Sukta 13
Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī attributions vary for AV 4.13).
Devata: Viśve Devāḥ (All Gods).
Chandas: Anuṣṭubh (common Atharvanic healing meter; may be slightly irregular by recension).
AV 4.13 એક સંક્ષિપ્ત આથર્વણિક ઉપચાર-પ્રાર્થના છે. રોગથી ઢળી પડેલા વ્યક્તિને ઊભો કરાવવા, અને જ્યાં વ્યાધિ આઘસ (દોષ) અથવા કર્મ-નૈતિક કલંક સાથે બંધાયેલી હોય ત્યાં પણ પ્રાણને પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે તે વિશ્વે દેવાઃને વિનવે છે. દેવો, મરુતો અને “સર્વ ભૂતો” મળીને દર્દીની આસપાસ રક્ષણનું વલય રચે છે. અંતે મંત્ર-નિર્દેશિત ઉપચાર-સ્પર્શ આવે છે—સમ્યક વાણીથી સશક્ત બનેલા હાથો અનામય (રોગમુક્તિ) ઉત્પન્ન કરે છે. આ સૂક્તની શક્તિ પ્રાયશ્ચિત્તને પુનર્જીવન સાથે જોડવામાં છે: કારણ (અપરાધ/અશુદ્ધિ) દૂર કરવું અને જીવનશક્તિનું પુનઃપ્રતિષ્ઠાપન.
Mantras
Mantra 1
रोगनिवारणम् उ॒त दे॑वा॒ अव॑हितं॒ देवा॒ उन्न॑यथा॒ पुनः॑ । उ॒ताग॑श्च॒क्रुषं॑ देवा॒ देवा॑ जी॒वय॑था॒ पुनः॑
રોગનિવારણ: હે દેવો, જે પતિત (અવહિત) થયો છે તેને—હે દેવો—ફરી ઊંચે ઉઠાવો. અને જેણે અપરાધ કર્યો છે તેને પણ—હે દેવો, હે દેવો—ફરી જીવિત કરો.
Mantra 2
द्वावि॒मौ वातौ॒ वात॒ आ सिन्धो॒रा प॑रावतः॑ । दक्षं॑ ते अ॒न्य आ॒वातु॒ व्य॑१न्यो वा॑तु॒ यद् रपः॑
હે વાત (પવન), આ બે પવનો છે—એક સિંધુ તરફથી, એક પરાવત (દૂર પ્રદેશ) તરફથી. એક પવન તારી કાર્યકારી શક્તિ (દક્ષ) લઈને અહીં ફૂંકે; બીજો પવન જે કંઈ હાનિ (રપઃ) છે તેને વિખેરી દૂર ફૂંકી દે.
Mantra 3
आ वा॑त वाहि भेष॒जं वि वा॑त वाहि॒ यद्रपः॑ । त्वं हि वि॑श्वभेषज दे॒वानां॑ दू॒त ईय॑से
હે વાત (પવન), અહીં ભેષજ (ઔષધ) વહન કરીને લાવ; અને જે કંઈ હાનિ (રપઃ) છે તેને દૂર વહન કરીને લઈ જા. કારણ કે તું સર્વ-ભેષજ છે; તું દેવોનો દૂત બનીને ગમન કરે છે.
Mantra 4
त्राय॑न्तामि॒मं दे॒वास्त्राय॑न्तां म॒रुतां॑ ग॒णाः । त्राय॑न्तां॒ विश्वा॑ भू॒तानि॒ यथा॒यम॑र॒पा अस॑त्
દેવો આ મનુષ્યનું રક્ષણ કરે; મરુતોના ગણો (પણ) તેનું રક્ષણ કરે. સર્વ ભૂતો/જીવો તેનું રક્ષણ કરે, જેથી આ વ્યક્તિ નિર્હાનિ (અરપા) રહે.
Mantra 5
आ त्वा॑गमं॒ शंता॑तिभि॒रथो॑ अरि॒ष्टता॑तिभिः । दक्षं॑ त उ॒ग्रमाभा॑रिषं॒ परा॒ यक्ष्मं॑ सुवामि ते
હું તારી પાસે શાંતિના દાનો સાથે આવ્યો છું, અને અહિંસા-સુરક્ષાના દાનો સાથે પણ. તારા માટે મેં પ્રચંડ, બળવાન શક્તિ લાવી છે; તારા પરથી ક્ષય કરનાર યક્ષ્માને હું દૂર હાંકી કાઢું છું.
Mantra 6
अ॒यं मे॒ हस्तो॒ भग॑वान॒यं मे॒ भग॑वत्तरः । अ॒यं मे॑ वि॒श्वभे॑षजो॒ऽयं शि॒वाभि॑मर्शनः
આ મારો હાથ ભગવંત છે; આ મારો હાથ તો વધુ ભગવંતર છે. આ મારો સર્વભેષજ (વિશ્વ-ઔષધ) છે; આ શિવ—કલ્યાણકારી આરોગ્યદાયક સ્પર્શ છે.
Mantra 7
हस्ता॑भ्यां॒ दश॑शाखाभ्यां जि॒ह्वा वा॒चः पु॑रोग॒वी। अ॒ना॒म॒यि॒त्नुभ्यां॒ हस्ता॑भ्यां॒ ताभ्यां॑ त्वा॒भि मृ॑शामसि
દસ શાખાવાળા (આંગળીઓવાળા) હાથોથી—અને વાણીમાં જીભ અગ્રગામી છે—રોગરહિતતા કરનારા હાથોથી; એ બે હાથોથી અમે તને સર્વત્ર સ્પર્શ કરીએ છીએ.
Frequently Asked Questions
It is used to revive and stabilize someone laid low by sickness, especially when the illness is feared to be connected with offense (āgas) or impurity, and to place the person under broad protection.
In Atharvanic healing, illness can be treated as both a physical affliction and a sign of moral/ritual disturbance; the hymn therefore asks the Gods to restore life while also releasing the underlying taint or fault.
Not necessarily. The cited verses emphasize divine protection and the healing act of mantra-guided touch (mṛś) with the hands, supported by correct speech (vāc); optional clean-water purification may be added by custom.
Ask anything about Sukta 13 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.