Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 7
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
आमृष्टरोषपरिसांत्वननर्महासकेलीप्रियालपनभर्त्सनरोषणेषु / भावेषु पार्थिवनिजप्रियधैर्यबन्धसर्वापहारचतुरेषु कृतान्तराभिः
Transliteration
āmṛṣṭaroṣaparisāṃtvananarmahāsakelīpriyālapanabhartsanaroṣaṇeṣu / bhāveṣu pārthivanijapriyadhairyabandhasarvāpahāracatureṣu kṛtāntarābhiḥ
Translation
રોષને સ્પર્શથી શમાવવો, કોમળ હાસ્ય-પરिहास, ક્રીડા, પ્રિય વાણી, ઠપકો અને ક્રોધ—આ ભાવોમાં; તેમજ રાજાના પ્રિયના ધૈર્યબંધને તોડી સર્વસ્વ અપહરણ કરવામાં તેઓ અત્યંત ચતુર હતા.
Word by Word
āmṛṣṭa-roṣa-parisāṃtvana-narma-hāsa-kelī-priya-ālapanabhartsana-roṣaṇeṣuin moods such as appeased anger, consolation, joking laughter, play, dear talk, scolding, and feigned anger
āmṛṣṭa-roṣa-parisāṃtvana-narma-hāsa-kelī-priya-ālapanabhartsana-roṣaṇeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootāmṛṣṭa (कृदन्त, क्त) + roṣa (प्रातिपदिक) + parisāṃtvana (प्रातिपदिक) + narma (प्रातिपदिक) + hāsa (प्रातिपदिक) + kelī (प्रातिपदिक) + priya (प्रातिपदिक) + ālapana (प्रातिपदिक) + bhartsana (प्रातिपदिक) + roṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (भाव-शब्द), सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन; ‘bhāveṣu’ इत्यस्य विशेषण-समासः (loc. pl.)
bhāveṣuin the states/moods
bhāveṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhāva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन (locative plural)
pārthiva-nija-priya-dhairya-bandha-sarva-apahāra-catureṣuin which they were clever at binding the king’s own beloved’s firmness and stealing it away entirely
pārthiva-nija-priya-dhairya-bandha-sarva-apahāra-catureṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootpārthiva (प्रातिपदिक) + nija (प्रातिपदिक) + priya (प्रातिपदिक) + dhairya (प्रातिपदिक) + bandha (प्रातिपदिक) + sarva (प्रातिपदिक) + apahāra (प्रातिपदिक) + catura (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन; विशेषण (loc. pl.)
kṛta-antarābhiḥwith those who created ‘intervals’/strategic openings (i.e., were artful)
kṛta-antarābhiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootkṛta (कृदन्त, क्त) + antara (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त विशेषण (fem. instr. pl.)