Mantra 28

Sukta 4

Sanskrit (Devanagari)

यो अस्या ऋच उपश्रुत्याथ गोष्वचीचरत्। आयुश्च तस्य भूतिं च देवा वृश्चन्ति हीडिताः

IAST Transliteration

yó ásyā ŕca upaśrútyā́tha góṣv acī́carat | ā́yuś ca tásya bhū́tiṃ ca devā́ vṛ́ścanti hīḍitā́ḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Whoso hath overheard her holy verses, and thereafter hath prowled amid the kine—his life, and his prosperity likewise, the Gods, being angered, shear away.

Translation

જે કોઈ એના ઋચાઓને ચોરીથી સાંભળી, પછી ગાયો વચ્ચે ફરતો/ભટકતો રહે—તેનું આયુષ્ય અને તેની સમૃદ્ધિ, ક્રોધિત દેવો, કાપી નાખે છે.

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: कर्तृ (सम्बन्धवाक्ये) / सम्बन्धसूचकः
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्याः: of this (her/this)
• अस्याः: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of her/this (ṛc)’
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ऋचः: of the ṛc (verse)
• ऋचः: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the ṛc (hymn/verse)’
• Type: Noun
• Root: ऋच् (प्रातिपदिक) ‘ऋक्/ऋचा’

• उपश्रुत्य: having listened to
• उपश्रुत्य: क्रियाविशेषण (पूर्वक्रिया) — manner/sequence of action
• Type: Verb-derived (absolutive)
• Root: श्रु (धातु) + उप (उपसर्ग) → उपश्रुत्य

• अथ: then
• अथ: सम्बन्ध/अनुक्रमसूचक (discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (निपात)

• गोषु: among the cows / in the cattle
• गोषु: अधिकरण (locative) — ‘among/in the cows’
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• अचीचरत्: moved about / wandered
• अचीचरत्: मुख्यक्रियापद; कर्तृ = यः
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु) → चिचर् (द्वित्व/अभ्यास) + अ (अगम) + त्

• आयुः: life, lifespan
• आयुः: कर्म (object of वृश्चन्ति) — ‘life-span’
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय (and)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of him’
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भूतिम्: prosperity, welfare
• भूतिम्: कर्म (object of वृश्चन्ति) — ‘prosperity/fortune’
• Type: Noun
• Root: भूति (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय (and)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ (of वृश्चन्ति)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• वृश्चन्ति: cut off, sever
• वृश्चन्ति: मुख्यक्रिया; कर्म = आयुः, भूतिम्
• Type: Verb
• Root: वृश्च् (धातु)

• हीडिताः: angered, offended
• हीडिताः: कर्तृविशेषण (qualifier of the agent ‘देवाः’)
• Type: Adjective (past passive participle)
• Root: हीडित (प्रातिपदिक; √हीड्/हिड् ‘to anger/afflict’ से क्त-प्रत्ययान्त) अथवा ‘हीळित’ (वेद. रूप) ‘angered/irritated’

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (Aṅgiras/Atharvan milieu; specific r̥ṣi not stated in the provided excerpt)

Devata: Devāḥ (the Gods as punitive enforcers); implicitly the vashā’s sacral power

Chandas: Anuṣṭubh (probable; common in AV narrative-ritual verses)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From description of trespass to sharp punitive consequence.","listener_experience":"A jolt of fear; heightened respect for boundaries and transmission rules.","intensity":7}