Adhyaya 377

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे ब्रह्मज्ञानं नाम षट्सप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ सप्तसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ब्रह्मज्ञानं अग्निर् उवाच अहं ब्रह्म परं ज्योतिः पृथिव्यवनलोज्झितं अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्वाय्वाकाशविवर्जितं

આ રીતે અગ્નિ મહાપુરાણમાં ‘બ્રહ્મજ્ઞાન’ નામનો ત્રણસો છોત્તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે ‘બ્રહ્મજ્ઞાન’ નામનો ત્રણસો સતોત્તેરમો અધ્યાય આરંભે છે. અગ્નિ બોલ્યા—“હું બ્રહ્મ છું, પરમ જ્યોતિ—પૃથ્વી અને અગ્નિથી રહિત. હું બ્રહ્મ છું, પરમ જ્યોતિ—વાયુ અને આકાશથી રહિત.”

Verse 2

अहं ब्रह्म परं ज्योतिरादिकार्यविवर्जितम् अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्विराडात्मविवर्जितं

હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—આદિ કારણ અને કાર્યભાવથી રહિત. હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—વિરાટ્-આત્માની ઓળખ તથા દેહાભિમાનથી રહિત.

Verse 3

अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्जाग्रत्स्थानविवर्जितम् अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्विश्वभावविवर्जितम्

હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—જાગૃત અવસ્થાથી રહિત. હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—વિશ્વભાવ, એટલે પ્રપંચરૂપતા થી રહિત.

Verse 4

अहं ब्रह्म परं ज्योतिराकाराक्षरवर्जितं अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्वाक्पाण्यङ्घ्रिविवर्जितम्

હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—આકાર અને અક્ષર (વર્ણ/શબ્દ) થી રહિત. હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—વાણી, હાથ અને પગથી રહિત.

Verse 5

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः पायूपस्थविवर्जितं अहं ब्रह्म परं ज्योतिः श्रोत्रत्वक्चक्षुरुज्झितं

હું બ્રહ્મ છું, પરમ જ્યોતિ—ગુદા અને ઉપસ્થથી રહિત. હું બ્રહ્મ છું, પરમ જ્યોતિ—શ્રોત્ર, ત્વચા અને ચક્ષુની મર્યાદાથી પર, ઇન્દ્રિયાતીત.

Verse 6

अहं ब्रह्म परं ज्योतीरसरूपविवर्जितम् अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सर्वगन्धविवर्जितम्

હું બ્રહ્મ છું, પરમ જ્યોતિ—રસ અને રૂપથી રહિત. હું બ્રહ્મ છું, પરમ જ્યોતિ—સમસ્ત ગંધથી રહિત.

Verse 7

अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्जिह्वाघ्राणविवर्जितं अहं ब्रह्म परं ज्योतिः स्पर्शशब्दविवर्जितं

હું બ્રહ્મ છું, પરમ જ્યોતિ—જિહ્વા અને ઘ્રાણથી રહિત. હું બ્રહ્મ છું, પરમ જ્યોતિ—સ્પર્શ અને શબ્દથી રહિત.

Verse 8

अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्मनोबुद्धिविवर्जितं अहं ब्रह्म परं ज्योतिश्चित्ताहङ्कारवर्जितं

હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—મન અને બુદ્ધિથી રહિત. હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—ચિત્ત અને અહંકારથી મુક્ત.

Verse 9

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः प्राणापानविवर्जितं अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्व्यानोदानविवर्जितं

હું બ્રહ્મ છું, પરમ જ્યોતિ—પ્રાણ અને અપાનથી રહિત. હું બ્રહ્મ છું, પરમ જ્યોતિ—વ્યાન અને ઉદાનથી રહિત.

Verse 10

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः समानपरिवर्जितं अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्जरामरणवर्जितं

હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—તુલના અને સમતુલ્યતા વિનાનું. હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—જરા અને મૃત્યુથી રહિત.

Verse 11

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः शोकमोहविवर्जितं अहं ब्रह्म परं ज्योतिः क्षुत्पिपासाविवर्जितं

હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—શોક અને મોહથી રહિત. હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—ભૂખ અને તરસથી રહિત.

Verse 12

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः शब्दोद्भूतादिवर्जितं अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्हिरण्यगर्भवर्जितं

હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—શબ્દથી ઉત્પન્ન આદિ સર્વ તત્ત્વોથી પરે. હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—હિરણ્યગર્ભથી પણ ભિન્ન અને પરાત્પર.

Verse 13

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः स्वप्नावस्थाविवर्जितं अहं ब्रह्म परं ज्योतिस्तैजसादिविवर्जितं

હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—સ્વપ્નાવસ્થાથી રહિત. હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—તૈજસ આદિ સર્વ અવસ્થાગત બંધનોથી રહિત.

Verse 14

अहं ब्रह्म परं ज्योतिरपकारादिवर्जितं अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सभाज्ञानविवर्जितं

હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—અપકાર આદિથી રહિત. હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—સભાજ્ઞાન, એટલે લોકવ્યવહારજન્ય વાદ-વિવાદાત્મક જ્ઞાનથી રહિત.

Verse 15

अहं ब्रह्म परं ज्योतिरध्याहृतविवर्जितं अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सत्त्वादिगुणवर्जितं

હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—આરોપિત ઉપાધિઓથી રહિત. હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—સત્ત્વાદિ ગુણોથી પણ રહિત.

Verse 16

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सदसद्भाववर्जितं अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सर्वावयववर्जितं

હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—સત્-અસત્ ભાવનાઓથી રહિત. હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—સર્વ અવયવો વિનાનું, અવિભાજ્ય.

Verse 17

अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्भेदाभेदविवर्जितं अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सुषुप्तिस्थानवर्जितम्

હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—ભેદ અને અભેદ બંનેથી પરે. હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—સુષુપ્તિ નામની અવસ્થાથી અસ્પર્શિત.

Verse 18

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः प्राज्ञभावविवर्जितम् अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्मकारादिविवर्जितम्

હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—પ્રાજ્ઞભાવ (શરતબંધ જ્ઞાનાવસ્થા)થી રહિત. હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—‘મ’ આદિ વર્ણઘટકોથી પરે, અક્ષર-ધ્વનિથી અતીત.

Verse 19

अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्मानमेयविवर्जितम् अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्मितिमाहृविवर्जितम्

હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—માન અને મેય (પરિમાપક-પરિમેય)ની દ્વૈતતા થી રહિત. હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—સર્વ સીમિત જ્ઞાન અને ગ્રહણક્રિયા થી પરે.

Verse 20

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः साक्षित्वादिविवर्जितम् अहं ब्रह्म परं ज्योतिः कार्यकारणवर्जितम्

હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—સાક્ષિત્વ વગેરે સીમિત કલ્પનાઓથી રહિત. હું બ્રહ્મ છું—પરમ જ્યોતિ—કાર્ય-કારણના ભેદથી મુક્ત.

Verse 21

देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्राणाहङ्कारवर्जितं जाग्रत् सप्नसुषुप्त्यादिमुक्तं ब्रह्म तुरीयकं

તુરીય કહેવાતું બ્રહ્મ દેહ, ઇન્દ્રિયો, મન, બુદ્ધિ, પ્રાણ અને અહંકારથી રહિત છે તથા જાગ્રત્, સ્વપ્ન, સુષુપ્તિ વગેરે અવસ્થાઓથી પર છે.

Verse 22

नित्यशुद्धबुद्धमुक्तं सत्यमानन्दमद्वयम् ब्रह्माहमस्म्यहं ब्रह्म सविज्ञानं विमुक्त ॐ अहं ब्रह्म परं ज्योतिः समाधिर्मोक्षदः परः

હું બ્રહ્મ છું—નિત્ય શુદ્ધ, ચેતન અને મુક્ત; સત્ય, આનંદ અને અદ્વૈત. હું બ્રહ્મ છું; હું બ્રહ્મ છું—પ્રત્યક્ષ અનુભૂતિજ્ઞાનসহ વિમુક્ત. ॐ: હું બ્રહ્મ, પરમ જ્યોતિ; આ પરમ સમાધિ મોક્ષદાયી છે.