Adhyaya 272

Verse 1

इत्यग्नेये महपुरणे दानादिमाहत्म्यं नामैक सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ द्विसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सूर्यवंशकीर्तनं अग्निर् उवाच सूर्यवंशं सोमवंशं रज्ञां वंशं वदमि ते हरेर्ब्रह्मा पद्मगो ऽभून्मरीचिर्ब्रह्मणः सुतः

આ રીતે અગ્નિ મહાપુરાણમાં “દાનાદિ-માહાત્મ્ય” નામનો બે સો એકોતેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો। હવે “સૂર્યવંશકીર્તન” નામનો બે સો બહોતેરમો અધ્યાય આરંભે છે। અગ્નિ બોલ્યા—હું તને સૂર્યવંશ, સોમવંશ અને રાજવંશોની વંશાવળી કહું છું। હરિમાંથી કમળજ બ્રહ્મા પ્રગટ થયા અને બ્રહ્માના પુત્ર મરીચિ થયા।

Verse 2

मरीचेः कश्यपस्तस्माद्विवस्वांस्तस्य पत्न्यपि संज्ञा राज्ञी प्रभा तिस्रो राज्ञी रैवतपुत्रिका

મરીચિમાંથી કશ્યપ થયા અને તેમમાંથી વિવસ્વાન (સૂર્ય) પ્રગટ થયા। તેમની રાણીઓ સંજ્ઞા અને પ્રભા; ત્રીજી રાણી રાજા રૈવતની પુત્રી હતી।

Verse 3

रेवन्तं सुषुवे पुत्रं प्रभातञ्च प्रभा रवेः त्वाष्ट्री संज्ञा मनुं पुत्रं यमलौ यमुनां यमम्

પ્રભાએ રવિ (સૂર્ય) માટે પુત્ર રેવંત અને પ્રભાતને જન્મ આપ્યો। ત્વષ્ટૃની પુત્રી સંજ્ઞાએ મનુને પુત્રરૂપે તથા યમુના અને યમ—આ જોડિયા સંતાનોને જન્મ આપ્યો।

Verse 4

छाया संज्ञा च सावर्णिं मनुं वैवस्वतं सुतम् शनिञ्च तपतीं विष्टिं संज्ञायाञ्चाश्विनौ पुनः

તેણીની પત્નીઓ છાયા અને સંજ્ઞા હતી। તેમમાંથી સાવર્ણિ મનુ અને વૈવસ્વત મનુ (પુત્ર) જન્મ્યા; તેમજ શનિ, તપતી અને વિષ્ટિ પણ જન્મ્યા। અને ફરી સંજ્ઞાથી અશ્વિનીકુમારો જન્મ્યા।

Verse 5

मनोर्वैवस्वतस्यासन् पुत्रा वै न च तत्समाः इक्ष्वाकुश् चैव नाभागो धृष्टःशर्यातिरेव च

વૈવસ્વત મનુના પુત્રો હતા; પરાક્રમે તેમના સમાન કોઈ ન હતો—ઇક્ષ્વાકુ, નાભાગ, ધૃષ્ટ અને શર્યાતિ.

Verse 6

नरिष्यन्तस् तथा प्रांशुर्नाभागादिष्टसत्तमाः करुषश् च पृषध्रश् च अयोध्यायां महाबलाः

તેમજ નરિષ્યંત અને પ્રાંશુ, નાભાગાદિમાં શ્રેષ્ઠ આદિષ્ટ, તથા કરૂષ અને પૃષધ્ર—આ બધા અયોધ્યામાં મહાબળી હતા.

Verse 7

कन्येला च मनोरासीद्बुधात्तस्यां पुरूरवाः पुरूरवसमुच्पाद्य सेला सुद्युम्नताङ्गता

કન્યેલા મનુની પત્ની બની. બુધથી તેના ગર્ભમાં પુરૂરવા જન્મ્યો. પુરૂરવાને જન્મ આપીને સેલા સુદ્યુમ્નની અવસ્થાને પ્રાપ્ત થઈ.

Verse 8

अत्र छायेतिपाठो युक्तः सुद्युम्नादुत्कलगयौ विनताश्वस्त्रयो नृपाः उत्कलस्योत्कलं राष्ट्रं विनताश्वस्य पश्चिमा

અહીં ‘છાયા’ એવો પાઠ યોગ્ય છે. સુદ્યુમ્નથી ઉત્કલ અને ગય, તેમજ વિનતાશ્વ—આ રીતે ત્રણ નૃપ થયા. ઉત્કલનું રાજ્ય ‘ઉત્કલ’ કહેવાયું અને વિનતાશ્વનું રાજ્ય પશ્ચિમ દિશામાં હતું.

Verse 9

दिक् सर्वा राजवर्यस्य गयस्य तु गयापुरी वशिष्ठवाक्यात् सुद्युम्नः प्रतिष्ठानमवाप ह

શ્રેષ્ઠ રાજા ગયની કીર્તિ સર્વ દિશાઓમાં વ્યાપી હતી; ગયની નગરી ‘ગયાપુરી’ હતી. વશિષ્ઠના વચનથી સુદ્યુમ્ને પ્રતિષ્ઠાન પ્રાપ્ત કર્યું.

Verse 10

तत् पुरूरवसे प्रादात्सुद्युम्नो राज्यमाप्य तु नरिष्यतः शकाः पुत्रा नाभागस्य च वैष्णवः

રાજ્ય પ્રાપ્ત કરીને સુદ્યુમ્ને તે પુરૂરવસને અર્પણ કર્યું. નરિષ્યતથી શકો પુત્રરૂપે જન્મ્યા અને નાભાગથી વૈષ્ણવ (પુત્ર) થયો.

Verse 11

अम्बरीषः प्रजापालो धार्ष्टकं धृष्टतः कुलम् सुकल्पानर्तौ शर्यार्तेर्वैरोह्यानर्ततो नृपः

અંબરીષ પ્રજાપાલક હતો. ધૃષ્ટતથી ધાર્ષ્ટક વંશ ઉત્પન્ન થયો; પછી સુકલ્પ અને અનર્ત થયા. શર્યાર્તિથી વૈરોહ્ય અને અનર્તથી તે પરંપરાનો નૃપ જન્મ્યો.

Verse 12

आनर्तविषयश्चासीत् पुरी चासीत् कुशस्थली रेवस्य रैवतः पुत्रः ककुद्मी नाम धार्मिकः

આનર્ત નામનો પ્રદેશ હતો અને તેની નગરી કુશસ્થલી હતી. રેવાનો પુત્ર રૈવત હતો; અને તેનો ધાર્મિક પુત્ર કકુદ્મી નામે પ્રસિદ્ધ થયો.

Verse 13

ज्येष्ठः पुत्रशतस्यासीद्राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम् स कन्यासहितः श्रुत्वा गान्धर्वं ब्रह्मणो ऽन्तिके

પુત્રશતનો જ્યેષ્ઠ પુત્ર કુશસ્થલીનું રાજ્ય મેળવી અધિપતિ બન્યો. તે કન્યასთან બ્રહ્માના સાન્નિધ્યમાં ગાન્ધર્વ વિધાન સાંભળ્યું.

Verse 14

मुहूर्तभूतं देवस्य मर्त्ये बहुयुगं गतम् आजगाम जवेनाथ स्वां पुरीं यादवैर् वृताम्

દેવ માટે જે માત્ર એક મુહૂર્ત હતું, તે મર્ત્યલોકમાં અનેક યુગો જેટલું વીતી ગયું. ત્યારબાદ તે ઝડપથી યાદવો દ્વારા ઘેરાયેલી પોતાની નગરીમાં પરત આવ્યો.

Verse 15

कृतां द्वारवतीं नाम बहुद्वारां मनोरमाम् भोजवृष्ण्यन्धकैर् गुप्तां वासुदेवपुरोगमैः

તેણે દ્વારવતી નામની બહુદ્વારવાળી મનોહર નગરી સ્થાપી; વાસુદેવના નેતૃત્વમાં ભોજ, વૃષ્ણિ અને અંધકોએ તેનું રક્ષણ કર્યું।

Verse 16

रेवतीं बलदेवाय ददौ ज्ञात्वा ह्य् अनिन्दिताम् तपः सुमेरुशिखरे तप्त्वा विष्ण्वालयं गतः

રેવતીને નિર્દોષા જાણીને તેણે તેને બલદેવને અર્પણ કરી; અને સુમેરુશિખરે તપ કરીને તે વિષ્ણુના ધામે ગયો।

Verse 17

नाभागस्य च पुत्रौ द्वौ वैश्यौ ब्राह्मणतां गतौ करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः

નાભાગના બે પુત્રો વૈશ્ય હોવા છતાં બ્રાહ્મણત્વને પ્રાપ્ત થયા; પરંતુ કરૂષથી કારૂષો ઉત્પન્ન થયા—યુદ્ધમાં ઉન્મત્ત ક્ષત્રિયો।

Verse 18

शूद्रत्वञ्च पृषध्रो ऽगाद्धिंसयित्वा गुरोश् च गाम् मनुपुत्रादथेक्षाकोर्विकुक्षिर्देवराडभूत्

ગુરુની ગાયને ઇજા પહોંચાડવાથી પૃષધ્ર શૂદ્રત્વને પામ્યો; ત્યારબાદ મનુના પુત્રથી ઇક્ષ્વાકુ ઉત્પન્ન થયો, અને ઇક્ષ્વાકુથી વિકુક્ષિ જન્મ્યો, જે દેવતુલ્ય રાજા બન્યો।

Verse 19

विकुक्षेस्तु ककुत्स्थो ऽभूत्तस्य पुत्रः सुयोधनः तस्य पुत्रः पृथुर् नाम विश्वगश्वः पृथोः सुतः

વિકુક્ષિથી કકુત્સ્થ થયો; તેના પુત્ર સુયોધન; તેના પુત્રનું નામ પૃથુ; અને પૃથુનો પુત્ર વિશ્વગશ્વ હતો।

Verse 20

आयुस्तस्य च पुत्रो ऽभूद्युवनाश्वस् तथा सुतः युवनाश्वाच्च श्रावन्तः पूर्वे श्रावन्तिका पुरी

તેનો પુત્ર આયુ થયો; આયુનો પુત્ર યુવનાશ્વ હતો. યુવનાશ્વમાંથી શ્રાવંત જન્મ્યો; અને પ્રાચીનકાળે શ્રાવંતિકા નામની પુરી હતી.

Verse 21

श्रावन्ताद् वृहदश्वो ऽभूत् कुबलाश्वस्ततो नृपः धुन्धुमारत्वमगमद्धुन्धोर् नाम्ना च वै पुरा

શ્રાવંતમાંથી વૃહદશ્વ થયો; અને તેમાંથી રાજા કુબલાશ્વ થયો. પ્રાચીનકાળે ધુન્ધુનો વધ કરીને તેણે ‘ધુન્ધુમાર’ એવી ઉપાધિ પ્રાપ્ત કરી.

Verse 22

धुन्धुमारास्त्रयो भूपा दृढाश्वो दण्ड एव च कपिलो ऽथ दृढाश्वात्तु हर्यश्वश् च प्रमोदकः

‘ધુન્ધુમાર’ નામે ત્રણ રાજાઓ થયા; પછી દૃઢાશ્વ અને દંડ. ત્યારબાદ કપિલ; અને દૃઢાશ્વમાંથી હર્યશ્વ તથા પ્રમોદક જન્મ્યા.

Verse 23

हर्यश्वाच्च निकुम्भो ऽभूत् संहताश्वो निकुम्भतः अकृशाश्वो रणाश्वश् च संहताश्वसुतावुभौ

હર્યશ્વમાંથી નિકુંભ થયો; નિકુંભમાંથી સંહતાશ્વ. અને અકૃશાશ્વ તથા રણાશ્વ—બન્ને સંહતાશ્વના પુત્ર હતા.

Verse 24

युवनाश्वो रणाश्वस्य मान्धाता युवनाश्वतः मान्धातुः पुरुकुत्सो ऽभून्मुचुकुन्दो द्वितीयकः

રણાશ્વનો પુત્ર યુવનાશ્વ હતો; યુવનાશ્વમાંથી માંધાતા જન્મ્યો. માંધાતામાંથી પુરુકુત્સ થયો; અને બીજો પુત્ર મુચુકુન્દ હતો.

Verse 25

पुरुकुत्सादसस्युश् च सम्भूतो नर्मदाभवः सम्भूतस्य सुधन्वाभूत्त्रिधन्वाथ सुधन्वनः

પુરુકુત્સથી અસસ્યુ જન્મ્યો; અસસ્યુથી સંભૂત જન્મ્યો, જે ‘નર્મદાભવ’ નામે પણ પ્રસિદ્ધ હતો. સંભૂતથી સુધન્વા અને સુધન્વાથી ત્રિધન્વા જન્મ્યો.

Verse 26

त्रिधन्वनस्तु तरुणस्तस्य सत्यव्रतः सुतः सत्यव्रतात्सत्यरथो हरिश् चन्द्रश् च तत्सुतः

ત્રિધન્વાથી તરુણ જન્મ્યો; તેનો પુત્ર સત્યવ્રત હતો. સત્યવ્રતથી સત્યરથ જન્મ્યો, અને તેના પુત્રો હરિ તથા ચન્દ્ર હતા.

Verse 27

हरिश् चन्द्राद्रोहिताश्वो रोहिताश्वाद्वृको ऽभवत् वृकाद्वाहुश् च वाहोश् च सगरस्तस्य च प्रिया

હરિશ્ચન્દ્રથી રોહિતાશ્વ જન્મ્યો; રોહિતાશ્વથી વૃક ઉત્પન્ન થયો. વૃકથી બાહુ અને બાહુથી સગર જન્મ્યો, પોતાની પ્રિય પત્ની સહિત.

Verse 28

प्रभा षष्टिसहस्राणां सुतानां जननी ह्य् अभूत् तुष्टादौर्वान्नृपादेकं भानुमत्यसमञ्जसम्

પ્રભા ખરેખર સાઠ હજાર પુત્રોની જનની બની. અને રાજા તુષ્ટથી ભાનુમતીએ ઔર્વ-સમ્ભવ એક પુત્ર—અસમંજસ—ને જન્મ આપ્યો.

Verse 29

खनन्तः पृथिवीं दग्धा विष्णुना बहुसागराः असमञ्जसो ऽंश्रुमांश् च दिलीपो ऽंशुमतो ऽभवत्

તેઓ પૃથ્વી ખોદતા ખોદતા વિષ્ણુ દ્વારા દગ્ધ થયા; ત્યારબાદ અનેક સાગરો ઉત્પન્ન થયા. અસમાંજસથી અંશ્રુમાન, અંશ્રુમાનથી દિલીપ, અને દિલીપથી અંશુમાન જન્મ્યો.

Verse 30

भगीरथो दिलीपात्तु येन गङ्गावतारिता मुनिनेति ज भगीरथात्तु नाभागो नाभागादम्बरीषकः

દિલીપથી ભગીરથ જન્મ્યા; મુનિઓ કહે છે તેમ જેમણે ગંગાનું અવતરણ કરાવ્યું. ભગીરથથી નાભાગ અને નાભાગથી અંબરીષ ઉત્પન્ન થયા.

Verse 31

सिन्धुद्वीपो ऽम्बरीषात्तु श्रुतायुस्तत्सुतः स्मृतः श्रुतायोरृतपर्णो ऽभूत्तस्य कल्माषपादकः

અંબરીષથી સિંધુદ્વીપ થયો; તેનો પુત્ર શ્રુતાયુ તરીકે સ્મરાય છે. શ્રુતાયુથી ઋતપર્ણ થયો અને તેના પુત્ર કલ્માષપાદક થયો.

Verse 32

कल्माषाङ्घ्रेः सर्वकर्मा ह्य् अनरण्यस्ततो ऽभवत् अनरण्यात्तु निघ्नो ऽथ अनमित्रस्ततो रघुः

કલ્માષાઙ્ઘ્રિથી સર્વકર્મા જન્મ્યો; તેમાંથી અનરણ્ય થયો. અનરણ્યથી નિઘ્ન, પછી અનમિત્ર, અને અનમિત્રથી રઘુ ઉત્પન્ન થયો.

Verse 33

रघोरभुद्दिलीपस्तु दिलीपाच्चाप्यजो नृपः दीर्घवाहुरजात् कालस्त्वजापालस्ततो ऽभवत्

રઘુથી દિલીપ થયો; અને દિલીપથી રાજા અજ થયો. દીર્ઘવાહુથી કાલ જન્મ્યો; ત્યારબાદ અજાપાલ ઉત્પન્ન થયો.

Verse 34

तथ दशरथो जातस्तस्य पुत्रचतुष्टयम् नारायणात्मकाः सर्वे रामस्तस्याग्रजो ऽभवत्

આ રીતે દશરથ જન્મ્યા; તેમને ચાર પુત્રો થયા. તેઓ સર્વે નારાયણસ્વરૂપ હતા, અને તેમાં રામ જ્યેષ્ઠ પુત્ર બન્યા.

Verse 35

रावणान्तकरो राजा ह्य् अयोध्यायां रघूत्तमः वाल्मीकिर्यस्य चरितं चक्रे तन्नारदश्रवात्

રાવણનો અંત કરનાર રઘુકુલશ્રેષ્ઠ રાજા રામ અયોધ્યામાં નિવાસ કરતા હતા. નારદ પાસેથી સાંભળી વાલ્મીકિએ તેમનું ચરિત રચ્યું.

Verse 36

रामपुत्रौ कुशलवौ सीतायां कुलवर्धनौ अतिथिश् च कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चात्मजः

સીતા પાસેથી રામના બે પુત્ર કુશ અને લવ જન્મ્યા, જે વંશની કીર્તિ વધારનાર હતા. કુશથી અતિથિ થયો અને અતિથિનો પુત્ર નિષધ હતો.

Verse 37

निषधात्तु नलो जज्ञे नभो ऽजायत वै नलात् नभसः पुण्डरीको ऽभूत् सुधन्वा च ततो ऽभवत्

નિષધથી નલ જન્મ્યો અને નલથી નિશ્ચયે નભસ (નભો) થયો. નભસથી પુણ્ડરીક થયો અને ત્યારપછી સુધન્વા ઉત્પન્ન થયો.

Verse 38

सुधन्वनो देवानीको ह्य् अहीनाश्वश् च तत्सुतः अहीनाश्वात् सहस्राश्वश् चन्द्रालोकस्ततो ऽभवत्

સુધન્વાથી દેવાનીક જન્મ્યો અને તેનો પુત્ર અહીનાશ્વ હતો. અહીનાશ્વથી સહસ્રાશ્વ થયો અને તેમાંથી ચન્દ્રાલોક ઉત્પન્ન થયો.

Verse 39

चन्द्रावलोकतस्तारापीडो ऽस्माच्चन्द्रपर्वतः चन्द्रगिरेर्भानुरथः श्रुतायुस्तस्य चात्मजः इक्ष्वाकुवंशप्रभवाः सूर्यवंशधराः स्मृताः

ચન્દ્રાવલોકથી તારાપીડ થયો અને તેમાંથી ચન્દ્રપર્વત. ચન્દ્રપર્વતથી ચન્દ્રગિરિ, ચન્દ્રગિરિથી ભાનુરથ અને ભાનુરથનો પુત્ર શ્રુતાયુ હતો. તેઓ ઇક્ષ્વાકુવંશપ્રભવ, સૂર્યવંશના ધારક તરીકે સ્મૃત છે.