Sukta 35
Rishi: Traditionally associated with Viśvakarman hymnic material; specific Atharvavedic assignment varies by anukramaṇī tradition.
Devata: Viśvakarman (cosmic artificer; restorer of ritual integrity)
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (mixed/irregular in Atharvan transmission; often treated as a pragmatic mantra rather than strict metrical poetry)
AV 2.35 વિશ્વકર્માને અર્પિત સૂક્ત છે, જે યજ્ઞમાં થયેલી ભૂલ/દોષ (દુરિષ્ટિ/એનસ) નું નિવારણ કરી નિષ્ફળ થતી આહુતિને સફળ, ધનદાયી ‘સ્વિષ્ટિ’માં પરિવર્તિત કરવા માટે વપરાય છે. તેમાં યજ્ઞને આંખ, મોં, વાણી, શ્રવણ અને મન ધરાવતું જીવંત શરીર માનવામાં આવ્યું છે; તેનો કોઈ ભાગ ક્ષતિગ્રસ્ત થાય તો વિશ્વના શિલ્પી વિશ્વકર્મા તેને ફરી પૂર્ણરૂપે ઘડી આપે એવી પ્રાર્થના છે. આ સૂક્તની શક્તિ પુનઃસ્થાપક છે: ‘નષ્ટ’ (નષ્ટ) થયેલા હિસ્સા, ટીપાં, સમૃદ્ધિ અને કલ્યાણને પાછાં બોલાવી, યજમાન અને તેના ગૃહને વિધિના યોગ્ય ઋત-ક્રમ સાથે ફરી એકીકૃત કરે છે.
Mantras
Mantra 1
विश्वकर्मा। ये भ॒क्षय॑न्तो॒ न वसू॑न्यानृ॒धुर्यान॒ग्नयो॑ अ॒न्वत॑प्यन्त॒ धिष्ण्याः॑ । या तेषा॑मव॒या दुरि॑ष्टिः॒ स्विऽष्टिं न॒स्तां कृ॑णवद् वि॒श्वक॑र्मा
હે વિશ્વકર્મા! જે ભક્ષણ કરતાં પણ ધનમાં સમૃદ્ધ ન થયા—જે અગ્નિઓ, ધિષ્ણ્ય (સ્થાપિત પવિત્ર અગ્નિઓ), અનુસરણમાં તપતા રહ્યા—તેમની જે અવયા (અપઘાત/ભૂલ)થી ઊભી થયેલી દુષ્ટિ (અશુભ વિધિ) હતી, તે અમારા માટે સ્વિષ્ટિ (સુવિધિ, સુહુતિ) બની જાય—એવું વિશ્વકર્મા કરાવે.
Mantra 2
य॒ज्ञप॑ति॒मृष॑यः॒ एन॑साहु॒र्निर्भ॑क्तं प्र॒जा अ॑नुत॒प्यमा॑नम्। म॒थ॒व्या॒ऽन्त्स्तो॒कानप॒ यान् र॒राध॒ सं न॒ष्टेभिः॑ सृजतु वि॒श्वक॑र्मा
ઋષિઓએ આને પાપ કહ્યું છે—કે યજ્ઞપતિને તેના ભાગથી વંચિત કરીને, પછી તે પોતાની પ્રજાજનો સાથે તપે અને દુઃખ ભોગવે. જે ટીપાં—એ નાનાં ભાગો—જેનાં પર તેણે અપરાધ કર્યો અને જેને દૂર હાંકી દીધાં, તે બધાંને વિશ્વકર્મા, સર્વ-ઘડનાર, નષ્ટ થયેલાં સાથે ફરી એકત્ર કરીને પાછાં પ્રગટ કરે.
Mantra 3
अ॒दा॒न्यान्त्सो॑म॒पान् मन्य॑मानो य॒ज्ञस्य॑ वि॒द्वान्त्स॑म॒ये न धीरः॑ । यदेन॑श्चकृ॒वान् ब॒द्ध ए॒ष तं वि॑श्वकर्म॒न् प्र मु॑ञ्चा स्व॒स्तये॑
અદાન્ય છતાં પોતાને સોમપાન કરનાર માનતો, યજ્ઞને જાણતો હોવા છતાં યોગ્ય સમયે અડગ ન રહેતો—જે પાપ તેણે કર્યું છે, તેનાથી આ પુરુષ બંધાયો છે. હે વિશ્વકર્મા, કલ્યાણ માટે તેને સંપૂર્ણપણે મુક્ત કર.
Mantra 4
घो॒रा ऋष॑यो॒ नमो॑ अस्त्वेभ्य॒श्चक्षु॒र्यदे॑षां॒ मन॑सश्च स॒त्यम्। बृह॒स्पत॑ये महिष द्यु॒मन्नमो॒ विश्व॑कर्म॒न् नम॑स्ते पा॒ह्य॑१स्मा॑न्
ભયંકર ઋષિઓને નમસ્કાર—જેઓની દૃષ્ટિ તીક્ષ્ણ છે અને જેમનું મન સત્ય છે. હે મહાન, તેજસ્વી બૃહસ્પતિ, તમને નમસ્કાર; હે વિશ્વકર્મન, તમને નમસ્કાર; તમને નમસ્કાર—અમને રક્ષા કરો.
Mantra 5
य॒ज्ञस्य॒ चक्षुः॒ प्रभृ॑ति॒र्मुखं॑ च वा॒चा श्रोत्रे॑ण॒ मन॑सा जुहोमि । इ॒मं य॒ज्ञं वित॑तं वि॒श्वक॑र्म॒णा दे॒वा य॑न्तु सुमन॒स्यमा॑नाः
વાણીથી, શ્રવણથી અને મનથી હું હવન કરું છું—યજ્ઞનું ચક્ષુ, તેની પ્રથમ પ્રેરણા, અને તેનું મુખ. વિશ્વકર્માએ વિસ્તૃત કરીને યોગ્ય રીતે ઘડેલો આ યજ્ઞ—તે તરફ દેવો સુમનસ, કૃપાળુ અને શુભભાવથી આવે.
Frequently Asked Questions
It is used when a sacrifice goes wrong—errors, omissions, or inauspicious effects—described as duriṣṭi/énas, especially when the fires seem to ‘scorch’ and results (wealth, wellbeing) do not arise.
Agni is the working fire, but Viśvakarman is invoked as the cosmic craftsman who can re-form the rite’s structure—turning a flawed performance into a completed, acceptable offering (sviṣṭi).
Tend the fire, recite the hymn with steady attention, and offer a small ghee oblation with the intention of correcting the fault and ‘calling back’ what was lost; end by inviting the gods to approach in a kindly mood.
Ask anything about Sukta 35 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.