Sukta 5
Rishi: Atharvanic/Brāhmaṇa-style anonymous (as typical for AV ritual-prose hymnic units)
Devata: Yajña (sacrifice personified) / Virāj as cosmic principle
Chandas: Mixed/prose-like triṣṭubh-jagatī cadence; brāhmaṇa-style diction (not a strict RV hymn meter)
AV 9.5માં અજા-પંચૌદન (બકરો અને પાંચવિધ ઓદન) ને ‘અપરિમિત’ (aparimita) યજ્ઞ તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે; તેનું શરીર જ સમગ્ર બ્રહ્માંડ છે એમ કહી, સામાન્ય માપથી પર યજ્ઞપુણ્યને અનેકગણું વધારવામાં આવે છે. બલિ/વિધિને સત્ય (satya), ઋત (ṛta), શ્રદ્ધા (śraddhā) અને વિરાજપ (Virāj) સાથે એકરૂપ કરીને, આ અર્પણને સર્વ-જગતને આવરી લેતું પવિત્ર કર્મ તરીકે પવિત્રીકૃત કરવામાં આવે છે; પરિણામે યજમાનને ‘અપરિમિત લોક’ (aparimita loka) અને દીર્ઘકાળીન રક્ષણ પ્રાપ્ત થાય છે.
Mantras
Mantra 1
पञ्चौदनो अजः। आ न॑यै॒तमा र॑भस्व सु॒कृतां॑ लो॒कमपि॑ गच्छतु प्रजा॒नन्। ती॒र्त्वा तमां॑सि बहु॒धा म॒हान्त्य॒जो नाक॒मा क्र॑मतां तृ॒तीय॑म्
પંચૌદન અજા (બકરો): આ મનુષ્યને આગળ લઈ જા; તેને પકડીને, જાણકાર તરીકે, સુકૃત (સત્કર્મી) લોકોના લોકમાં પહોંચવા દે. અનેક અને મહાન અંધકારોને પાર કરીને, અજા તૃતીય સ્વર્ગમાં ઉપર ચડે.
Mantra 2
इन्द्रा॑य भा॒गं परि॑ त्वा नयाम्य॒स्मिन् य॒ज्ञे यज॑मानाय सू॒रिम्। ये नो॑ द्वि॒षन्त्यनु तान् र॑भ॒स्वाना॑गसो॒ यज॑मानस्य वी॒राः
ઇન્દ્રના ભાગ માટે હું તને યોગ્ય રીતે આગળ લઈ જાઉં છું—આ યજ્ઞમાં, યજમાન માટે, ઉદાર દાતા (સૂરી) તરીકે. જે અમારો દ્વેષ કરે છે, તેમના પાછળ તું ઝપટો માર; યજમાનના વીર નિર્દોષ (અનાગસ) છે.
Mantra 3
प्र प॒दोऽव॑ नेनिग्धि॒ दुश्च॑रितं॒ यच्च॒चार॑ शु॒द्धैः श॒फैरा क्र॑मतां प्रजा॒नन्। ती॒र्त्वा तमां॑सि बहु॒धा वि॒पश्य॑न्न॒जो नाक॒मा क्र॑मतां तृ॒तीय॑म्
પગલાંમાંથી દુષ્કૃત્ય—જે કંઈ કરાયું હોય—તેને પુંછીને દૂર કર, નીચે પાડી દે. શુદ્ધ ખુરાંઓથી તે જાણકારની જેમ પગ મૂકે. અનેક પ્રકારના અંધકારોને પાર કરીને, સ્પષ્ટ રીતે જોતા, અજ (બકરો) ત્રીજા સ્વર્ગ (નાક) તરફ ઉપર ચઢે.
Mantra 4
अनु॑च्छ्य श्या॒मेन॒ त्वच॑मे॒तां वि॑शस्तर्यथाप॒र्व॑१सिना॒ माभि मं॑स्थाः । माभि द्रु॑हः परु॒शः क॑ल्पयैनं तृ॒तीये॒ नाके॒ अधि॒ वि श्र॑यैनम्
આ કાળી ચામડીથી તેને ઢાંકી દે—સાંધાવાળી રીતે—કે તે જનસમૂહ સુધી વટાવી ન જાય; અમ પર ચોંટાડશો નહીં. તેના વિરુદ્ધ દ્રોહી, ક્રૂર હાનિઓ રચાય નહીં; ત્રીજા સ્વર્ગ (નાક)માં તેને ઉપર સ્થિરપણે સ્થાપિત કર.
Mantra 5
ऋ॒चा कु॒म्भीमध्य॒ग्नौ श्र॑या॒म्या सि॑ञ्चोद॒कमव॑ धेह्येनम्। प॒र्याध॑त्ता॒ग्निना॑ शमितारः शृ॒तो ग॑च्छतु सु॒कृतां॒ यत्र॑ लो॒कः
ઋચા વડે હું કુંભીને અગ્નિ પર સ્થાપું છું; પાણી છાંટો; એને તેમાં બેસાડો. શમિતાર (શાંત કરનાર સેવકો) અગ્નિથી તેને ચારે તરફથી આવરી લે; પક્વ થયા પછી તે સુકૃતવંતોના લોકમાં, જ્યાં લોક છે, ત્યાં જાય.
Mantra 6
उत् क्रा॒मातः॒ परि॒ चेदत॑प्तस्त॒प्ताच्च॒रोरधि॒ नाकं॑ तृ॒तीय॑म्। अ॒ग्नेर॒ग्निरधि॒ सं ब॑भूविथ॒ ज्योति॑ष्मन्तम॒भि लो॒कं ज॑यै॒तम्
પગલું આગળ વધારતાં (ઉત્ક્રામાતઃ)—જો તે અર્ધપાક/અપક્વ ન હોય—સારી રીતે તપેલા, અને પકવેલા ચરું (ચરોઃ) અર્પણમાંથી, ત્રીજા સ્વર્ગ (નાકં તૃતીયમ્) સુધી ચઢો. અગ્નિ પર અગ્નિ સ્થિર રીતે સ્થાપિત થયો છે; પ્રકાશમય લોકને જીતો—તે તમારો ભાગ બને.
Mantra 7
अ॒जो अ॒ग्निर॒जमु॒ ज्योति॑राहुर॒जं जीव॑ता ब्र॒ह्मणे॒ देय॑माहुः । अ॒जस्तमां॒स्यप॑ हन्ति दू॒रम॒स्मिंल्लो॒के श्र॒द्दधा॑नेन द॒त्तः
અજ (અજન્મા) અગ્નિ છે—અજ જ તેઓ પ્રકાશ (જ્યોતિ) કહે છે; અજ, જીવન આપનાર, બ્રાહ્મણને આપવાનું દાન છે એમ તેઓ કહે છે. અજ અંધકારને દૂર હાંકી દે છે, જ્યારે આ લોકમાં શ્રદ્ધાવાન મનથી તેને દાન કરવામાં આવે છે.
Mantra 8
पञ्चौ॑दनः पञ्च॒धा वि क्र॑मतामाक्रं॒स्यमा॑न॒स्त्रीणि॒ ज्योतीं॑षि । ई॒जा॒नानां॑ सु॒कृतां॒ प्रेहि॒ मध्यं॑ तृ॒तीये॒ नाके॒ अधि॒ वि श्र॑यस्व
પાંચૌદન (પાંચગું ઓદન) પાંચ રીતે પગલાં ભરે, પાંચ વિભાગોમાં આગળ વધે; આગળ ધપાવવામાં આવે ત્યારે તે ત્રણ જ્યોતિઓ (પ્રકાશો) પ્રાપ્ત કરે. યજ્ઞ કરનારાઓ અને સુકૃત કરનારાઓના મધ્યમાં આગળ વધ; ત્રીજા સ્વર્ગમાં, ત્યાં તું સ્થિર આસન ગ્રહણ કર.
Mantra 9
अजा रो॑ह सु॒कृतां॒ यत्र॑ लो॒कः श॑र॒भो न च॒त्तोऽति॑ दु॒र्गान्ये॑षः । पञ्चौ॑दनो ब्र॒ह्मणे॑ दी॒यमा॑नः॒ स दा॒तारं॒ तृप्त्या॑ तर्पयाति
હે અજા, જ્યાં સુકૃત કરનારાઓનો લોક છે ત્યાં ચઢ; શરભ સમાન, ન પડેલો રહી, કઠિન સંકટો ઉપરથી પાર થા. પાંચૌદન જ્યારે બ્રાહ્મણને દાનરૂપે આપવામાં આવે છે, ત્યારે તે જ દાન આપનારને તૃપ્તિ અને પરિપૂર્ણતાથી તૃપ્ત કરે છે.
Mantra 10
अ॒जस्त्रि॑ना॒के त्रि॑दि॒वे त्रि॑पृ॒ष्ठे नाक॑स्य पृ॒ष्ठे द॑दि॒वांसं॑ दधाति । पञ्चौ॑दनो ब्र॒ह्मणे॑ दी॒यमा॑नो वि॒श्वरू॑पा धे॒नुः का॑म॒दुघा॒स्येका॑
અજ (અજસ્ત્રિ) ત્રિગુણ સ્વર્ગમાં, ત્રિગુણ દ્યૌમાં, ત્રિગુણ શિખર પર—સ્વર્ગના પીઠ પર દાન આપનારને સ્થાપે છે. પંચૌદન જ્યારે બ્રાહ્મણને દાનરૂપે આપવામાં આવે છે, ત્યારે તે તેના માટે સર્વરૂપા, કામદુઘા—ઇચ્છાઓ દોહનારી એક જ ધેનુ બને છે.
Mantra 11
ए॒तद् वो॒ ज्योतिः॑ पितरस्तृ॒तीयं॒ पञ्चौ॑दनं ब्र॒ह्मणे॒ऽजं द॑दाति । अ॒जस्तमां॒स्यप॑ हन्ति दू॒रम॒स्मिंल्लो॒के श्र॒द्दधा॑नेन द॒त्तः
હે પિતૃઓ, આ તમારું ત્રીજું જ્યોતિ છે: તે બ્રાહ્મણને પઞ્ચૌદન (પાંચવિધ અન્ન-પાયસ) સાથે અજ (બકરો) અર્પે છે. અજ અંધકારોને દૂર હંકારી દે છે—આ જ લોકમાં—જ્યારે શ્રદ્ધાવાન દ્વારા તે દાનરૂપે આપવામાં આવે છે.
Mantra 12
ई॒जा॒नानां॑ सु॒कृतां॑ लो॒कमीप्स॒न् पञ्चौ॑दनं ब्र॒ह्मणे॒ऽजं द॑दाति । स व्याऽप्तिम॒भि लो॒कं ज॑यै॒तं शि॒वो॒३ऽस्मभ्यं॒ प्रति॑गृहीतो अस्तु
યજ્ઞ કરનારાઓના, સુકૃત કરનારાઓના લોકને ઇચ્છતો તે બ્રાહ્મણને પઞ્ચૌદન સાથે અજ દાન કરે છે. તેથી તે આ લોકને સંપૂર્ણ પ્રાપ્તિ સાથે જીતે; યોગ્ય રીતે પ્રતિગૃહીત (સ્વીકારાયેલ) થવાથી તે અમારે માટે શિવ (મંગલ) બને.
Mantra 13
अ॒जो ह्य॑१ग्नेरज॑निष्ट॒ शोका॒द् विप्रो॒ विप्र॑स्य॒ सह॑सो विप॒श्चित्। इ॒ष्टं पू॒र्तम॒भिपू॑र्तं॒ वष॑ट्कृतं॒ तद् दे॒वा ऋ॑तु॒शः क॑ल्पयन्तु
અગ્નિના શોકદાહમાંથી અજ જન્મ્યો—વિપ્ર, વિપ્રના સહસ (બળ)માંથી, વિપશ્ચિત (વિચારશીલ/વિદ્વાન). ઇષ્ટ (યજ્ઞ), પૂર્ત (પુણ્યકર્મ), અભિપૂર્ત (અતિપૂર્ત પુણ્ય), અને વષટ્કૃત (વષટ્ સાથે કરાયેલ) — તે બધું દેવો ઋતુશઃ (ઋતુ અનુસાર) અને ક્રમશઃ યોગ્ય ફળમાં સ્થાપિત કરે.
Mantra 14
अ॒मो॒तं वासो॑ दद्या॒द्धिर॑ण्य॒मपि॒ दक्षि॑णाम्। तथा॑ लो॒कान्त्समा॑प्नोति॒ ये दि॒व्या ये च॒ पार्थि॑वाः
તે ઉત્તમ (પસંદગીનું) વસ્ત્ર અર્પે, અને દક્ષિણા રૂપે સોનું પણ આપે. એમ કરવાથી તે સર્વ લોકોને પૂર્ણરૂપે પ્રાપ્ત કરે છે—જે દિવ્ય (સ્વર્ગીય) છે અને જે પાર્થીવ (પૃથ્વી સંબંધિત) છે.
Mantra 15
ए॒तास्त्वा॒जोप॑ यन्तु॒ धाराः॑ सो॒म्या दे॒वीर्घृ॒तपृ॑ष्ठा मधु॒श्चुतः॑ । स्त॒भा॒न पृ॑थि॒वीमु॒त द्यां नाक॑स्य पृ॒ष्ठेऽधि॑ स॒प्तर॑श्मौ
હે અજ (બકરો), આ ધારાઓ તારી પાસે આવે—સોમરસ જેવી મધુર, દિવ્ય, ઘૃતને પીઠ સમાન ધારણ કરનારી, મધ ટપકાવનારી. તે પૃથ્વી અને દ્યૌ (આકાશ) ને સ્થિર રાખે છે; નાક (આકાશ-ગુંબજ) ના શિખર પર, સાત-રશ્મિવાળા (સૂર્ય) પર અધિષ્ઠિત છે.
Mantra 16
अ॒जो॒३स्यज॑ स्वर्गोऽसि॒ त्वया॑ लो॒कमङ्गि॑रसः॒ प्राजा॑नन्। तं लो॒कं पुण्यं॒ प्र ज्ञे॑षम्
હે અજ, તું સ્વર્ગમુખી છે; તારા દ્વારા અંગિરસોએ લોકને જાણ્યો. તે પુણ્ય લોકને—હું પ્રાપ્ત કરું, હું તેને સ્પષ્ટ રીતે ગ્રહણ કરું.
Mantra 17
येना॑ स॒हस्रं॒ वह॑सि॒ येना॑ग्ने सर्ववेद॒सम्। तेने॒मं य॒ज्ञं नो॑ वह॒ स्वऽर्दे॒वेषु॒ गन्त॑वे
જે દ્વારા તું હજારને વહન કરે છે, જે દ્વારા, હે અગ્નિ, સર્વવેદસ (સર્વજ્ઞ) ને વહન કરે છે—તે જ દ્વારા અમારા માટે આ યજ્ઞને સ્વર્ગ તરફ વહન કર, દેવો સુધી પહોંચવા માટે.
Mantra 18
अ॒जः प॒क्वः स्व॒र्गे लो॒के द॑धाति॒ पञ्चौ॑दनो॒ निरृ॑तिं॒ बाध॑मानः । तेन॑ लो॒कान्त्सूर्य॑वतो जयेम
પક્વ અજ સ્વર્ગીય લોકમાં (અમને) સ્થાપે છે; પંચૌદન નિરૃતિને દૂર ઠેલે છે. તે દ્વારા સૂર્યપ્રભ લોકોને અમે જીતીએ.
Mantra 19
यं ब्रा॑ह्म॒णे नि॑द॒धे यं च॑ वि॒क्षु या वि॒प्रुष॑ ओद॒नाना॑म॒जस्य॑ । सर्वं॒ तद॑ग्ने सुकृ॒तस्य॑ लो॒के जा॑नी॒तान्नः॑ सं॒गम॑ने पथी॒नाम्
બ્રાહ્મણ માટે જે અંશ તે નિર્ધારે છે, અને લોકમાં જે (અંશ) મૂકે છે; અજા (અજ)ના ઓદન-અર્પણોના જે ટીપાં (વિપ્રુષ) હોય—તે સર્વ, હે અગ્નિ, પુણ્યના લોકમાં અમારા માટે ઓળખી સ્વીકાર કર; માર્ગોના સંગમસ્થાને (પથીનામ્ સંગમને) અમને (તેનો લાભ) પ્રાપ્ત કરાવ.
Mantra 20
अ॒जो वा इ॒दमग्ने॒ व्यऽक्रमत॒ तस्योर॑ इ॒यम॑भव॒द् द्यौः पृ॒ष्ठम्। अ॒न्तरि॑क्षं॒ मध्यं॒ दिशः॑ पा॒र्श्वे स॑मु॒द्रौ कु॒क्षी
હે અગ્નિ, અજા (અજ) ખરેખર આ સર્વમાં વ્યાપી આગળ વધ્યો; તેની છાતી આ (પૃથ્વી/આ લોક) બની, પીઠ દ્યૌ (આકાશ) બની; મધ્ય અંતરિક્ષ બન્યું; દિશાઓ બાજુઓ બની; અને બે સમુદ્રો બે કુખ (ઉદર) બન્યા.
Mantra 21
स॒त्यं च॒र्तं च॒ चक्षु॑षी॒ विश्वं॑ स॒त्यं श्र॒द्धा प्रा॒णो वि॒राट् शिरः॑ । ए॒ष वा अप॑रिमितो य॒ज्ञो यद॒जः पञ्चौ॑दनः
સત્ય અને ઋત તેના બે નેત્ર છે; સર્વં સત્ય છે. શ્રદ્ધા તેનો પ્રાણ છે; વિરાટ તેનું શિર છે. આ જ ખરેખર અપરિમિત યજ્ઞ છે—અર્થાત્ પઞ્ચૌદનવાળો અજ (બકરો).
Mantra 22
अप॑रिमितमे॒व य॒ज्ञमा॒प्नोत्यप॑रिमितं लो॒कमव॑ रुन्धे । यो॒३ऽजं पञ्चौ॑दनं॒ दक्षि॑णाज्योतिषं॒ ददा॑ति
અપરિમિત યજ્ઞને જ તે પ્રાપ્ત કરે છે; અપરિમિત લોકને પોતાના માટે સ્થિર કરે છે—જે પઞ્ચૌદનવાળો અજ, દક્ષિણાજ્યોતિષ (દક્ષિણાથી તેજસ્વી કરાયેલો) આપી દે છે.
Mantra 23
नास्यास्थी॑नि भिन्द्या॒न्न म॒ज्ज्ञो निर्ध॑येत्। सर्व॑मेनं समा॒दाये॒दमि॑दं॒ प्र वे॑शयेत्
તેના અસ્થિઓ ન તોડે, ને મજ્જા (મજ્જ્ઞા) ખૂંચી કાઢે નહીં. બધું જ તેને એકત્ર કરીને—અહીં, હા અહીં જ—નિયત સ્થાને પ્રવેશ કરાવે.
Mantra 24
इ॒दमि॑दमे॒वास्य॑ रू॒पं भ॑वति॒ तेनै॑नं॒ सं ग॑मयति । इषं॒ मह॒ ऊर्ज॑मस्मै दुहे॒ यो॒३ऽजं पञ्चौ॑दनं दक्षि॑णाज्योतिषं॒ ददा॑ति
‘આ—આ જ’ તેનું સ્વરૂપ બને છે; એ દ્વારા તેને પૂર્ણ સિદ્ધિમાં પહોંચાડે છે. ઇષ્ (પોષણ), મહ (મહત્તા) અને ઊર્જા (સ્થાયી બળ) તેના માટે દોહે છે—જે યજમાન દક્ષિણાજ્યોતિષથી દીપ્ત ‘પંચૌદન’ સાથે અજ (બકરો) અર્પે છે.
Mantra 25
पञ्च॑ रु॒क्मा पञ्च॒ नवा॑नि॒ वस्त्रा॒ पञ्चा॑स्मै धे॒नवः॑ काम॒दुघा॑ भवन्ति । यो॒३जं पञ्चौ॑दनं॒ दक्षि॑णाज्योतिषं॒ ददा॑ति
પાંચ રુક્મ (સુવર્ણાભૂષણ), પાંચ નવા વસ્ત્ર, અને પાંચ કામદુઘા ધેનુઓ તેના બને છે—જે યજમાન દક્ષિણાજ્યોતિષથી દીપ્ત ‘પંચૌદન’ સાથે અજ (બકરો) અર્પે છે.
Mantra 26
पञ्च॑ रु॒क्मा ज्योति॑रस्मै भवन्ति॒ वर्म॒ वासां॑सि त॒न्वेऽ भवन्ति । स्व॒र्गं लो॒कम॑श्नुते॒ यो॒३जं पञ्चौ॑दनं॒ दक्षि॑णाज्योतिषं॒ ददा॑ति
તેના માટે પાંચ રુક્મ (સુવર્ણ ચક્ર) પ્રકાશરૂપ બને છે; તેના શરીર માટે વસ્ત્રો કવચ સમાન થાય છે. જે જોડા-બળદ (યોક-ટીમ), પંચૌદન, અને દક્ષિણાના તેજથી યુક્ત યજ્ઞદાન આપે છે—તે સ્વર્ગલોકને પ્રાપ્ત કરે છે.
Mantra 27
या पूर्वं॒ पतिं॑ वि॒त्त्वाथा॒न्यं वि॒न्दतेऽप॑रम्। पञ्चौ॑दनं च॒ ताव॒जं ददा॑तो॒ न वि यो॑षतः
જે સ્ત્રી પૂર્વે પતિને જાણી પછી બીજો, પરનો પતિ મેળવે છે—જો તે બંને પંચૌદન અને એક અજ (બકરો) દાન કરે, તો તેઓ અલગ પડતા નથી.
Mantra 28
स॒मा॒नलो॑को भवति पुन॒र्भुवाप॑रः॒ पतिः॑ । यो॒३जं पञ्चौ॑दनं॒ दक्षि॑णाज्योतिषं॒ ददा॑ति
પછી જન્મેલો પતિ એ જ લોકનો સહભાગી બને છે—જે જોડા-બળદ (યુગલ), પંચૌદન (પાંચ પ્રકારની ભાતની આહુતિ) અને દક્ષિણાજ્યોતિષ (દક્ષિણાદાનથી તેજસ્વી થતો યજ્ઞવિધિ) અર્પે છે.
Mantra 29
अ॒नु॒पूर्व॒व॑त्सां धे॒नुम॑न॒ड्वाह॑मुप॒बर्ह॑णम्। वासो॒ हिर॑ण्यं द॒त्त्वा ते य॑न्ति॒ दिव॑मुत्त॒माम्
ક્રમસર વાછરડાંવાળી દૂધાળ ગાય, એક અનડ્વાહ (હળવાહક બળદ), ઉપબર્હણ (આસન/કુશન), વસ્ત્ર અને સોનું—આ બધું દાન કરીને તેઓ ઉત્તમ સ્વર્ગે જાય છે.
Mantra 30
आ॒त्मानं॑ पि॒तरं॑ पु॒त्रं पौत्रं॑ पिताम॒हम्। जा॒यां जनि॑त्रीं मा॒तरं॒ ये प्रि॒यास्तानुप॑ ह्वये
હું પોતાને, પિતાને, પુત્રને, પૌત્રને, પિતામહને; પત્નીને, જનિત્રીને, માતાને—જે પ્રિય છે તેમને અહીં મારી પાસે આવવા માટે બોલાવું છું.
Mantra 31
यो वै नैदा॑घं॒ नाम॒र्तुं वेद॑ । ए॒ष वै नैदा॑घो॒ नाम॒र्तुर्यद॒जः पञ्चौ॑दनः । निरे॒वाप्रि॑यस्य॒ भ्रातृ॑व्यस्य॒ श्रियं॑ दहति॒ भव॑त्या॒त्मना॑ । यो॒३जं पञ्चौ॑दनं॒ दक्षि॑णाज्योतिषं॒ ददा॑ति
જે ખરેખર ‘નૈદાઘ’ નામના ઋતુને નામથી જાણે છે—આ જ તો ‘નૈદાઘ’ ઋતુ છે: પાંચવિધ ઓદન (પંચૌદન) સાથેનો અજ (બકરો)। જે અજ અને પંચૌદનને દક્ષિણારૂપે, જ્યોતિષ્માન (દક્ષિણાજ્યોતિષ) દાન કરે છે, તે અપ્રિય શત્રુ-પ્રતિસ્પર્ધી (ભ્રાતૃવ્ય)ની શ્રી (તેજ/સમૃદ્ધિ)ને નિર્મૂળ દહન કરી દે છે અને તેને પોતાના આત્મામાં સ્થાપે છે.
Mantra 32
यो वै कु॒र्वन्तं॒ नाम॒र्तुं वेद॑ । कु॒र्व॒तींकु॑र्वतीमे॒वाप्रि॑यस्य॒ भ्रातृ॑व्यस्य॒ श्रिय॒मा द॑त्ते । ए॒ष वै कु॒र्वन्नाम॒र्तुर्यद॒जः पञ्चौ॑दनः । निरे॒वाप्रि॑यस्य॒ भ्रातृ॑व्यस्य॒ श्रियं॑ दहति॒ भव॑त्या॒त्मना॑। यो॒३जं पञ्चौ॑दनं॒ दक्षि॑नाज्योतिषं॒ ददा॑ति
જે ખરેખર ‘કુર્વન્ત’ નામના ઋતુને નામથી જાણે છે, તે અપ્રિય ભ્રાતૃવ્ય (પ્રતિસ્પર્ધી)ની શ્રીને—હા, ‘કુર્વતી’ને જ—પોતાની તરફ ખેંચી લે છે. આ જ તો ‘કુર્વન્ત’ ઋતુ છે: પંચૌદન સાથેનો અજ (બકરો)। જે અજ અને પંચૌદનને દક્ષિણારૂપે, દક્ષિણાજ્યોતિષ દાન કરે છે, તે શત્રુની શ્રીને નિર્મૂળ દહન કરી પોતે જ તે શ્રીનો અધિકારી બને છે.
Mantra 33
यो वै सं॒यन्तं॒ नाम॒र्तुं वेद॑ । सं॒य॒तींसं॑यतीमे॒वाप्रि॑यस्य॒ भ्रातृ॑व्यस्य॒ श्रिय॒मा द॑त्ते । ए॒ष वै सं॒यन्नाम॒र्तुर्यद॒जः पञ्चौ॑दनः । निरे॒वाप्रि॑यस्य॒ भ्रातृ॑व्यस्य॒ श्रियं॑ दहति॒ भव॑त्या॒त्मना॑। यो॒३जं पञ्चौ॑दनं॒ दक्षि॑णाज्योतिषं॒ ददा॑ति
જે ખરેખર ‘સંયંત’ નામના ઋતુને નામથી જાણે છે, તે અપ્રિય શત્રુ-સ્પર્ધી (ભ્રાતૃવ્ય)ની શ્રી (તેજ, સમૃદ્ધિ)ને—હા, એ જ ‘સંયતી’ને—પોતામાં ખેંચી લે છે. આ જ ખરેખર ‘સંયંત’ નામનો ઋતુ છે: એટલે પાંચૌદન (પાંચ પ્રકારની અન્ન-ખીર/ભાતની હવિ) સાથેનો અજ (બકરો). તે અપ્રિય ભ્રાતૃવ્યની શ્રીને સંપૂર્ણ રીતે દહન કરી નાખે છે અને તેને પોતાના આત્મામાં સ્થાપે છે—જે અજ-પાંચૌદનને દક્ષિણાજ્યોતિષ (દક્ષિણ દિશાની જ્યોતિ/અગ્નિ) સાથે અર્પે છે.
Mantra 34
यो वै पि॒न्वन्तं॒ नाम॒र्तुं वेद॑ । पि॒न्व॒तींपि॑न्वतीमे॒वाप्रि॑यस्य॒ भ्रातृ॑व्यस्य॒ श्रिय॒मा द॑त्ते । ए॒ष वै पि॒न्वन्नाम॒र्तुर्यद॒जः पञ्चौ॑दनः । निरे॒वाप्रि॑यस्य॒ भ्रातृ॑व्यस्य॒ श्रियं॑ दहति॒ भव॑त्या॒त्मना॑। यो॒३जं पञ्चौ॑दनं॒ दक्षि॑णाज्योतिषं॒ ददा॑ति
Whoso, in sooth, knoweth by name the season called Pinvant, he draweth unto himself—yea, the very Pinvatī— the thriving splendour of the unfriendly rival. This, verily, is the season Pinvant, to wit, the goat with the fivefold rice-porridge. He burneth clean away the rival’s splendour and maketh it his own, even he who bestoweth the goat and the fivefold porridge, made luminous by the priestly fee.
Mantra 35
यो वा उ॒द्यन्तं॒ नाम॒र्तुं वेद॑ । उ॒द्य॒तीमु॑द्यतीमे॒वाप्रि॑यस्य॒ भ्रातृ॑व्यस्य॒ श्रिय॒मा द॑त्ते । ए॒ष वा उ॒द्यन्न्नाम॒र्तुर्यद॒जः पञ्चौ॑दनः । निरे॒वाप्रि॑यस्य॒ भ्रातृ॑व्यस्य॒ श्रियं॑ दहति॒ भव॑त्या॒त्मना॑। यो॒३जं पञ्चौ॑दनं॒ दक्षि॑णाज्योतिषं ददा॑ति
Whoso, verily, knoweth by name the season called Udyant, he draweth unto himself—yea, the very Udyatī— the splendour of the unfriendly rival. This, verily, is the season Udyant, to wit, the goat with the fivefold rice-porridge. He burneth clean away the rival’s splendour and maketh it his own, even he who bestoweth the goat and the fivefold porridge, made luminous by the priestly fee.
Mantra 36
यो वा अ॑भि॒भुवं॒ नाम॒र्तुं वेद॑ । अ॒भि॒भव॑न्तीमभिभवन्तीमे॒वाप्रि॑यस्य भ्रातृ॑व्यस्य॒ श्रिय॒मा द॑त्ते । ए॒ष वा अ॑भि॒भूर्नाम॒र्तुर्यद॒जः पञ्चौ॑दनः । निरे॒वाप्रि॑यस्य॒ भ्रातृ॑व्यस्य॒ श्रियं॑ दहति॒ भव॑त्या॒त्मना । यो॒३जं पञ्चौ॑दनं॒ दक्षि॑नाज्योतिषं॒ ददा॑ति
જે કોઈ ‘અભિભૂ’ નામના ઋતુને (ઋતુનું નામરૂપ જ્ઞાન) જાણે છે—એ જ અભિભવનારી શક્તિ—અપ્રિય શત્રુ-ભ્રાતૃવ્યની શ્રી (તેજ, સમૃદ્ધિ) પોતાના તરફ ખેંચી લે છે. આ ઋતુનું નામ જ ‘અભિભૂ’ છે: એટલે અજા (બકરો) અને પંચૌદન (પાંચ પ્રકારની ઓદન-ખીર/ભાતની આહુતિ). તે અપ્રિય ભ્રાતૃવ્યની શ્રીને સંપૂર્ણ રીતે દહન કરી નાખે છે, પોતાના આત્મબળથી—જે અજા-પંચૌદનને દક્ષિણાજ્યોતિષ (દક્ષિણ દિશાના જ્યોતિ/અગ્નિ સાથે) અર્પે છે.
Mantra 37
अ॒जं च॒ पच॑त॒ पञ्च॑ चौद॒नान्। सर्वा॒ दिशः॒ संम॑नसः स॒ध्रीचीः॒ सान्त॑र्देशाः॒ प्रति॑ गृह्णन्तु त ए॒तम्
અજા (બકરો)ને પકાવો, અને પંચ ઓદન (પાંચ પ્રકારની ભાત-ખીર/ઓદન) પણ. સર્વ દિશાઓ એક મનથી, સીધી પંક્તિમાં, અને અંતર્દેશો (મધ્ય પ્રદેશો) સહિત—આને તારા માટે સ્વીકારી લે.
Mantra 38
तास्ते॑ रक्षन्तु॒ तव॒ तुभ्य॑मे॒तं ताभ्य॒ आज्यं॒ ह॒विरि॒दं जु॑होमि
તે (દેવતાઓ/શક્તિઓ) તારા માટે, તારા હિતાર્થે, આનું રક્ષણ કરે. તેમને માટે હું આ ઘીનું હવિષ્ય (આજ્ય) અર્પણ કરું છું.
Frequently Asked Questions
To gain inexhaustible sacrificial merit and an “unmeasured world” (aparimita loka) by presenting the aja-pañcaudana as a sacrifice equal to the whole cosmos.
It teaches that the rite ‘sees’ and succeeds through satya (truth) and ṛta (cosmic order); these principles are treated as the living organs that make the sacrifice effective and reliable.
The directions are asked to guard the achieved result on every side; offering ājya to them functions as a protective seal so the gained merit and world-attainment are not lost or obstructed.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.