હે રાજન, તેણે નજીકના એક ગુણશાળી શિષ્યને બોલાવી તરત જ મોકલ્યો. મુનિપુત્ર ઝડપથી નગરાધિપતિ પાસે જઈ પ્રણામ કરીને વિનયપૂર્વક આ રીતે બોલ્યો.

Verse 22

आतिथ्यमस्मदुपपादितमाशु राज्ञा संभावनीयमिति नः कुलदेशिकाज्ञा / राजा ततो मुनिवरेण कृताभ्यनुज्ञः संप्राविशत्पुरवरं स्वकृते कृतं तत्

રાજાએ ઝડપથી અમારા માટે જે আতિથ્ય તૈયાર કર્યું છે તે સન્માનનીય છે—આ અમારી કુલદેશિકની આજ્ઞા છે. પછી મુનિવરની અનુમતિ મેળવી રાજા પોતાના માટે જ તૈયાર કરાયેલા તે શ્રેષ્ઠ નગરમાં પ્રવેશ્યો.

Verse 23

सर्वोपभोग्यनिलयं मुनिहोमधेनुसामर्थ्यसूचकमशोषबलैः समेतः / अन्तः प्रविश्य नगरर्द्धिमशेषलोकसंमोहिनीम् भिसमीक्ष्य स राजवर्यः

તે નગર સર્વ ઉપભોગોનું નિવાસસ્થાન હતું અને મુનિની હોમધેનુની સામર્થ્યનું સૂચક; તેમાં અક્ષય બળસંપત્તિ પણ જોડાયેલી હતી. તે શ્રેષ્ઠ રાજાએ અંદર પ્રવેશ કરીને, સર્વ લોકોને મોહી લે તેવી નગરસમૃદ્ધિને સ્પષ્ટ રીતે નિહાળી।

Verse 24

प्रीतिप्रसन्नवदनः सबलस्तु दानी धीरो ऽपि विस्मयमवाप भृशं तदानीम् / गच्छन्सुरस्त्रीनयना लियूथपानैकपात्रोचितचारुमूर्त्तिः

તે સમયે દાનશીલ અને બળવાન રાજા, પ્રીતિથી પ્રસન્ન મુખવાળો હોવા છતાં, અત્યંત આશ્ચર્યમાં પડી ગયો. ચાલતો હતો ત્યારે તેની મનોહર મૂર્તિ એવી લાગી કે જાણે દેવાંગનાઓની નજરો તેને ચોંટેલી હોય—મધુપાનના એકમાત્ર પાત્રને યોગ્ય એવી.

Verse 25

रेमे स हैहयपतिः पुरराजमार्गे शक्रः कुबेरवसताविव सामरौघः / तं प्रस्थितं राजपथात्समन्तात्पौराङ्गनाश्चन्दनवारिसिक्तैः

હૈહયપતિ રાજા નગરના રાજમાર્ગ પર એવો રમ્યો કે જાણે કુબેરના નિવાસમાં ઇન્દ્ર દેવસમૂહ સાથે વિરાજમાન હોય. તે રાજપથ પરથી પ્રસ્થાન કરતો જ, ચારે તરફથી નગરની સ્ત્રીઓ ચંદનમિશ્રિત જળ છાંટી તેને સ્નિગ્ધ કરવા લાગી.

Verse 26

प्रसूनलाजाप्रकरैरजस्रमवीपृषन्सौधगताः सुत्दृद्यैः / अभ्यागतार्हणसमुत्सुकपौरकान्ता हस्तारविन्दगलितामललाजवर्षैः

પ્રાસાદો પર ઊભેલી સુંદર સ્ત્રીઓ અવિરત પુષ્પો અને લાજ (ભૂંજેલા ધાન) ના ઢગલા છાંટતી રહી. આગંતુકના અર્ઘ્ય-સત્કાર માટે ઉત્સુક નગરકાંતાઓ પોતાના કમળ જેવા હાથમાંથી ઝરતી નિર્મળ લાજની વર્ષા કરતી હતી.

Verse 27

कालेयपङ्कसुरभीकृतनन्दनोत्थशुभ्रप्रसूननिकरैरलिवृन्दगीतैः / तत्रत्यपौरवनिताञ्जनरत्नसारमुक्ताभिरप्यनुपदं प्रविकीर्यमामः

નંદનવનમાંથી લાવવામાં આવેલા શુભ્ર પુષ્પસમૂહો કાળેય ચંદનના લેપથી સુગંધિત હતા અને ભમરાઓના ઝુંડનું ગાન ગુંજતું હતું. ત્યાંની નગરવનિતાઓ અંજન, રત્નચૂર્ણ અને મુક્તાઓ પણ પગલે પગલે વિખેરતી ગઈ.

Verse 28

व्यभ्राजतावनिपतिर्विशदैः समन्ताच्छीतांशुरश्मिनिकरैरिव मन्दराद्रिः / ब्राह्मीं तपःश्रिय मुदारगणमचिन्त्यां लोकेषु दुर्लभतरां स्पृहणीयशोभाम्

એ નૃપતિ ચારે તરફથી નિર્મળ તેજથી એવો ઝળહળ્યો કે જાણે મંદર પર્વત શીતાંશુ (ચંદ્ર) કિરણસમૂહોથી દીપે. તેણે બ્રાહ્મી તપઃશ્રી—ઉદાર ગુણોથી યુક્ત, અચિંત્ય, લોકોમાં અત્યંત દુર્લભ અને સ્પૃહણીય શોભા—પ્રાપ્ત કરી હતી.

Verse 29

पश्यन्विशामधिपतिः पुरसंपदं तामुच्चैः शशंस मनसा वचसेव राजन् / मेने च हैहयपतिर्भुवि दुर्लभेयं क्षात्री मनोहरतरा महिता हि संपत्

તે નગરની સમૃદ્ધિ જોઈ પ્રજાધિપતિ રાજાએ મન અને વાણીથી ઊંચે સ્વરે તેની પ્રશંસા કરી. હૈહયપતિએ પણ માન્યું કે ધરતી પર એવી મહિમાવંત, વધુ મનોહર ક્ષાત્ર સંપત્તિ દુર્લભ છે।

Verse 30

अस्याः शतांशतुलनामपि नोपगन्तुं विप्रशियः प्रभवतीति सुरार्चितायाः / मध्येपुरं पुरजनोपचितां विभूतिमालोकयन्सह पुरोहितमन्त्रिसार्थैः

દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત આ વૈભવની તો શતাংশ સરખામણી સુધી પણ વિપ્ર-શ્રી પહોંચી શકતી નથી—એવું કહેવાય છે. રાજા પુરોહિત અને મંત્રીઓના સમૂહ સાથે નગરમધ્યમાં, નાગરિકોએ સંચિત કરેલી તે વિભૂતિને નિહાળતો ગયો।

Verse 31

गच्छत्स्वपार्श्वचर दर्शितवर्णसौधो लेभे मुदं पुरजनैः परिपूज्यमानः / राजा ततो मुनिवरोपचितां सपर्यामात्मानुरूपमिह सानुचरो लभस्व

પારશ્વચરો દ્વારા બતાવાયેલા રંગબેરંગી મહેલો વચ્ચે ચાલતો, નાગરિકો દ્વારા સર્વ રીતે પૂજિત થઈ તે આનંદિત થયો. પછી કહેવામાં આવ્યું—હે રાજા, અહીં મુનિવરો દ્વારા સંપન્ન, તને યોગ્ય એવી સેવા-પૂજા તું અનુચરો સાથે પ્રાપ્ત કર।

Verse 32

इत्यश्रमेण नृपतिर्विनिवर्त्तयित्वा स्वार्थं प्राल्पितगृहाभिमुखो जगाम / पौरेः समेत्य विविधार्हणपाणिभिश्च मार्गे मुदा विरचिताजलिभिः समन्तात्

આશ્રમમાં પોતાનું કાર્ય સિદ્ધ કરીને નૃપતિને પરત મોકલી તે ગૃહાભિમુખ થયો. પૌરો પણ વિવિધ અર્ઘ્ય હાથમાં લઈને, માર્ગમાં ચારે તરફ આનંદથી અંજલિ બાંધી મળવા આવ્યા।

Verse 33

संभावितोभ्यनुपदं जयशब्दघोषैस्तूर्यारवैश्च बधिरीकृतदिग्विभागैः / कक्षान्तराणि नृपतिः शनकैरतीत्य त्रीणि क्रमेण च ससंभ्रमकञ्चुकीनि

દરેક પગલે ‘જય’ના ઘોષ અને તૂર્યના નાદથી દિશાઓ જાણે બહેરી થઈ ગઈ. નૃપતિ ધીમે ધીમે કક્ષાંતરો પાર કરીને ક્રમે ત્રણ પ્રાંગણો વટાવી ગયો; ત્યાં કંચુકીઓ ઉત્સાહભર્યા સંભ્રમમાં હતા।

Verse 34

दूरप्रसारितपृथग्जनसंकुलानि सद्माविवेश सचिवादरदत्तहृस्तः / तत्र प्रदीपदधिदर्पणगन्धपुष्पदूर्वाक्षतादिभिरलं पुरकामिनीभिः

દૂર સુધી વિસ્તરેલા, વિવિધ લોકોથી ભરેલા મહેલોમાં તે સચિવના આદરભર્યા સ્વાગતથી હર્ષિત થઈ પ્રવેશ્યો. ત્યાં નગરની સ્ત્રીઓએ દીવો, દહીં, દર્પણ, સુગંધ, પુષ્પ, દુર્વા અને અક્ષત વગેરે વડે મંગલ સત્કાર કર્યો।

Verse 35

निर्याय राजभवनान्तरतः सलीलमानन्दितो नरपतिर्बहुमान पूर्वकम् / ताभिः समाभिविनिवेशितमाशु नानारत्नप्रवेकरुचिजालविराजमानम्

રાજભવનના આંતરિક ભાગમાંથી રાજા રમૂજી રીતે બહાર આવ્યો; આનંદિત થઈને મહાન સન્માન સાથે. તે સ્ત્રીઓએ તેને તરત જ એવા આસન પર બેસાડ્યો જે અનેક રત્નસમૂહોની તેજસ્વી કિરણજાળથી ઝગમગતું હતું।

Verse 36

सूक्ष्मोत्तरच्छदमुदारयशा मनोज्ञमध्या रुरोह कनकोत्तरविष्टरं तम् / तस्मिन्गृहे नृप तदीयपुरन्ध्रिवर्गः स्वासीनमाशु नृपतिर्विविधार्हणाभिः

સૂક્ષ્મ ઉત્તરિયથી આવૃત, ઉદાર યશવાળો અને મનોહર કમરવાળો તે રાજા તે સુવર્ણમય આસન પર આરુઢ થયો. તે ગૃહમાં આસનસ્થ નૃપતિને તેની અંતઃપુરની સ્ત્રીઓના સમૂહે તરત જ વિવિધ અર્ઘ્ય-સત્કારોથી પૂજ્યો।

Verse 37

वाद्यादिभिस्तदनुभूषणगन्धपुष्पवस्त्राद्यलङ्कृतिभिरग्र्यमुदं ततान / तस्मिन्नशेषदिवसोचितकर्म सर्वं निर्वर्त्य हैहयपतिः स्वमतानुसारम्

વાદ્યો વગેરે દ્વારા, તેમજ આભૂષણ, સુગંધ, પુષ્પ અને વસ્ત્ર વગેરેના અલંકારોથી તેણે શ્રેષ્ઠ આનંદ ફેલાવ્યો. ત્યાં હૈહયપતિએ પોતાના મત અનુસાર દિવસોચિત સર્વ કર્મો પૂર્ણ કર્યા।

Verse 38

नाना विधालयननर्मविचित्रकेलीसंप्रेक्षितैर्दिनमशेषमलं निनाय / कृत्वा दिनान्तसमयोचितकर्म चैव राजा स्वमन्त्रिसचिवानुगतः समन्तात्

નાનાવિધ ગૃહોત્સવો, હાસ્ય-વિનોદ અને વિચિત્ર ક્રીડાઓનું દર્શન કરીને તેણે આખો દિવસ આનંદથી વિતાવ્યો. પછી દિવસાંતના સમયોચિત કર્મો કરીને રાજા પોતાના મંત્રીઓ અને સચિવોથી ચારે તરફથી અનુગત થઈ આગળ વધ્યો।

Verse 39

आसन्नभृत्यकरसंस्थितदीपकौधसंशान्तसंतमसमाशु सदः प्रपेदे / तत्रासने समुपविश्य पुरोधमन्त्रिसामन्तनायकशतैः समुपास्यमानः

નજીકના સેવકોના હાથમાં રહેલા દીપસમૂહે અંધકાર તરત શાંત કર્યો અને તે ઝડપથી સભામાં પહોંચ્યો. ત્યાં આસન પર બેસીને પુરોહિત, મંત્રીઓ, સામંતો અને અનેક નાયકો દ્વારા તે ઉપાસિત થયો।

Verse 40

अन्वास्त राजसमितौ विविधैर्विनोदैर्हृष्टः सुरेद्र इव देवगणैरुपेतः / ततश्चिरं विविधवाद्यविनोदनृत्तप्रेक्षाप्रवृत्तहसनादिकथाप्रसंगः

રાજસભામાં તે આનંદિત થઈ વિવિધ વિનોદોમાં રમી રહ્યો, જાણે દેવગણોથી ઘેરાયેલો દેવરાજ ઇન્દ્ર હોય. ત્યારબાદ લાંબા સમય સુધી વિવિધ વાદ્યો, નૃત્યદર્શન, હાસ્ય અને અનેક કથાપ્રસંગો ચાલ્યા।

Verse 41

आसांचकार गणिकाजन्नर्महासक्रीडाविलासपरितोषितचित्तवृत्तिः / इत्थं विशामधिपतिर्भृशमानिशार्द्धं नानाविहारविभवानुभवैरनेकैः

ગણિકાઓ અને લોકોના હાસ્ય-વિનોદ, મદ્યોત્સવ, ક્રીડા અને વિલાસથી તેનું ચિત્ત સંતોષ પામ્યું અને તેણે ત્યાં સમય વિતાવ્યો. આ રીતે પ્રજાધિપતિ અર્ધરાત્રિ સુધી નાનાવિહાર અને વૈભવના અનેક અનુભવમાં લીન રહ્યો।

Verse 42

स्थित्वानुगान्नरपतीनपि तन्निवासं प्रस्थाप्य वासभवनं स्वयमप्ययासीत् / तद्राजसैन्यमखिलं निजवीर्यशौर्यसंपत्प्रभावमहिमानुगुणं गृहेषु

થોડું રોકાઈ તેણે સાથે આવેલા અન્ય નરપતિઓને પણ તેમના નિવાસસ્થાને મોકલ્યા અને પોતે પણ પોતાના વાસભવનમાં ગયો. તે રાજાની સમગ્ર સેના પણ પોતાના વીર્ય, શૌર્ય, સંપત્તિ, પ્રભાવ અને મહિમાને અનુરૂપ ઘરોમાં રહી।

Verse 43

आत्मानुरुपविभवेषु महार्हवस्त्रस्रग्भूषणादिभिरलं मुदितं बभूव / सैन्यानि तानि नृपतेर्विविधान्नपानसद्भक्ष्यभोज्यमधुमांसपयोघृताद्यैः

પોતપોતાના વૈભવ મુજબ કિંમતી વસ્ત્રો, પુષ્પમાળા અને આભૂષણોથી અલંકૃત થઈ તેઓ આનંદિત થયા. રાજાની તે સેનાઓને વિવિધ અન્ન-પાન, ઉત્તમ ભક્ષ્ય-ભોજ્ય, મધુ, માંસ, દૂધ અને ઘી વગેરે વડે તૃપ્ત કરવામાં આવી।

Verse 44

तृप्तान्यवात्सुरखिलानि सुखोपभौगैस्तस्यां नरेद्रपुरि देवगणा दिवीव / एवं तदा नरपतेरनुयायिनस्ते नानाविधोचितसुखानुभवप्रतीताः

તે નરેન્દ્રપુરીમાં દેવગણો જાણે સ્વર્ગમાં હોય તેમ, સુખોપભોગોથી સર્વે તૃપ્ત થયા. ત્યારે રાજાના અનુયાયીઓ પણ નાનાવિધ યોગ્ય સુખનો અનુભવ કરીને પરમ પ્રસન્ન થયા.

Verse 45

अन्योन्यमूचुरिति गेहधनादिभिर्वा किं साध्यते वयमिहैव वसाम सर्वे / राजापि शार्वरविधानमथो विधाय निर्वर्त्य वासभवने शयनीयमग्र्यम् / अध्यास्य रत्ननिकरैरति शैभि भद्रं निद्रामसेवत नरेद्र चिरं प्रतीतः

તેઓ પરસ્પર બોલ્યા—ઘર, ધન વગેરે વડે શું સિદ્ધ થાય? આપણે સૌ અહીં જ વસીએ. પછી રાજાએ રાત્રિની વ્યવસ્થા કરીને, નિવાસભવનમાં શ્રેષ્ઠ શય્યા તૈયાર કરાવી; રત્નસમૂહોથી અતિ શોભિત મંગલ આસન પર બેસી, પ્રસન્ન થઈ દીર્ઘકાળ સુધી નિદ્રાનો આશ્રય લીધો.