Adhyaya 312

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरिताविद्या नामैकादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ द्वादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नानामन्त्राः अग्निर् उवाच ॐ विनायकार्चनं वक्ष्ये यजेदाधारशक्तिकम् धर्माद्यष्टककन्दञ्च नालं पद्मञ्च कर्णिकाम्

આ રીતે અગ્નિ મહાપુરાણમાં ‘ત્વરિતાવિદ્યા’ નામનો ૩૧૧મો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે ૩૧૨મો અધ્યાય ‘નાના મંત્રો’ આરંભે છે. અગ્નિ બોલ્યા—“ૐ, હું વિનાયકની અર્ચના કહું છું. આધારશક્તિથી આરંભ કરીને, ધર્માદિ અષ્ટક તથા કંદ, નાળ, પદ્મ અને કર્ણિકા—આ બધાનું પૂજન કરવું.”

Verse 2

तारहेम्ना चेति ख केशरं त्रिगुनं पद्मं तीव्रञ्च ज्वलिनीं यजेत् नन्दाञ्च सुयशाञ्चोग्रां तेजोवतीं विन्ध्यवासिनीं

‘તાર’ અને ‘હેમ’—આ ક્રમથી—મંત્રોચ્ચાર કરીને કેસર તથા ત્રિગુણ પદ્મપુષ્પ અર્પણ કરી, તીવ્રા અને જ્વલિનીનું પૂજન કરવું. તેમજ નંદા, સુયશા, ઉગ્રા, તેજોવતી અને વિંધ્યવાસિની દેવીઓની પણ આરાધના કરવી.

Verse 3

गणमूर्तिं गणपत्तिं हृदयं स्याद्गणं जयः एकदन्तोत्कटशिरःशिखायाचलकर्णिने

‘ગણમૂર્તિ’ને હૃદયસ્થાને વિન્યાસ કરવો; ‘ગણપતિ’ને ગણોના સ્વામી રૂપે સ્થાપવો; અને ‘ગણં જયઃ’ને જયમંત્ર માનવો. એકદંત, ઉત્કટશિર, શિખાયુક્ત અને અચલકર્ણ એવા વિનાયકનું ધ્યાન/નમસ્કાર કરવો.

Verse 4

गजवक्त्राय कवचं हूं फडन्तं तथाष्टकं महोदरो दण्डहस्तः पूर्वादौ मध्यतो यजेत्

ગજવક્ત્ર (ગણેશ) માટે ‘હૂં ફટ્’ અંતવાળા મંત્રથી કવચ-ન્યાસ કરવો; તેમજ અષ્ટકનું પણ આહ્વાન કરવું. મહોદર અને દંડહસ્ત રૂપે ધ્યાન કરીને, પ્રથમ પૂર્વ દિશામાં અને પછી મધ્યમાં પૂજન કરવું.

Verse 5

जयो गणाधिपो गणनायको ऽथ गणेश्वरः वक्रतुण्ड एकदन्तोत्कटलम्बोदरो गज

જય હો! તેઓ ગણાધિપ, ગણનાયક અને ગણેશ્વર છે; વક્રતુણ્ડ, એકદંત, ઉત્કટ લંબોદર તથા ગજવદન (હાથીમુખ) છે.

Verse 6

वक्त्रो विकटाननो ऽथ हूं पूर्वो विघ्ननाशनः धूम्रवर्णो महेन्द्राद्यो वाह्ये विघ्नेशपूजनम्

‘વક્ત્ર’, ‘વિકટાનન’, ત્યારબાદ બીજ ‘હૂં’; ‘પૂર્વ’, ‘વિઘ્નનાશન’; ‘ધૂમ્રવર્ણ’; તથા ‘મહેન્દ્ર’ વગેરે—આ વિઘ્નેશ (ગણેશ)ની બાહ્યપૂજામાં આવાહન માટેનાં નામ-રૂપો છે.

Verse 7

त्रिपुरापूजनं वक्ष्ये असिताङ्गो रुरुस् तथा चण्डः क्रोधस्तथोन्मत्तः कपाली भीषणः क्रमात्

હવે હું ત્રિપુરા-પૂજનનું વર્ણન કરું છું. ક્રમશઃ અસિતાંગ, રુરુ, ચંડ, ક્રોધ, ઉન્મત્ત, કપાલી અને ભીષણ—એમનું આવાહન/સ્થાપન થાય છે.

Verse 8

संहारो भैरवो ब्राह्मीर्मुख्या ह्रस्वास्तु भैरबाः ब्रह्माणीषण्मुखा दीर्घा अग्न्यादौ वटुकाः क्रमात्

‘સંહાર’ ભૈરવ છે; બ્રાહ્મીઓમાં એ મુખ્ય કહેવાય છે. ભૈરવ-મંત્રો હ્રસ્વ બીજ-રૂપ છે. બ્રહ્માણી ‘ષણ્મુખા’ છે અને દીર્ઘ (વિસ્તૃત) રૂપો પણ ઉપદેશિત છે. અગ્નિથી આરંભ કરીને ક્રમશઃ વટુકોની ગણના થાય છે.

Verse 9

समयपुत्रो वटुको योगिनीपुत्रकस् तथा सिद्धपुत्रश् च वटुकः कुलपुत्रश् चतुर्थकः

વટુકને ‘સમય-પુત્ર’ પણ કહે છે; તેમ જ ‘યોગિની-પુત્રક’ અને ‘સિદ્ધ-પુત્ર’ પણ. ચોથું નામ ‘કુલ-પુત્ર’ છે.

Verse 10

हेतुकः क्षेत्रपालश् च त्रिपुरान्तो द्वितीयकः अग्निवेतालो ऽग्निजिह्वः कराली काललोचनः

‘હેતુક’, ‘ક્ષેત્રપાલ’ (પવિત્ર પરિસરની રક્ષા કરનાર), ‘ત્રિપુરાંત’ (ત્રિપુરાનો સંહારક), ‘દ્વિતીયક’ (બીજો/સહચર), ‘અગ્નિ-વેતાલ’ (અગ્નિમય વેતાલ), ‘અગ્નિ-જિહ્વ’ (અગ્નિ-જિહ્વાવાળો), ‘કરાળી’ અને ‘કાલલોચન’—આ નામો છે.

Verse 11

एकपादश् च भीमाक्ष ऐं क्षें प्रेतस्तयासनं ऐं ह्रीं द्वौश् च त्रिपुरा पद्मासनसमास्थिता

‘એકપાદ’ અને ‘ભીમાક્ષ’; બીજાક્ષરો ‘ઐં’ અને ‘ક્ષેં’—દેવી પ્રેતને આસન બનાવી બેઠેલી છે; તેમજ ‘ઐં’ અને ‘હ્રીં’—આ બે ત્રિપુરાનું સૂચન કરે છે, જે પદ્માસનમાં દૃઢ પ્રતિષ્ઠિત છે।

Verse 12

विभ्रत्यभयपुस्तञ्च वामे वरदमालिकाम् विवासिनीमिति ख त्रिपुरायजनमिति ख , छ , ज , ञ , ट च मूलेन हृदयादि स्याज्जालपूर्णञ्च कामकम्

દેવીને અભયમુદ્રા અને પુસ્તક ધારણ કરેલી, તથા ડાબા હાથમાં વરદમુદ્રા અને જપમાળા ધરાવતી તરીકે ધ્યાન કરવું. ‘ખ’ (અને ખ, છ, જ, ઞ, ટ) અક્ષરો માટે ‘વિવાસિની’ તથા ‘ત્રિપુરાયજન’ રૂપે પૂજન કરવું. મૂળમંત્રથી હૃદયાદિ ન્યાસ કરવો; મંત્રજાળ પૂર્ણ સ્થાપિત થાય ત્યારે ‘કામકમ્’ ઇચ્છાપૂર્તિ કર્મ પૂર્ણ કહેવાય છે।

Verse 13

गोमध्ये नाम संलिख्य चाष्टपत्रे च मध्यतः श्मशानादिपटे श्मशानाङ्गारेण विलेखयेत्

આઠ પાંખડાવાળા યંત્રના મધ્યમાં (વ્યક્તિનું) નામ લખીને, શ્મશાનકાર્યમાં વપરાતા કપડાં પર શ્મશાનના અંગાર/ભસ્મથી તેને અંકિત કરવું જોઈએ।

Verse 14

चिताङ्गारपिष्टकेन मूर्तिं ध्यात्वा तु तस्य च क्षिप्त्वोदरे नीलसूत्रैर् वेष्ट्य चोच्चाठनं भवेत्

ચિતાના અંગારની પેસ્ટથી તે વ્યક્તિની મૂર્તિ બનાવી/ધ્યાન કરીને, તેને પોતાના ઉદર પર મૂકી નિલા સૂત્રોથી વાળી દેતાં ઉચ્છાટન (દૂર હટાવવું) સિદ્ધ થાય છે।

Verse 15

ॐ नमो भगवति ज्वालामानिनि गृध्रगणपरिवृते स्वाहा युद्धेगच्छन् जपन्मन्त्रं पुमान् साक्षाज्जयी भवेत् ॐ श्रीं ह्रीं क्लीं श्रियै नमः उत्तरादौ च घृणिनी सूर्या पुज्या चतुर्दले

“ૐ નમો ભગવતિ જ્વાલામાનિનિ ગૃધ્રગણપરિવૃતે સ્વાહા।” યુદ્ધમાં જતા જતા જે પુરુષ આ મંત્રનો જપ કરે છે તે પ્રત્યક્ષ વિજયી બને છે। આગળ: “ૐ શ્રીં હ્રીં ક్లీં શ્રિયૈ નમઃ।” તેમજ ઉત્તર વગેરે પાંખડીઓમાં ચતુર્દલ પદ્મ પર ‘ઘૃણિની’ અને ‘સૂર્યા’ની પૂજા કરવી।

Verse 16

आदित्या प्रभावती च हेमाद्रिमधुराश्रयः ॐ ह्रीं गौर्यै नमः गौरीमन्त्रः सर्वकरः होमाद्ध्यानाज्जपार्चनात्

તે આદિત્યા અને પ્રભાવતી છે; હેમાદ્રિની મધુરતાનું આશ્રય છે. ‘ૐ હ્રીં ગૌર્યૈ નમઃ’—આ ગૌરીમંત્ર સર્વકાર્યસિદ્ધિદાયક છે; હોમ, ધ્યાન, જપ અને અર્ચનાથી ફળ આપે છે.

Verse 17

रक्ता चतुर्भुजा पाशवरदा दक्षिणे करे अङ्कुशाभययुक्तान्तां प्रार्थ्य सिद्धात्मना पुमान्

રક્તવર્ણી, ચતુર્ભુજા દેવીને—પાશધારિણી, વરદાયિણી, જમણા હાથે અંકુશ અને અભયમુદ્રા યુક્ત—આહ્વાન કરીને, સિદ્ધચિત્ત પુરુષે તેની પ્રાર્થના કરવી.

Verse 18

जीवेद्वर्षशतं धीमान्न चौरारिभयं भवेत् क्रुद्धः प्रसादी भवति युधि मन्त्राम्बुपानतः

મંત્રસંસ્કૃત જળ પીવાથી બુદ્ધિમાન પુરુષ સો વર્ષ જીવી શકે; ચોરો અને શત્રુઓનો ભય રહેતો નથી. ક્રોધિત પણ શાંત અને પ્રસન્ન બને છે; યુદ્ધમાં પણ મંત્રજળપાનથી સ્થિરતા અને કૃપા મળે છે.

Verse 19

अञ्जनं तिलकं वश्ये जिह्वाग्रे कविता भवेत् तज्जपान्मैथुनं वश्ये तज्जपाद्योनिवीक्षणम्

આ મંત્રને અંજન અને તિલકરૂપે લગાવવાથી વશીકરણશક્તિ મળે છે; જીભના અગ્ર પર કાવ્ય પ્રગટે છે. તેના જપથી મૈથુન વશમાં થાય છે; અને તેના જપથી યોનિ-દર્શનની સિદ્ધિ થાય છે.

Verse 20

स्पर्शाद्वशी तिलहोमात्सर्वञ्चैव तु सिध्यति सप्ताभिमन्त्रितञ्चान्नं भुञ्जंस्तस्य श्रियः सदा

સંસ્કૃત સ્પર્શથી (બીજો) વશમાં થાય છે; અને તિલહોમથી સર્વ કાર્ય સિદ્ધ થાય છે. જે સાતવાર મંત્રાભિમંત્રિત અન્ન ભોજન કરે છે, તે સદા શ્રી-સમૃદ્ધિ ભોગવે છે.

Verse 21

अर्धनारीशरूपो ऽयं लक्ष्म्यादिवैष्णवादिकः अनङ्गरूपा शक्तिश् च द्वितीया मदनातुरा

આ તત્ત્વ અર્ધનારીશ્વરરૂપ છે અને લક્ષ્મી આદિથી આરંભ થતા વૈષ્ણવ-પ્રકારનું પણ છે. બીજી શક્તિ અનંગ (કામ)રૂપા છે, મદનાતુરતાથી વ્યાકુળ છે.

Verse 22

पवनवेगा भुवनपाला वै सव्वसिद्धिदा अनङ्गमदनानङ्गमेखलान्ताञ्चपेच्छ्रिये

શ્રીદેવીને નમસ્કાર—જેનુ વેગ પવન સમાન છે, જે ભુવનપાલિકા છે, સર્વ સિદ્ધિઓ આપનારી છે; જે અનંગ (કામ)ને પણ મોહે છે, મનોહર મેખલા ધારણ કરે છે અને જેના અંતભાગે પિચ્છસમાન તેજસ્વી અલંકાર શોભે છે.

Verse 23

पद्ममध्यदलेषु ह्रीं स्वरान् कादींस्तितः स्त्रियाः षट्कोणे वा घटे वाथ लिखित्वा स्याद्वशीकरं

પદ્મયંત્રના મધ્યદળોમાં ‘હ્રીં’ બીજ, સ્વરો તથા ‘ક’ આદિ વ્યંજનો સાથે, સ્ત્રીનું નામ જોડીને લખવું. તેને ષટ્કોણમાં અથવા ઘટ પર લખવાથી વશીકરણ-પ્રયોગ સિદ્ધ થાય છે.

Verse 24

ॐ ह्रीं छं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे ॐ ॐ मूलमन्त्रः षडङ्गओयं रक्तवर्णे त्रिकोणके द्रवणी ह्लादकारिणी क्षोभिणी गुरुशक्तिका

“ઓં હ્રીં છં નિત્યક્લિન્ને મદદ્રવે ઓં ઓં”—આ મૂળમંત્ર છે. તેનો ષડંગ-ન્યાસાદિ વિધાન કરવું. દેવી રક્તવર્ણા, ત્રિકોણસ્થ; દ્રવણી, હ્લાદકારિણી, ક્ષોભિણી અને ગુરુશક્તિસ્વરૂપા છે.

Verse 25

ईशानादौ च मध्ये तां नित्यां पाशाङ्कुशौ तथा कपालकल्पकतरुं वीणा रक्ता च तद्वती

ઈશાન દિશામાં (ઉત્તર-પૂર્વ) અને મધ્યમાં પણ તે નિત્ય દેવીનું ધ્યાન કરવું. તે પાશ અને અંકુશ ધારણ કરે છે; કપાલ, કલ્પતરું અને વીણા પણ ધરાવે છે; તે રક્તવર્ણા અને તે ચિહ્નોથી યુક્ત છે.

Verse 26

नित्याभया मङ्गला च नववीरा च मङ्गला दुर्भगा मनोन्मनी पूज्या द्रावा पूर्वादितः स्थिता

તે નિત્યાભયા (સદા નિર્ભય), મંગલા (કલ્યાણદાયિની), નવવીરા (નવવિધ વીર્યયુક્ત) અને પુનઃ મંગલા છે। તે દુર્ભગા (દુર્ભાગ્યનાશિની), મનોઉન્મની (મનથી પરે), પૂજ્યા અને દ્રાવા (વિઘ્નોને દ્રવિત કરનારી) છે; તે પૂર્વાદિ દિશાઓમાં પ્રતિષ્ઠિત છે।

Verse 27

ॐ ह्रीं अनङ्गाय नमः ॐ ह्रीं ह्रीं स्मराय नमः मन्मथाय च माराय कामायैवञ्च पञ्चधा कामाः पाशाङ्कुशौ चापवाणाः ध्येयाश् च विभ्रतः

“ઓં હ્રીં, અનંગાય નમઃ. ઓં હ્રીં હ્રીં, સ્મરાય નમઃ. તેમજ મન્મથ, મારા અને કામને પણ નમઃ.” કામદેવનું પંચધા સ્વરૂપે ધ્યાન કરવું—તે પાશ અને અંકુશ, તેમજ ધનુષ્ય અને બાણ ધારણ કરે છે।

Verse 28

रतिश् च विरतिः प्रीतिर्विप्रीतिश् च मतिर्धृतिः विधृतिः पुष्टिरेभिश् च क्रमात् कामादिकैर् युताः ॐ छं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे ॐ ॐ अ आ इ ई उ ऊ ऋ ॠ ऌ ॡ ए ऐ ओ औ अं अः क ख ग घ ङ च छ ज झ ञ ट ठ ड ढ ण त थ द ध न प फ ब भ म य र ल व श ष स ह क्ष ॐ छं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे स्वाहा आधारशक्तिं पद्मञ्च सिंहे देवीं हृदादिषु

રતિ, વિરતિ, પ્રીતિ, વિપ્રીતિ, મતિ, ધૃતિ, વિધૃતિ અને પુષ્ટિ—આ શક્તિઓને ક્રમથી કામાદિ સાથે યુક્ત કરીને નિયોજિત કરવી. પછી જપ: “ઓં છં નિત્યક્લિન્ને મદદ્રવે।” ત્યારબાદ માતૃકા (વર્ણમાળા) જપ—“અ આ…અં અઃ; ક ખ…હ ક્ષ।” ફરી જપ: “ઓં છં નિત્યક્લિન્ને મદદ્રવે સ્વાહા।” પછી આધારશક્તિ, પદ્મ અને સિંહાસનનો ન્યાસ કરીને દેવીને હૃદયાદિ સ્થાનોમાં પ્રતિષ્ઠિત કરવી।