Atharva Veda 9.4.7 — Kanda 9, Anuvaka 1, Sukta 4, Mantra 7

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

आज्यं बिभर्ति घृ॒तम॑स्य॒ रेतः॑ साह॒स्रः पोष॒स्तमु॑ य॒ज्ञमा॑हुः । इन्द्र॑स्य रू॒पमृ॑ष॒भो वसा॑नः॒ सो अ॒स्मान् दे॑वाः शि॒व ऐतु॑ द॒त्तः

IAST Transliteration

ā́jyaṃ bibhar­ti ghṛtám asyá rétaḥ sāhasráḥ póṣas tám u yajñám āhuḥ | índrasya rūpám ṛṣabhó vásānaḥ só asmā́n devā́ḥ śivá étu dattáḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

The ājya bears ghee as its seed: thousandfold nourishment—so, indeed, they call that a sacrifice. Wearing Indra’s form, a bull, may he—bestowed—come to us, O Gods, auspicious.

Translation

આજ્ય ઘૃતને પોતાનું રેત (બીજ) તરીકે ધારણ કરે છે; સહસ્રગুণ પોષણ—એને જ તેઓ યજ્ઞ કહે છે. ઇન્દ્રનું રૂપ ધારણ કરેલો, વૃષભ સમાન, દત્ત (અર્પિત) થયેલો તે—હે દેવો, કલ્યાણકારી બની—અમારી પાસે આવે.

Word by Word

• आज्यम्: ghee; clarified butter
• आज्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: आज्य (प्रातिपदिक) < अञ्ज् (धातु) ‘to anoint’

• बिभर्ति: bears; carries
• बिभर्ति: कर्तृ (क्रियायाः)
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु) ‘to bear, carry’

• घृतम्: ghee
• घृतम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक) < घृ (धातु) ‘to sprinkle/anoint’

• अस्य: of this; his/its
• अस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रेतः: seed; semen; generative essence
• रेतः: कर्तृ/कर्म (सन्दर्भानुसार)
• Type: Noun
• Root: रेतस् (प्रातिपदिक)

• साहस्रः: thousandfold; of a thousand
• साहस्रः: विशेषण (पोषस्य)
• Type: Adjective
• Root: साहस्र (प्रातिपदिक) < सहस्र ‘thousand’

• पोषः: nourishment; prosperity
• पोषः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पोष (प्रातिपदिक) < पुष् (धातु) ‘to thrive, nourish’

• तम्: him/that
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उ: indeed; surely
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात/अव्यय)

• यज्ञम्: sacrifice; ritual
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) < यज् (धातु) ‘to worship, sacrifice’

• आहुः: they have said; they call
• आहुः: कर्तृ (उक्तिकर्तारः)
• Type: Verb
• Root: अह्/आह् (धातु) ‘to say’ (परिपूर्ण-धातु ‘आह’)

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• रूपम्: form; appearance
• रूपम्: कर्म/सम्बन्ध (उपपद-निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)

• ऋषभः: bull; chief; excellent one
• ऋषभः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ऋषभ (प्रातिपदिक)

• वसानः: wearing; clothed (in)
• वसानः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु) ‘to wear, clothe’ → वसान (वर्तमान-कृदन्त)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्मान्: us
• अस्मान्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• शिवः: auspicious; gracious
• शिवः: विशेषण (सः)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक)

• एतु: may (he) come
• एतु: कर्तृ (सः)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु) ‘to go’

• दत्तः: given; bestowed
• दत्तः: विशेषण (सः)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु) ‘to give’ → दत्त (भूतकृदन्त)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (to be verified via anukramaṇī for 9.4).

Devata: Indra (as vigor-form) and the sacrificial potency (yajña/poṣa personified)

Chandas: Triṣṭubh-like (verification needed).

Mantra Rasa

Primary: shanta

Secondary: vira