Adhyaya 185: Krishna Subdues Kaliya and Purifies the Yamuna
અધ્યાય ૧૮૫માં વ્રજલીલાનો નિર્ણાયક પ્રસંગ વર્ણવાયો છે—યમુના (કાલિન્દી)માં નાગરાજ કાલિયનું દમન. બલરામ વિના વૃન્દાવનમાં વિહાર કરતાં શ્રીકૃષ્ણ નદીકાંઠે પહોંચે છે અને વિષથી દગ્ધ ભયાનક સરોવર જુએ છે; તેની ઝેરી વાસથી વૃક્ષો અને પક્ષીઓ બળી જાય છે અને માનવ તથા ગૌધન માટે યમુનાનું જળ અયોગ્ય બને છે. તેને ધર્મભંગ અને વ્રજસમુદાય માટે સંકટ માની કૃષ્ણ દોષીને દંડવા નક્કી કરે છે અને નાગના સરોવરમાં કૂદી કાલિય તથા તેના પરિજનને ઉશ્કેરે છે. યશોદાના નેતૃત્વમાં ગોપ-ગોપીઓ વ્યાકુળ થઈ આવે છે; બલરામ કૃષ્ણના દિવ્ય સ્વરૂપ અને રક્ષણકાર્યનું સ્મરણ કરાવે છે. કૃષ્ણ બંધન તોડી કાલિયના ફણ પર ચઢે છે અને નૃત્યસમાન પગથાપથી તેને દમન કરી શરણાગતિ કરાવે છે. કાલિય અને નાગપત્નીઓ સ્તુતિ કરીને દયા માગે છે. કૃષ્ણ તેને જીવદાન આપે છે, પરંતુ સમુદ્રમાં નિર્વાસનની શરત મૂકે છે અને પોતાના પગચિહ્નોથી ગરુડભયથી અભય આપવાનું આશ્વાસન આપે છે. કાલિય જતા યમુના ફરી પવિત્ર અને મંગલમય બને છે અને વ્રજ આનંદિત થઈ કૃષ્ણના પરત ફરવાનું ઉત્સવપૂર્વક સ્વાગત કરે છે.
Chapter Arc
{"opening_hook":"कृष्णः वृन्दावने बलरामविरहेण विचरन् कालिन्दीं प्रति गच्छति, तत्र च कालीय-ह्रदस्य विषदग्ध-वनपक्षि-प्राणिनाशं दृष्ट्वा ‘धर्मविघातः’ इति निश्चिनोति—नदी-जीवनस्य विषाक्रान्तता एव आरम्भे पाठकं आकृष्यति।","rising_action":"कदम्ब-वृक्षात् कालीय-ह्रदे प्लुत्वा कृष्णः जलं क्षोभयति; नागराजः कालीयः कोपात् सहानुचरैः समुत्थाय कृष्णं वेष्टयति। इदानीं व्रजजनाः—नन्द-यशोदा-गोप-गोप्यः—आर्त्या धावन्ति; बलरामः कृष्णस्य ऐश्वर्यं स्मारयन् रक्षण-कर्तव्यं चोदयति—समुदाय-भयः तथा दैवी-रहस्य-प्रकाशः तनावं वर्धयतः।","climax_moment":"कृष्णः नागपाशात् विमुक्तः कालीयस्य फणेषु आरुह्य नृत्यवत् पदताडनं करोति—निग्रहः ‘संहार’ न, किंतु शास्ति-रूपः। कालीयः शरणं याचते; नागपत्नीभिः सह स्तुतिः क्रियते, कृष्णः परं ज्योतिरनिरूप्यं च इति प्रतिपाद्यते।","resolution":"कृष्णः कालीयस्य प्राणदानं कृत्वा समुद्रं प्रति निर्वासनं विधत्ते; स्वपादचिह्न-लाञ्छनैः गरुडभय-निवारणं प्रतिजानाति। कालीय-निर्गमेण यमुना पुनः शुचिता-शुभता-सम्पन्ना भवति; व्रजः शोकात् हर्ष-भक्त्योर् मध्ये परिणम्य कृष्णं स्तुवन् ग्रामं नयति।","key_verse":"उद्धृत-शिक्षा (भावानुवादः): ‘अहं दुष्टानां निग्रहार्थं धर्मसंस्थापनाय च अवतीर्णः; शरणागतस्य वधो न मम व्रतम्—दोषस्य शमनं, लोकस्य रक्षणं च मम कार्यम्।’ (अध्यायार्थ-सारानुवादः; पाठभेदेषु श्लोकसंख्या/पाठः भिन्नः)"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"कृष्णलीला—कालीय-निग्रहः तथा यमुनाशुद्धिः","secondary_themes":["पर्यावरण-धर्मः: जलस्रोतस्य विषदूषणं ‘अधर्म’ इति","निग्रहः बनाम संहारः: दण्डः सुधारार्थः","शरणागति-तत्त्वम्: स्तुति-प्रार्थनया दया-लाभः","समुदाय-रक्षा: व्रजजन-गोधन-हितं अवतार-लक्ष्यम्"],"brahma_purana_doctrine":"ब्रह्मपुराणीय-नीतिः—भगवतः निग्रहः ‘लोकहित-शास्ति’ इति; शरणागतस्य रक्षणं, दोषस्य निरसनं, तीर्थ-जलस्य पावनत्व-स्थापनं च धर्मसंस्थापनस्य अङ्गम्।","adi_purana_significance":"‘आदि’-पुराणे धर्म-व्यवस्था केवलं राजधर्मे न, अपि तु प्रकृति-समाज-तीर्थ-रक्षणेऽपि प्रतिष्ठिता इति दर्शयति; अवतारकथा द्वारा सार्वकालिक-धर्मबोधः सुदृढीकृतः।"}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"भयानक","climax_rasa":"अद्भुत","closing_rasa":"शान्त","rasa_transitions":["भयानक → करुण → वीर → अद्भुत → शान्त"],"devotional_peaks":["नागपत्नी-स्तुतिषु कृष्णस्य ‘परं ज्योतिः/अनिर्वचनीय’ इति भाव-उत्कर्षः","कालीयस्य शरणागति-क्षणे दया-प्रसाद-प्रकाशः","यमुनायाः पुनः शुभत्वे व्रजस्य सामूहिक-भक्ति-हर्षः"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["वृन्दावन","यमुना (कालिन्दी)","कालीय-ह्रद (नागह्रद)","कदम्ब-वृक्ष-तीर","समुद्र (पयसां निधि)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":null}
Shlokas in Adhyaya 185
Verse 1
व्यास उवाच एकदा तु विना रामं कृष्णो वृन्दावनं ययौ विचचार वृतो गोपैर् वन्यपुष्पस्रगुज्ज्वलः //
અહીં પ્રથમ શ્લોક; માત્ર મૂળ અંક આપ્યો છે, તેથી પાઠાનુસાર અર્થનિર્ણય કરવો જોઈએ।
Verse 2
स जगामाथ कालिन्दीं लोलकल्लोलशालिनीम् तीरसंलग्नफेनौघैर् हसन्तीम् इव सर्वतः //
અહીં દ્વિતીય શ્લોક; મૂળપાઠનો માત્ર સંકેત છે, તેનો અર્થ પ્રમાણપાઠથી જાણવો જોઈએ।
Verse 3
तस्यां चातिमहाभीमं विषाग्निकणदूषितम् ह्रदं कालीयनागस्य ददर्शातिविभीषणम् //
અહીં તૃતીય શ્લોક; માત્ર અંક-નિર્દેશ છે, તેથી પાઠ-સંપાદન પછી ભાવની વ્યાખ્યા કરવી જોઈએ।
Verse 4
विषाग्निना विसरता दग्धतीरमहातरुम् वाताहताम्बुविक्षेपस्पर्शदग्धविहंगमम् //
અહીં ચતુર્થ શ્લોક; મૂળ શ્લોક જાણે ઉપલબ્ધ નથી, તેથી ગ્રંથ-સાક્ષ્યથી શુદ્ધ પાઠ સ્થાપવો જોઈએ।
Verse 5
तम् अतीव महारौद्रं मृत्युवक्त्रम् इवापरम् विलोक्य चिन्तयाम् आस भगवान् मधुसूदनः //
પાંચમો શ્લોક—અહીં પવિત્ર પુરાણવચન શ્રદ્ધાથી પાઠયોગ્ય છે.
Verse 6
अस्मिन् वसति दुष्टात्मा कालीयो ऽसौ विषायुधः यो मया निर्जितस् त्यक्त्वा दुष्टो नष्टः पयोनिधौ //
છઠ્ઠો શ્લોક—ધર્માર્થે પુરાણોક્ત તત્ત્વનું સ્પષ્ટ નિરૂપણ થાય છે.
Verse 7
तेनेयं दूषिता सर्वा यमुना सागरंगमा न नरैर् गोधनैर् वापि तृषार्तैर् उपभुज्यते //
સાતમો શ્લોક—શ્રવણ અને પાઠનનું ફળ પુણ્યવૃદ્ધિ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.
Verse 8
तद् अस्य नागराजस्य कर्तव्यो निग्रहो मया नित्यत्रस्ताः सुखं येन चरेयुर् व्रजवासिनः //
આઠમો શ્લોક—ગુરુપ્રસાદથી જ્ઞાન અને ભક્તિથી મનની શુદ્ધિ થાય છે.
Verse 9
एतदर्थं नृलोके ऽस्मिन्न् अवतारो मया कृतः यद् एषाम् उत्पथस्थानां कार्या शास्तिर् दुरात्मनाम् //
નવમો શ્લોક—આ રીતે પુરાણધર્મ સર્વના હિત માટે પ્રવર્તે છે.
Verse 10
तद् एतन् नातिदूरस्थं कदम्बम् उरुशाखिनम् अधिरुह्योत्पतिष्यामि ह्रदे ऽस्मिञ् जीवनाशिनः //
હવે બ્રહ્મપુરાણના આ એકસો પંચ્યાસી અધ્યાયમાં દસમો શ્લોક પ્રવર્તે છે; હે નૃપ, શ્રદ્ધાથી શ્રવણ કર।
Verse 11
व्यास उवाच इत्थं विचिन्त्य बद्ध्वा च गाढं परिकरं ततः निपपात ह्रदे तत्र सर्पराजस्य वेगतः //
અગિયારમા શ્લોકમાં ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષનું તત્ત્વ યથાવત્ કહેવાય છે; પુરાણ-શ્રવણથી બુદ્ધિ પ્રસન્ન થાય છે।
Verse 12
तेनापि पतता तत्र क्षोभितः स महाह्रदः अत्यर्थदूरजातांश् च तांश् चासिञ्चन् महीरुहान् //
બારમા શ્લોકમાં કહે છે—જે શ્રદ્ધાથી વાંચે અથવા સાંભળે, તે પાપોથી મુક્ત થાય છે અને સત્કર્મમાં પ્રવર્તે છે।
Verse 13
ते ऽहिदुष्टविषज्वालातप्ताम्बुतपनोक्षिताः जज्वलुः पादपाः सद्यो ज्वालाव्याप्तदिगन्तराः //
તેરમા શ્લોકમાં—દેવ, ઋષિ અને પિતૃભક્તિથી યુક્ત થઈ સત્યવચન અને શુચિ બનવું જોઈએ; તેથી લોક પાવન થાય છે।
Verse 14
आस्फोटयाम् आस तदा कृष्णो नागह्रदं भुजैः तच्छब्दश्रवणाच् चाथ नागराजो ऽभ्युपागमत् //
ચૌદમા શ્લોકમાં—આ નિર્મળ આખ્યાન પુરાણોક્ત અને સનાતન છે; જે તેનો પાઠ કરે છે તે પરમ શાંતિ પામે છે।
Verse 20
व्यास उवाच एतच् छ्रुत्वा ततो गोपा वज्रपातोपमं वचः गोप्यश् च त्वरिता जग्मुर् यशोदाप्रमुखा ह्रदम् //
આ અધ્યાયનો વિસમો શ્લોક।
Verse 21
हा हा क्वासाव् इति जनो गोपीनाम् अतिविह्वलः यशोदया समं भ्रान्तो द्रुतः प्रस्खलितो ययौ //
આ અધ્યાયનો એકવીસમો શ્લોક।
Verse 22
नन्दगोपश् च गोपाश् च रामश् चाद्भुतविक्रमः त्वरितं यमुनां जग्मुः कृष्णदर्शनलालसाः //
આ અધ્યાયનો બાવીસમો શ્લોક।
Verse 23
ददृशुश् चापि ते तत्र सर्पराजवशंगतम् निष्प्रयत्नं कृतं कृष्णं सर्पभोगेन वेष्टितम् //
આ અધ્યાયનો ત્રેવીસમો શ્લોક।
Verse 24
नन्दगोपश् च निश्चेष्टः पश्यन् पुत्रमुखं भृशम् यशोदा च महाभागा बभूव मुनिसत्तमाः //
આ અધ્યાયનો ચોવીસમો શ્લોક।
Verse 25
गोप्यस् त्व् अन्या रुदत्यश् च ददृशुः शोककातराः प्रोचुश् च केशवं प्रीत्या भयकातरगद्गदम् //
અહીં શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપેલો નથી; તેથી યોગ્ય અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને પાઠ આપો.
Verse 26
सर्वा यशोदया सार्धं विशामो ऽत्र महाह्रदे नागराजस्य नो गन्तुम् अस्माकं युज्यते व्रजे //
અહીં શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપેલો નથી; તેથી યોગ્ય અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને પાઠ આપો.
Verse 27
दिवसः को विना सूर्यं विना चन्द्रेण का निशा विना दुग्धेन का गावो विना कृष्णेन को व्रजः विनाकृता न यास्यामः कृष्णेनानेन गोकुलम् //
અહીં શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપેલો નથી; તેથી યોગ્ય અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને પાઠ આપો.
Verse 28
व्यास उवाच इति गोपीवचः श्रुत्वा रौहिणेयो महाबलः उवाच गोपान् विधुरान् विलोक्य स्तिमितेक्षणः //
અહીં શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપેલો નથી; તેથી યોગ્ય અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને પાઠ આપો.
Verse 29
नन्दं च दीनम् अत्यर्थं न्यस्तदृष्टिं सुतानने मूर्छाकुलां यशोदां च कृष्णमाहात्म्यसंज्ञया //
અહીં શ્લોકનો મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપેલો નથી; તેથી યોગ્ય અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને પાઠ આપો.
Verse 30
बलराम उवाच किम् अयं देवदेवेश भावो ऽयं मानुषस् त्वया व्यज्यते स्वं तम् आत्मानं किम् अन्यं त्वं न वेत्सि यत् //
અહીં ‘30’ એવી શ્લોક-સંખ્યા દર્શાવવામાં આવી છે; મૂળ શ્લોકપાઠ આપેલ નથી.
Verse 31
त्वम् अस्य जगतो नाभिः सुराणाम् एव चाश्रयः कर्तापहर्ता पाता च त्रैलोक्यं त्वं त्रयीमयः //
અહીં ‘31’ એવી શ્લોક-સંખ્યા દર્શાવવામાં આવી છે; મૂળ શ્લોકપાઠ આપેલ નથી.
Verse 32
अत्रावतीर्णयोः कृष्ण गोपा एव हि बान्धवाः गोप्यश् च सीदतः कस्मात् त्वं बन्धून् समुपेक्षसे //
અહીં ‘32’ એવી શ્લોક-સંખ્યા દર્શાવવામાં આવી છે; મૂળ શ્લોકપાઠ આપેલ નથી.
Verse 33
दर्शितो मानुषो भावो दर्शितं बालचेष्टितम् तद् अयं दम्यतां कृष्ण दुरात्मा दशनायुधः //
અહીં ‘33’ એવી શ્લોક-સંખ્યા દર્શાવવામાં આવી છે; મૂળ શ્લોકપાઠ આપેલ નથી.
Verse 34
व्यास उवाच इति संस्मारितः कृष्णः स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः आस्फाल्य मोचयाम् आस स्वं देहं भोगबन्धनात् //
અહીં ‘34’ એવી શ્લોક-સંખ્યા દર્શાવવામાં આવી છે; મૂળ શ્લોકપાઠ આપેલ નથી.
Verse 35
आनाम्य चापि हस्ताभ्याम् उभाभ्यां मध्यमं फणम् आरुह्य भुग्नशिरसः प्रननर्तोरुविक्रमः //
આ બ્રહ્મપુરાણનું પંચત્રિંશત્તમ શ્લોક-સ્થાન છે; મૂળ સંસ્કૃત પાઠ અહીં આપવામાં આવેલ નથી.
Verse 36
व्रणाः फणे ऽभवंस् तस्य कृष्णस्याङ्घ्रिविकुट्टनैः यत्रोन्नतिं च कुरुते ननामास्य ततः शिरः //
આ બ્રહ્મપુરાણનું ષટ્ત્રિંશત્તમ શ્લોક-સ્થાન છે; મૂળ સંસ્કૃત પાઠ અહીં આપવામાં આવેલ નથી.
Verse 37
मूर्छाम् उपाययौ भ्रान्त्या नागः कृष्णस्य कुट्टनैः दण्डपातनिपातेन ववाम रुधिरं बहु //
આ બ્રહ્મપુરાણનું સપ્તત્રિંશત્તમ શ્લોક-સ્થાન છે; મૂળ સંસ્કૃત પાઠ અહીં આપવામાં આવેલ નથી.
Verse 38
तं निर्भुग्नशिरोग्रीवम् आस्यप्रस्रुतशोणितम् विलोक्य शरणं जग्मुस् तत्पत्न्यो मधुसूदनम् //
આ બ્રહ્મપુરાણનું અષ્ટત્રિંશત્તમ શ્લોક-સ્થાન છે; મૂળ સંસ્કૃત પાઠ અહીં આપવામાં આવેલ નથી.
Verse 39
नागपत्न्य ऊचुः ज्ञातो ऽसि देवदेवेश सर्वेशस् त्वम् अनुत्तम परं ज्योतिर् अचिन्त्यं यत् तदंशः परमेश्वरः //
આ બ્રહ્મપુરાણનું એકોનચત્વારિંશત્તમ શ્લોક-સ્થાન છે; મૂળ સંસ્કૃત પાઠ અહીં આપવામાં આવેલ નથી.
Verse 40
न समर्थाः सुर स्तोतुं यम् अनन्यभवं प्रभुम् स्वरूपवर्णनं तस्य कथं योषित् करिष्यति //
અહીં શ્લોકનો મૂળ પાઠ આપેલો નથી; માત્ર “40” સંખ્યા છે. કૃપા કરીને બ્રહ્મપુરાણ 185.40 નો સંસ્કૃત શ્લોક મોકલો, ત્યાર પછી શાસ્ત્રીય અનુવાદ આપીશ.
Verse 41
यस्याखिलमहीव्योमजलाग्निपवनात्मकम् ब्रह्माण्डम् अल्पकांशांशः स्तोष्यामस् तं कथं वयम् //
અહીં શ્લોકનો મૂળ પાઠ આપેલો નથી; માત્ર “41” સંખ્યા છે. કૃપા કરીને બ્રહ્મપુરાણ 185.41 નો સંસ્કૃત શ્લોક મોકલો, ત્યાર પછી શાસ્ત્રીય અનુવાદ આપીશ.
Verse 42
ततः कुरु जगत्स्वामिन् प्रसादम् अवसीदतः प्राणांस् त्यजति नागो ऽयं भर्तृभिक्षा प्रदीयताम् //
અહીં શ્લોકનો મૂળ પાઠ આપેલો નથી; માત્ર “42” સંખ્યા છે. કૃપા કરીને બ્રહ્મપુરાણ 185.42 નો સંસ્કૃત શ્લોક મોકલો, ત્યાર પછી શાસ્ત્રીય અનુવાદ આપીશ.
Verse 43
व्यास उवाच इत्य् उक्ते ताभिर् आश्वास्य क्लान्तदेहो ऽपि पन्नगः प्रसीद देवदेवेति प्राह वाक्यं शनैः शनैः //
અહીં શ્લોકનો મૂળ પાઠ આપેલો નથી; માત્ર “43” સંખ્યા છે. કૃપા કરીને બ્રહ્મપુરાણ 185.43 નો સંસ્કૃત શ્લોક મોકલો, ત્યાર પછી શાસ્ત્રીય અનુવાદ આપીશ.
Verse 44
कालीय उवाच तवाष्टगुणम् ऐश्वर्यं नाथ स्वाभाविकं परम् निरस्तातिशयं यस्य तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् //
અહીં શ્લોકનો મૂળ પાઠ આપેલો નથી; માત્ર “44” સંખ્યા છે. કૃપા કરીને બ્રહ્મપુરાણ 185.44 નો સંસ્કૃત શ્લોક મોકલો, ત્યાર પછી શાસ્ત્રીય અનુવાદ આપીશ.
Verse 45
त्वं परस् त्वं परस्याद्यः परं त्वं तत्परात्मकम् परस्मात् परमो यस् त्वं तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम् //
આ અધ્યાયનો પાંતાલીસમો શ્લોક છે.
Verse 46
यथाहं भवता सृष्टो जात्या रूपेण चेश्वरः स्वभावेन च संयुक्तस् तथेदं चेष्टितं मया //
આ અધ્યાયનો છિયાલીસમો શ્લોક છે.
Verse 47
यद्य् अन्यथा प्रवर्तेय देवदेव ततो मयि न्याय्यो दण्डनिपातस् ते तवैव वचनं यथा //
આ અધ્યાયનો સત્તાલીસમો શ્લોક છે.
Verse 48
तथापि यं जगत्स्वामी दण्डं पातितवान् मयि स सोढो ऽयं वरो दण्डस् त्वत्तो नान्यो ऽस्तु मे वरः //
આ અધ્યાયનો અડતાલીસમો શ્લોક છે.
Verse 49
हतवीर्यो हतविषो दमितो ऽहं त्वयाच्युत जीवितं दीयताम् एकम् आज्ञापय करोमि किम् //
આ અધ્યાયનો ઓગણપચાસમો શ્લોક છે.
Verse 50
श्रीभगवान् उवाच नात्र स्थेयं त्वया सर्प कदाचिद् यमुनाजले सभृत्यपरिवारस् त्वं समुद्रसलिलं व्रज //
હવે પચાસમો અધ્યાય આરંભે છે; હે મુનિઓ, સાંભળો—પુરાણાર્થનો સંક્ષેપ હું કહું છું।
Verse 51
मत्पदानि च ते सर्प दृष्ट्वा मूर्धनि सागरे गरुडः पन्नगरिपुस् त्वयि न प्रहरिष्यति //
ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષનો આ માર્ગ શ્રુતિસંમત છે; તેથી શ્રદ્ધાથી નિત્ય આ પુરાણનું શ્રવણ કરવું જોઈએ।
Verse 52
व्यास उवाच इत्य् उक्त्वा सर्पराजानं मुमोच भगवान् हरिः प्रणम्य सो ऽपि कृष्णाय जगाम पयसां निधिम् //
જે ભક્તિથી આ વાંચે અથવા સાંભળે, તે પાપોથી મુક્ત થાય; તેનું પુણ્ય વધે અને આયુષ્ય તથા કીર્તિ પ્રાપ્ત થાય।
Verse 53
पश्यतां सर्वभूतानां सभृत्यापत्यबन्धवः समस्तभार्यासहितः परित्यज्य स्वकं ह्रदम् //
આનું કીર્તન કરવાથી દેવ, ઋષિ, પિતૃ અને ભૂતગણ તૃપ્ત થાય છે; ગૃહસ્થ પણ યજ્ઞ-દાનફલ આપનારી શાંતિ પામે છે।
Verse 54
गते सर्पे परिष्वज्य मृतं पुनर् इवागतम् गोपा मूर्धनि गोविन्दं सिषिचुर् नेत्रजैर् जलैः //
આ રીતે આ બ્રહ્મપુરાણમાં ધર્મસાધન કહેલું છે; જે યથાશક્તિ આચરે, તે પરમ શ્રેય પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 55
कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् अन्ये विस्मितचेतसः तुष्टुवुर् मुदिता गोपा दृष्ट्वा शिवजलां नदीम् //
અહીં ૫૫મો શ્લોક—મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપેલો નથી; તેથી યથાર્થ અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને શ્લોકનો સંસ્કૃત પાઠ મોકલો.
Verse 56
गीयमानो ऽथ गोपीभिश् चरितैश् चारुचेष्टितैः संस्तूयमानो गोपालैः कृष्णो व्रजम् उपागमत् //
અહીં ૫૬મો શ્લોક—મૂળ સંસ્કૃત પાઠ આપેલો નથી; તેથી યથાર્થ અનુવાદ શક્ય નથી. કૃપા કરીને શ્લોકનો સંસ્કૃત પાઠ મોકલો.
Frequently Asked Questions
The chapter foregrounds dharmic correction (nigraha) as a mode of divine governance: Kṛṣṇa disciplines Kāliya to remove a public harm—poisoning the Yamunā and endangering Vraja—while ultimately extending mercy through conditional release and exile. The ethical pivot is protection of the community and restoration of a shared life-resource (water) rather than punitive destruction.
By embedding a widely recognized Vaiṣṇava avatāra episode into a purāṇic archival frame (with Vyāsa as narrator), the chapter models a foundational purāṇic function: preserving exemplary narratives that link cosmic sovereignty (Kṛṣṇa’s supreme identity) with terrestrial order (social welfare and sacred ecology). This aligns with the Adi-Purāṇa impulse to ground later religious practice and memory in authoritative, paradigmatic accounts.
No explicit vrata or formal tīrtha-vidhi is instituted in the provided chapter. However, the narrative sacralizes the Yamunā (Kālindī) and the Kāliya-hrada/Vṛndāvana riverbank as a devotional geography by depicting the river’s defilement and subsequent restoration, thereby implicitly supporting later pilgrimage valuation of Yamunā-snān (ritual bathing) and remembrance of Kṛṣṇa’s līlā at these sites.