Adhyaya 18
Book 1’s discipline-program is not merely ethical self-cultivation; it is the operating manual for preserving the Svāmī-limb against endogenous coups. In 1.18, Kauṭilya addresses the most dangerous zone of statecraft: those already ‘present’ within the king’s orbit (upasthita) who can convert intimacy into leverage. The pragmatic objective is to sever the causal chain from proximity → confidence → faction → usurpation. Hence the sequencing: first pacify with assurances of continued royal favor (“I am not above you / I will not elevate myself over you”), reducing the probability of desperate pre-emptive conspiracies; next, if risk persists, isolate the person (ekastha) through confinement (saṃrundhyāt) to break networks; but if he has sons (putravān), exile (pravāsayet) is preferred, dispersing the lineage’s organizing potential. Within the Vijigīṣu’s larger power-structure, this is internal counter-mandala practice: before conquering outward, the king must immunize the palace—the state’s nerve-center—from rival nuclei of authority.
Sutras
Sutra 1
विनीतो राजपुत्रः कृच्छ्रवृत्तिरसदृशे कर्मणि नियुक्तः पितरमनुवर्तेत अन्यत्र प्राणाबाधकप्रकृतिकोपकपातकेभ्यः ॥ कZ_०१.१८.०१ ॥
શિસ્તબદ્ધ રાજપુત્ર, ભલે તેને કષ્ટમાં રાખવામાં આવે અને તેની સ્થિતિને ન શોભે એવા કામમાં નિયુક્ત કરવામાં આવે, તો પણ પિતાનું અનુસરણ/આજ્ઞાપાલન કરવું; પરંતુ જ્યાં પાલનથી પ્રાણને જોખમ થાય, રાજ્યની મુખ્ય ‘પ્રકૃતિઓ’ (મહત્વના વર્ગો/હિતધારકો) રોષે ભરાય, અથવા ઘોર પાપ/ગંભીર અપરાધ થાય—ત્યાં નહિ।
Sutra 2
पुण्ये कर्मणि नियुक्तः पुरुषमधिष्ठातारं याचेत् ॥ कZ_०१.१८.०२ ॥
પુણ્ય કાર્યમાં નિયુક્ત થાય ત્યારે તેણે જવાબદાર દેખરેખદાર (નિરીક્ષણ અધિકારી/માનનીય વ્યક્તિ) માગવો જોઈએ.
Sutra 3
पुरुषाधिष्ठितश्च सविशेषमादेशमनुतिष्ठेत् ॥ कZ_०१.१८.०३ ॥
અને આવી દેખરેખ હેઠળ રહીને તેણે આદેશને ચોક્કસ રીતે અને સંપૂર્ણ વિગત સાથે અમલમાં મૂકવો જોઈએ.
Sutra 4
अभिरूपं च कर्मफलमौपायनिकं च लाभं पितुरुपनाययेत् ॥ कZ_०१.१८.०४ ॥
તે પોતાના પિતાને કાર્યનું યોગ્ય ફળ રજૂ કરે અને ભેટ/પરિતોષિક રૂપે મળેલો લાભ પણ તેમને સોંપી દે.
Sutra 5
तथाप्यतुष्यन्तमन्यस्मिन्पुत्रे दारेषु वा स्निह्यन्तमरण्यायापृच्छेत ॥ कZ_०१.१८.०५ ॥
તથાપિ જો પિતા અસંતોષિત જ રહે—અને બીજા પુત્ર પ્રત્યે અથવા પોતાની પત્નીઓ પ્રત્યે સ્નેહ દર્શાવે—તો તેણે વનમાં જવા માટે રજા માગીને (દરબારથી) દૂર થવું જોઈએ.
Sutra 6
बन्धवधभयाद्वा यः सामन्तो न्यायवृत्तिर्धार्मिकः सत्यवागविसंवादकः प्रतिग्रहीता मानयिता चाभिपन्नानां तमाश्रयेत ॥ कZ_०१.१८.०६ ॥
અથવા પોતાના સગાંઓના વધના ભયથી, ન્યાયનિષ્ઠ, ધાર્મિક, સત્યવાદી, વચનમાં અડગ, અને શરણાગતોને સ્વીકારી સન્માન આપનાર એવા પડોશી શાસકનો આશ્રય લેવો જોઈએ.
Sutra 7
तत्रस्थः कोशदण्डसम्पन्नः प्रवीरपुरुषकन्यासम्बन्धमटवीसम्बन्धं कृत्यपक्षोपग्रहं च कुर्यात् ॥ कZ_०१.१८.०७ ॥
ત્યાં રહીને, કોશ અને દંડબળથી સંપન્ન થયા પછી, વીર પુરુષો તથા કન્યા-વિવાહ સંબંધો દ્વારા સંબંધો વિકસાવવા જોઈએ, અટવી (વનરાજ્યો/વનગોષ્ઠીઓ) સાથે સંબંધ સ્થાપવા જોઈએ અને કાર્યસંબંધિત પક્ષો/ગઠોનું સમર્થન પણ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ।
Sutra 8
एकचरः सुवर्णपाकमणिरागहेमरूप्यपण्याकरकर्मान्तानाजीवेत् ॥ कZ_०१.१८.०८ ॥
એકલો ફરતો (ગુપ્તચર) સુવર્ણપાક (સોનાનું પરિશોધન), મણિરાગ (રત્નનું રંગાણ/પ્રક્રિયા), સોનાં-ચાંદીનું કામ, વેપાર અને ખાણો (આકર), તેમજ કર્માંત (ઔદ્યોગિક સ્થાપનાઓ) જેવા ધંધાઓથી જીવનનિર્વાહ કરી શકે છે।
Sutra 9
पाषण्डसंघद्रव्यमश्रोत्रियोपभोग्यं वा देवद्रव्यमाढ्यविधवाद्रव्यं वा गूढमनुप्रविश्य सार्थयानपात्राणि च मदनरसयोगेनातिसंधायापहरेत् ॥ कZ_०१.१८.०९ ॥
ગુપ્ત રીતે અંદર પ્રવેશ કરીને, તે પાષંડ-સંઘોની સંપત્તિ, અશ્રોત્રીયો દ્વારા ઉપભોગ્ય સંપત્તિ, દેવદ્રવ્ય (મંદિર/દેવતાની સંપત્તિ) અથવા ધનાઢ્ય વિધવાઓનું ધન અપહરણ કરી શકે છે; તેમજ મદનરસ-યોગ (માદક મિશ્રણ) વડે છેતરપિંડી કરીને કારવાંના વાહનો અને પાત્રો (વહન/પાત્ર) પણ લૂંટી શકે છે।
Sutra 10
पारग्रामिकं वा योगमातिष्ठेत् ॥ कZ_०१.१८.१० ॥
અથવા એવો યોગ (ઓપરેશન/પ્રયોગ) પરગ્રામિક—અર્થાત્ બીજા ગામ/પ્રદેશમાં (પોતાના સ્થાનિક આધારની બહાર)—કરવો જોઈએ।
Sutra 11
मातुः परिजनोपग्रहेण वा चेष्टेत ॥ कZ_०१.१८.११ ॥
તે રાણી-માતાના પરિજનવર્ગના આધારથી, અથવા તેમનું સહકાર સુનિશ્ચિત કરીને, કાર્ય કરે।
Sutra 12
कारुशिल्पिकुशीलवचिकित्सकवाग्जीवनपाषण्डच्छद्मभिर्वा नष्टरूपस्तद्व्यञ्जनसखश्छिद्रेषु प्रविश्य राज्ञः शस्त्ररसाभ्यां प्रहृत्य ब्रूयात् अहमसौ कुमारः सहभोग्यमिदं राज्यमेको नार्हति भोक्तुम् ये कामयन्ते मां भर्तुं तानहं द्विगुणेन भक्तवेतनेनोपस्थास्यामि इति । इत्यपरुद्धवृत्तम् ॥ कZ_०१.१८.१२ ॥
Or, assuming disguise as an artisan, craftsman, actor, physician, professional orator/livelihood-speaker, or sectarian mendicant, and with a confederate who matches the disguise, he should enter through vulnerabilities, strike the king by weapon or poison, and proclaim: ‘I am that prince; this kingdom is to be jointly enjoyed—one man alone is not fit to enjoy it. Those who wish to support me, I will maintain with double rations and wages.’ This is the procedure when the prince is under restraint/held captive.
Sutra 13
अपरुद्धं तु मुख्यपुत्रापसर्पाः प्रतिपाद्यानयेयुः माता वा प्रतिगृहीता ॥ कZ_०१.१८.१३ ॥
But if he is under restraint, the principal prince’s adherents should secure him and bring him out; or the mother, having taken him into her custody, should do so.
Sutra 14
त्यक्तं गूढपुरुषाः शस्त्ररसाभ्यां हन्युः ॥ कZ_०१.१८.१४ ॥
If he is abandoned (by supporters), secret agents should kill him by weapon or poison.
Sutra 15
अत्यक्तं तुल्यशीलाभिः स्त्रीभिः पानेन मृगयया वा प्रसञ्जयित्वा रात्राव् उपगृह्यानयेयुः ॥ कZ_०१.१८.१५ ॥
If he is not completely abandoned, women of similar temperament should entice him—by drink or by a hunt—and then seize him at night and bring him in.
Sutra 16
एकस्थमथ सम्रुन्ध्यात्पुत्रवांस्तु प्रवासयेत् ॥ कZ_०१.१८.१६च्द् ॥
પછી તેને એક જ સ્થળે કેદ રાખવો; પરંતુ જો તેને પુત્રો હોય તો તેને નિર્વાસનમાં મોકલવો.
Frequently Asked Questions
Reduced likelihood of palace coups and factional violence; continuity of command stabilizes administration, protects revenue flows, and prevents civil disruption that harms subjects’ security and livelihoods.
For the targeted insider: confinement (saṃrodha) or exile (pravāsa) depending on risk (notably if he has sons). For negligent officials who fail to restrain or report such threats: removal from post and punitive measures proportionate to the security breach (as per general Kauṭilyan doctrine of officer-liability in protective duties).