Atharva Veda 4.13.7 — Kanda 4, Anuvaka 2, Sukta 13, Mantra 7

Sukta 13

Sanskrit (Devanagari)

हस्ता॑भ्यां॒ दश॑शाखाभ्यां जि॒ह्वा वा॒चः पु॑रोग॒वी। अ॒ना॒म॒यि॒त्नुभ्यां॒ हस्ता॑भ्यां॒ ताभ्यां॑ त्वा॒भि मृ॑शामसि

IAST Transliteration

hástābhyāṃ dáśaśākhābhyāṃ jihvā́ vā́caḥ purogávī | anāmayítnubhyāṃ hástābhyāṃ tā́bhyāṃ tvā́bhí mṛśāmasi

English Translation (Griffith/Whitney)

With hands, ten-branched with fingers, while the tongue goes foremost of speech, with hands that make for freedom from disease—with those two hands we touch thee over.

Translation

દસ શાખાવાળા (આંગળીઓવાળા) હાથોથી—અને વાણીમાં જીભ અગ્રગામી છે—રોગરહિતતા કરનારા હાથોથી; એ બે હાથોથી અમે તને સર્વત્ર સ્પર્શ કરીએ છીએ.

Word by Word

• हस्ताभ्याम्: with (two) hands
• हस्ताभ्याम्: करण
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)

• दशशाखाभ्याम्: with the ten-branched (i.e., ten-fingered) (hands)
• दशशाखाभ्याम्: करण
• Type: Adjective
• Root: दश-शाखा (समास-प्रातिपदिक)

• जिह्वा: the tongue
• जिह्वा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: जिह्वा (प्रातिपदिक)

• वाचः: of speech
• वाचः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• पुरोगवी: going in front, leading
• पुरोगवी: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: पुरोगवी (प्रातिपदिक; पुरस् + गवी/गविन्)

• अनामयित्नुभ्याम्: with the disease-removing (hands)
• अनामयित्नुभ्याम्: करण
• Type: Adjective
• Root: अनामयित्नु (प्रातिपदिक; अ-नामय + इत्नु)

• हस्ताभ्याम्: with (two) hands
• हस्ताभ्याम्: करण
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)

• ताभ्याम्: with those (two)
• ताभ्याम्: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अभि: towards, upon
• अभि: (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• मृशामसि: we touch (stroke)
• मृशामसि: क्रिया (कर्तृ = वयम्)
• Type: Verb
• Root: मृश् (धातु; स्पर्शने)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī attributions vary)

Devata: Hasta/Vāc as functional deities (healing touch and sacred speech)

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

Primary: shanta

Secondary: adbhuta