Adhyaya 275

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे यदुवंशवर्णनं नाम चतुःसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः द्वादशसङ्ग्रामाः अग्निर् उवाच कश्यपो वसुदेवो ऽभूद्देवकी चादितिर्वरा देवक्यां वसुदेवात्तु कृष्णो ऽभूत्तपसान्वितः

આ રીતે આગ્નેય મહાપુરાણમાં ‘યદુવંશવર્ણન’ નામનો બે સો ચોત્તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે બે સો પંચોત્તેરમો અધ્યાય—‘દ્વાદશ સંગ્રામો’—આરંભે છે. અગ્નિ બોલ્યા—કાશ્યપ વસુદેવ બન્યા અને શ્રેષ્ઠ દેવકી અદિતિ બની. દેવકીમાં વસુદેવથી તપોબળસંપન્ન કૃષ્ણ જન્મ્યા.

Verse 2

धर्मसंरक्षणार्थाय ह्य् अधर्महरणाय च सुरादेः पालनार्थञ्च दैत्यादेर्मथनाय च

તે ધર્મના સંરક્ષણ અને અધર્મના નાશ માટે; દેવગણ આદિનું પાલન-રક્ષણ કરવા અને દૈત્ય આદિનું મર્દન કરવા પ્રવર્તે છે।

Verse 3

रुक्मणी सत्यभामा च सत्या नग्नजिती प्रिया सत्यभामा हरेः सेव्या गान्धारी लक्ष्मणा तथा

રુક્મિણી, સત્યભામા, સત્યા અને નગ્નજિતી—પ્રિય મહિષીઓ; સત્યભામા હરિની સેવ્ય સહધર્મિણી; તેમજ ગાંધારી અને લક્ષ્મણા પણ।

Verse 4

मित्रविन्दा च कालिन्दी देवी जाम्बवती तथा सुशीला च तथा माद्री कौशल्या विजया जया

મિત્રવિંદા, કાલિંદી, દેવી તથા જાંબવતી; તેમજ સુશીલા, માદ્રી, કૌશલ્યા, વિજયા અને જયા।

Verse 5

चित्रविन्देति ख , छ च एवमादीनि देवीनां सहस्राणि तु षोडश प्रद्युम्नाद्याश् च रुक्मिण्यां भीमाद्याः सत्यभामया

‘ચિત્રવિંદા’ તથા ‘ખ, છ, ચ’ વગેરે અક્ષરોથી સૂચિત અન્ય મહિષીઓ—આ રીતે દેવીઓના નામો સહસ્રોમાં કહેવાય છે; પરંતુ વિશેષ કરીને સોળ પ્રસિદ્ધ છે. પ્રદ્યુમ્ન આદિ રુક્મિણીથી અને ભીમ આદિ સત્યભામાથી ઉત્પન્ન થયા।

Verse 6

जाम्बवत्याञ्च शाम्बाद्याः कृष्णस्यासंस् तथापरे शतं शतसहस्राणां पुत्राणां तस्य धीमतः

જાંબવતીથી શાંબ આદિ કૃષ્ણના પુત્રો થયા; અને તે ધીમાનના પુત્રોની સંખ્યા—સો તથા એક લાખ—એવી કહેવાય છે।

Verse 7

अशीतिश् च सहस्राणि यादवाः कृष्णरक्षिताः प्रद्युम्नस्य तु वैदर्भ्यामनिरुद्धो रणप्रियः

એંસી હજાર યાદવો શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા રક્ષિત હતા. અને પ્રદ્યુમ્નથી, વિદર્ભની રાજકન્યાથી, યુદ્ધપ્રિય અનિરુદ્ધનો જન્મ થયો.

Verse 8

अनिरुद्धस्य वज्राद्या यादवाः सुमहाबलाः तिस्रः कोट्यो यादवानां षष्टिर्लक्षाणि दानवाः

અનિરુદ્ધના વંશમાં વજ્ર વગેરે અતિ મહાબળી યાદવો થયા; યાદવોની સંખ્યા ત્રણ કરોડ હતી અને દાનવો સાઠ લાખ હતા.

Verse 9

मनुष्ये बाधका ये तु तन्नाशाय बभूव सः कर्तुं कर्मव्यवस्थानं मनुष्यो जायते हरिः

મનુષ્યોને જે જે ઉપદ્રવો પીડાવે છે, તેમના નાશ માટે જ તે પ્રગટ થયો. કર્મ-વ્યવસ્થાની સ્થાપના કરવા હરી મનુષ્યરૂપે જન્મ લે છે.

Verse 10

देवासुराणां सङ्ग्रामा दायार्थं द्वादशाभवन् प्रथमो नारसिंहस्तु द्वितीयो वामनो रणः

દેવો અને અસુરોના સંગ્રામમાં, પોતાના ન્યાયસંગત દાયભાગ માટે, બાર પ્રકટતાઓ થઈ. પ્રથમ નરસિંહ અને દ્વિતીય રણભૂમિમાં વામન હતા.

Verse 11

सङ्ग्रामस्त्वथ वाराहश् चतुर्थो ऽमृतमन्थनः तारकामयसङ्ग्रामः षष्ठो ह्य् आजीवको रणः

ત્યારબાદ ‘વારાહ’ નામનો સંગ્રામ (ક્રમમાં) ચોથો; પછી અમૃત-મંથન. ‘તારકામય’ સંગ્રામ છઠ્ઠો; અને ‘આજીવક’ નામનું રણ પણ (ગણનામાં) છે.

Verse 12

त्रैपुरश्चान्धकबधो नवमो वृत्रघातकः जितो हालाहलश्चाथ घोरः कोलाहलो रणः

તે ત્રિપુરનો સંહારક, અંધકનો વધક, ક્રમમાં નવમ નામધારી અને વૃત્રઘાતક છે. તેણે હલાહલને પણ જીત્યું; તે ઘોર છે અને ‘કોલાહલ’ તથા ‘રણ’ નામે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 13

हिरण्यकशिपोश्चोरो विदार्य च नखैः पुरा नारसिंहो देवपालः प्रह्नादं कृतवान् नृपम्

પૂર્વકાળે દેવોના પાલક નરસિંહે પોતાના નખોથી દુષ્ટ અત્યાચારી હિરણ્યકશિપુને વિદાર્યો અને પ્રહ્લાદને રાજા બનાવ્યો.

Verse 14

देवासुरे वामनश् च छलित्वा बलिमूर्जितम् महेन्द्राय ददौ राज्यं काश्यपो ऽदितिसम्भवः

દેવ-અસુર સંઘર્ષમાં વામને પરાક્રમી બલિને કૌશલથી છલ કરીને મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર)ને રાજ્ય પાછું આપ્યું; તે અદિતિથી જન્મેલો અને કશ્યપવંશજ છે.

Verse 15

वराहस्तु हिरण्याक्षं हत्वा देवानपालयत् उज्जहार भुवं देवदेवैर् अभिष्टुतः

વરાહે હિરણ્યાક્ષનો વધ કરીને દેવોની રક્ષા કરી અને દેવ-દેવતાઓ દ્વારા સ્તુત થઈ પૃથ્વીને ઉદ્ધરીને ઉપર ઉઠાવી.

Verse 16

मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् सुरासुरैश् च मथितं देवेभ्यश्चामृतं ददौ

મંદરને મથનદંડ અને વાસુકિને દોર (નેત્ર) બનાવી દેવો અને અસુરોએ સમુદ્ર મથ્યો; અને તેમાંથી દેવોને અમૃત પ્રાપ્ત થયું.

Verse 17

तारकामयसङ्ग्रामे तदा देवाश् च पालिताः निवार्येन्द्रं गुरून् देवान् दानवान्सोमवंशकृतम्

તારકામય યુદ્ધમાં ત્યારે દેવતાઓનું રક્ષણ થયું. ઇન્દ્ર અને પૂજ્ય દેવગુરુઓને રોકીને તેણે દાનવો દ્વારા સોમ (ચંદ્ર) વંશની સ્થાપના કરાવી.

Verse 18

विश्वामित्रवशिष्ठात्रिकवयश् च रणे सुरान् अपालयन्ते निर्वार्य रागद्वेषादिदानवान्

અને વિશ્વામિત્ર, વસિષ્ઠ તથા ત્રણ કવિ-ઋષિઓએ યુદ્ધમાં દેવતાઓનું રક્ષણ કર્યું અને રાગ-દ્વેષ આદિથી પ્રેરિત દાનવોને પરાવર્તિત કર્યા.

Verse 19

पृथ्वीरथे ब्रह्मयन्तुरीशस्य शरणो हरिः ददाह त्रिपुरं देवपालको दैत्यमर्दनः

પૃથ્વીને રથ બનાવી, બ્રહ્માને સારથી બનાવી, ઈશ (શિવ)ના શરણ હરી—દેવપાલક અને દૈત્યમર્દન—એ ત્રિપુરને દહન કરી દીધું.

Verse 20

गौरीं जिहीर्षुणा रुद्रमन्धकेनार्दितं हरिः अनुरक्तश् च रेवत्यां चक्रेचान्धासुरार्दनम्

ગૌરીને હરણ કરવા ઇચ્છતા અંધકે રુદ્રને પીડિત કર્યો; ત્યારે હરીએ—રેવતીમાં અનુરક્ત હોવા છતાં—અંધ (અંધક) અસુરનો વિનાશ કર્યો.

Verse 21

अपां फेनमयो भूत्वा देवासुररणे हरन् वृत्रं देवहरं विष्णुर्देवधर्मानपालयत्

જળના ફેન સમાન રૂપ ધારણ કરીને, દેવાસુર યુદ્ધમાં વિષ્ણુએ દેવોને લૂંટનાર વૃત્રનો વધ કર્યો અને દેવધર્મનું રક્ષણ કર્યું.

Verse 22

शाल्वादीन् दानवान् जित्वा हरिः परशुरामकः अपालयत् सुरादींश् च दुष्टक्षत्रं निहत्य च

શાલ્વ આદિ દાનવોને જીતીને હરિ પરશુરામરૂપે દેવતાઓ વગેરેનું રક્ષણ કર્યું અને દુષ્ટ ક્ષત્રિયસમૂહનો સંહાર કર્યો।

Verse 23

हालाहलं विषं दैत्यं निराकृत्य महेश्वरात् भयं निर्णाशयामास देवानां मधुसूदनः

દૈત્યસ્વરૂપ હાલાહલ વિષને દૂર કરીને મધુસૂદને મહેશ્વર સંબંધિત દેવતાઓના ભયને મૂળથી નાશ કર્યો।

Verse 24

देवासुरे रणे यश् च दैत्यः कोलाहलो जितः पालिताश् च सुराः सर्वे विष्णुना धर्मपालनात्

દેવ-અસુર યુદ્ધમાં ‘કોલાહલ’ નામનો દૈત્ય પરાજિત થયો; અને ધર્મપાલક વિષ્ણુએ સર્વ દેવતાઓનું રક્ષણ કર્યું।

Verse 25

राजानो राजपुत्राश् च मुनयो देवता हरिः यदुक्तं यच्च नैवोक्तमवतारा हरेरिमे

રાજાઓ, રાજપુત્રો, મુનિઓ અને દેવતાઓ—આ બધા (વાસ્તવમાં) હરિ જ છે; જે કહ્યું છે અને જે વિગતે ન કહ્યું, તે બધાં હરિના અવતાર છે।