Adhyaya 306

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नारसिंहादिमन्त्रा नाम पञ्चाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ षष्ठाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्रैलोक्यमोहनमन्त्राः अग्निर् उवाच वक्ष्ये मन्त्रं चतुर्वर्गसिद्ध्यै त्रैलिक्यमोहनम् ः ॐ पुरुषोत्तम त्रिभुवनमदोन्मादकर हूं फट् हृदयाय नमः कर्षय महाबल हूं फट् अस्त्राय त्रिभुवनेश्वर सर्वजनमनांसि हन दारय मम वशमानय हूं फट् नेत्राय त्रैलोक्यमोहन हृषीकेशाप्रतिरूप सर्वस्त्रीहृदयाकर्षण आगच्छ नमः सङ्गाक्षिण्यायकेन न्यासं मूलवदीरितं

આ રીતે અગ્નિ મહાપુરાણમાં “નરસિંહાદિ મંત્રો” નામનો ૩૦૫મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો. હવે ૩૦૬મો અધ્યાય—“ત્રૈલોક્યમોહન મંત્રો”—આરંભે છે. અગ્નિ બોલ્યા: “ચતુર્વર્ગસિદ્ધિ માટે ત્રૈલોક્યમોહન મંત્ર કહું છું: ‘ઓં પુરુષોત્તમ, ત્રિભુવનને મદોન્મત્ત કરનાર—હૂં ફટ્—હૃદયાય નમઃ. હે મહાબલ, આકર્ષણ કર—હૂં ફટ્—અસ્ત્રાય. હે ત્રિભુવનેશ્વર, સર્વ લોકોના મનને હનન કર, ચીરી નાખ, મને વશમાં લાવ—હૂં ફટ્—નેત્રાય નમઃ. હે ત્રૈલોક્યમોહન, હૃષીકેશના પ્રતિરૂપ, સર્વ સ્ત્રીહૃદયાકર્ષક, આવો—નમઃ।’ ‘સંગાક્ષિણી’ વગેરે દ્વારા મૂળમંત્રની જેમ ન્યાસ કરવો।”

Verse 2

इष्ट्वा सञ्जप्य पञ्चाशत्सहस्रमभिषिच्य च कुण्डेग्नौ देविके वह्नौ कृत्वा शतं हुनेत्

પૂજા કરીને, પછી પચાસ હજાર જપ પૂર્ણ કરીને અને અભિષેક પણ કરીને—હે દેવી—કુંડમાં પવિત્ર અગ્નિ સ્થાપી, તે વહ્નિમાં સો આહુતિઓ અર્પણ કરવી।

Verse 3

पृथग्दधि घृतं क्षीरं चरुं साज्यं पयः शृतं द्वादशाहुतिमूलेन सहस्रञ्चाक्षतांस्तिलान्

અલગ અલગ દહીં, ઘી, દૂધ, ચરુ (ચોખાની હવિ), તથા ઘીમિશ્રિત ઉકાળેલું દૂધ આહુતિરૂપે અર્પણ કરવું; અને બાર આહુતિને એક એકમ માની અક્ષત અને તલની એક હજાર આહુતિ કરવી।

Verse 4

यवं मधुत्रयं पुष्पं फलं दधि समिच्छतं हुत्वा पूर्णाहुतिं शिष्टं प्राशयेत्सघृतं चरुं

યવ, ત્રણ પ્રકારનું મધ, પુષ્પ, ફળ, દહીં તથા યોગ્ય સમિધાઓ અર્પણ કરીને પૂર્ણાહુતિ કર્યા પછી, શેષ રહેલું ઘૃતમિશ્રિત ચરુ પ્રસાદરૂપે પ્રાશન કરવું।

Verse 5

सम्भोज्य विप्रानाचार्यं तोषयेत्सिध्यते मनुः स्नात्वा यथावदाचम्य वाग्यतो यागमन्दिरं

વિપ્રોને ભોજન કરાવી અને આચાર્યને સંતોષ આપવાથી યજમાનને સિદ્ધિ મળે છે; ત્યારબાદ સ્નાન કરીને, યથાવિધી આચમન કરી, વાણી સંયમ રાખીને યાગમંદિરમાં પ્રવેશ કરવો।

Verse 6

गत्वा पद्मासनं बद्ध्वा शोषयेद्विधिना वपुः रक्षोघ्नविघ्नकृद्दिक्षु न्यसेदादौ सुदर्शनम्

ત્યાં જઈ પદ્માસન બાંધી વિધિપૂર્વક શરીરને શોષી/સંયમિત કરવું; ત્યારબાદ રાક્ષસ-નાશ અને વિઘ્ન-નિવારણ માટે દિશાઓમાં પ્રથમ સુદર્શનનો ન્યાસ કરવો।

Verse 7

पञ्चबीजं नाभिमध्यस्थं धूम्रं चण्डानिलात्मकम् अशेषं कल्मषं देहात् विश्लेषयदनुस्मरेत्

નાભિમધ્યમાં સ્થિત પંચબીજ મંત્રનું સ્મરણ કરવું—તે ધૂમ્રવર્ણ અને ચંડ પવન-સ્વરૂપ છે; તે દેહમાંથી સર્વ કલ્મષને અલગ કરી દૂર કરે છે એમ ધ્યાન કરવું।

Verse 8

रंवीजं हृदयाब्जस्थं स्मृत्वा ज्वालाभिरादहेत् उर्ध्वाधस्तिर्यगाभिस्तु मूर्ध्नि संप्लावयेद्वपुः

હૃદયકમળમાં સ્થિત ‘રં’ બીજનું સ્મરણ કરીને જ્વાળાઓથી (મલિનતા) દહન કરવું; અને તે જ્વાળાઓ ઊર્ધ્વ, અધઃ તથા તિર્યક્ ગતિથી ફેલાઈ મસ્તક સુધી શરીરને વ્યાપ્ત/પ્લાવિત કરવી।

Verse 9

ध्यात्वामृतैर् वहिश्चान्तःसुषुम्नामार्गगामिभिः एवं शुद्धवपुः प्राणानायम्य मनुना त्रिधा

સુષુમ્ના માર્ગે બહાર અને અંદર વહેતી અમૃતધારાઓનું ધ્યાન કરીને, આ રીતે દેહને શુદ્ધ કરી, મંત્ર વડે ત્રિવિધ રીતે પ્રાણોનું નિયમન કરવું।

Verse 10

विन्यसेन्न्यस्तहस्तान्तः शक्तिं मस्तकवक्त्रयोः गुह्ये गले दिक्षु हृदि कक्षौ देहे च सर्वतः

હસ્ત-ન્યાસ કરીને, શક્તિને મસ્તક અને મુખ પર, ગુહ્યસ્થાને, ગળે, દિશાઓમાં, હૃદયમાં, કક્ષોમાં (બગલમાં) તથા સમગ્ર દેહમાં સ્થાપિત કરવી।

Verse 11

आवाह्य ब्रह्मरन्ध्रेण हृत्पद्मे सूर्यमण्डलात् तारेण सम्परात्मानं स्मरेत्तं सर्वलक्षणं

બ્રહ્મરંધ્ર દ્વારા સૂર્યમંડળમાંથી પરમાત્માને હૃદય-પદ્મમાં આવાહન કરીને, તારા (બીજ) વડે સર્વલક્ષણયુક્ત તે પરમાત્માનું સ્મરણ-ધ્યાન કરવું।

Verse 12

त्रैलोक्यमोहनाय विद्महे स्मराय धीमहि तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् आत्मार्चनात् क्रतुद्रव्यं प्रोक्षयेच्छुद्धपात्रकं कृत्वात्मपूजां विधिना स्थण्डिले तं समर्चयेत्

‘ત્રૈલોક્યમોહનાય વિદ્મહે, સ્મરાય ધીમહિ, તન્નો વિષ્ણુઃ પ્રચોદયાત્’ એમ. આત્માર્ચન પછી શુદ્ધ પાત્રથી જળ લઈને ક્રતુદ્રવ્યોનું પ્રોક્ષણ કરવું; વિધિપૂર્વક આત્મપૂજા કરીને સ્થંડિલ પર તેને સમ્યક્ સમર્ચન કરવું।

Verse 13

कर्मादिकल्पिते पीठे पद्मस्थं गरुडोपरि मर्वाङ्गसुन्दरं प्राप्तवयोलावण्ययौवनं

વિધિ અનુસાર કલ્પિત પીઠ પર, ગરુડ ઉપર પદ્માસનસ્થ (દેવ)નું ધ્યાન કરવું—જે સર્વાંગસુંદર છે અને પરિપક્વ વયની કાંતિ, લાવણ્ય તથા યુવન-તેજથી યુક્ત છે।

Verse 14

मदाघूर्णितताम्राक्षमुदारं स्मरविह्वलिं दिव्यमाल्याम्वरलेपभूषितं सस्मिताननं

મદથી ઘૂમતી તામ્રવર્ણ આંખોવાળો, ઉદાર સ્વભાવ, કામથી વ્યાકુલ; દિવ્ય માળા અને ઉત્તમ અંગરાગથી અલંકૃત, મંદ સ્મિતમુખનું ધ્યાન કરવું।

Verse 15

विष्णुं नानाविधानेकपरिवारपरिच्छदम् लोकानुग्रहणं सौम्यं सहस्रादित्यतेजसं

વિષ્ણુનું ધ્યાન કરવું—નાનાવિધ પરિવારો અને પરિચરો-પરિચ્છદોથી અલંકૃત, લોકોએ પર અનુકંપા કરનાર, સૌમ્ય સ્વરૂપ, અને સહસ્ર સૂર્ય સમ તેજસ્વી।

Verse 16

पञ्चवाणधरं प्राप्तकामैक्षं द्विचतुर्भुजम् देवस्त्रीभिर्वृतं देवीमुखासक्तेक्षणं जपेत्

પંચબાણ ધારણ કરનાર દેવનું ધ્યાન કરીને જપ કરવો—જેનાં દૃષ્ટિથી ઇચ્છાઓ સિદ્ધ થાય, જે દ્વિભુજ અથવા ચતુર્ભુજ રૂપે વર્ણિત છે, દેવસ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલ, અને જેના નેત્રો દેવીના મુખ પર સ્થિર છે।

Verse 17

चक्रं शङ्खं धनुः खड्गं गदांमुषलमङ्कुशं पाशञ्च विभ्रतं चार्चेदावाहादिविसर्गतः

ચક્ર, શંખ, ધનુષ, ખડ્ગ, ગદા, મૂસળ, અંકુશ અને પાશ ધારણ કરનાર દેવનું—આવાહનથી વિસર્જન સુધી—વિધિપૂર્વક પૂજન કરવું।

Verse 18

श्रियं वामोरुजङ्घास्थां श्लिष्यन्तीं पाणिना पतिं साब्जचामरकरां पीनां श्रीवत्सकौस्तुभान्वितां

શ્રી (લક્ષ્મી)નું ધ્યાન કરવું—જે તેમના વામ ઊરુ અને જંઘા પર બિરાજે છે, હાથથી પતિને આલિંગે છે; જેના હાથમાં કમળ અને ચામર છે, જે પીનસ્તનાવતી છે; અને પતિ શ્રીવત્સચિહ્ન તથા કૌસ્તુભમણિથી યુક્ત છે।

Verse 19

मालिनं पीतवस्त्रञ्च चक्राद्याढ्यं हरिं यजेत् वाहा खड्गतीक्ष्ण छिन्द खड्गाय नमः शारङ्गाय सशराय हूं फट् भूतग्रामाय विद्महे चतुर्विधाय धीमहि तन्नो ब्रह्म प्रचोदयात् सम्बर्तक श्वसन पोथय हूं फट् स्वाहा पाश बन्ध आकर्षय हूं फट् अङ्कुशेन कट्ट हूं फट् क्रमाद्भुजेषु मन्त्रैः स्वैर् एभिरस्त्राणि पूजयेत्

માળા ધારણ કરેલા, પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા અને ચક્રાદિ આયુધોથી સમૃદ્ધ એવા હરિનું પૂજન કરવું. ત્યારબાદ આયુધ-મંત્રો ઉચ્ચારવા— “વાહા! હે તીક્ષ્ણ ખડ્ગ, છેદ કર; ખડ્ગાય નમઃ. શારઙ્ગ (ધનુષ) બાણসহ—હૂં ફટ્. અમે ભૂતસમૂહને જાણીએ છીએ, ચતુર્વિધ વ્યવસ્થાનું ધ્યાન કરીએ છીએ; તે બ્રહ્મ અમને પ્રેરણા આપે. હે સંબર્તક પવન, પીસી/ચૂરી નાખ—હૂં ફટ્ સ્વાહા. હે પાશ, બંધન કર; આકર્ષણ કર—હૂં ફટ્. અંકુશથી પ્રહાર—હૂં ફટ્.” આ રીતે ક્રમશઃ, પોતાના-પોતાના મંત્રોથી દેવના ભુજાઓ પર આયુધોની પૂજા કરવી.

Verse 20

ॐ पक्षिराजाय ह्रूं फट् तार्क्ष्यं यजेत् कर्णिकायामङ्गदेवान् यथाविधि शाक्तिरिन्द्रादियन्त्रेषु तार्क्ष्याद्या धृतचामराः

“ૐ પક્ષિરાજાય હ્રૂં ફટ્” આ મંત્રથી યંત્રની કર્ણિકા (મધ્યભાગ)માં તાર્ક્ષ્ય (ગરુડ)નું પૂજન કરવું. પછી વિધાન મુજબ અઙ્ગ-દેવતાઓનું પૂજન કરવું. ઇન્દ્રાદિ યંત્રોમાં શક્તિ તથા તાર્ક્ષ્યાદિ સમૂહને ચામર ધારણ કરેલા રૂપે ચિતરવા/સ્થાપિત કરવું.

Verse 21

शक्तयो ऽन्ते प्रयोज्यादौ सुरेशाद्याश् च दण्डिना पीते लक्ष्मीसरस्वत्यौ रतिप्रीतिजयाः सिताः

શક્તિઓનો પ્રયોગ કર્મના અંતે કરવો; અને આરંભમાં ઇન્દ્રાદિ દેવતાઓને દંડિન સાથે આવાહન કરવું. લક્ષ્મી અને સરસ્વતીને પીળા વર્ણમાં, તથા રતિ, પ્રીતિ અને જયાને શ્વેત વર્ણમાં ધ્યાન કરવું.

Verse 22

कीर्तिकान्त्यौ सिते श्यामे तुष्टिपुष्ट्यौ स्मरोदिते लोकेशान्तं यजेद्देवं विष्णुमिष्टार्थसिद्धये

ઇષ્ટાર્થસિદ્ધિ માટે, કીર્તિ અને કાંતિ (એક શ્વેત, એક શ્યામ), તુષ્ટિ અને પુષ્ટિ, તેમજ સ્મર અને ઉદિતિ સહિત—લોકેશને શાંત કરનાર—તે દેવ વિષ્ણુનું પૂજન કરવું.

Verse 23

ध्यायेन्मन्त्रं जपित्वैनं जुहुयात्त्वभिशेचयेत् ॐ श्रीं क्रीं ह्रीं हूं त्रैलोक्यमोहनाय विष्णवे नमः एतत्पूजादिना सर्वान् कामानाप्नोति पूर्ववत्

આ મંત્રનું ધ્યાન કરવું; તેનો જપ કરીને હોમ કરવો અને પછી અભિષેક કરવો— “ૐ શ્રીં ક્રીં હ્રીં હૂં ત્રૈલોક્યમોહનાય વિષ્ણવે નમઃ।” આ (મંત્ર)થી આરંભ થતી પૂજા વગેરે દ્વારા, પૂર્વવત્, સર્વ કામનાઓ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 24

तोयैः सम्मोहनी पुष्पैर् नित्यन्तेन च तर्पयेत् ब्रह्मा सशक्रश्रीदण्डी वीजं त्रैलोक्यमोहनम्

જળથી, ‘સમ્મોહિની’ પુષ્પોથી તથા ‘નિત્યંત’ દ્રવ્યથી નિત્ય તર્પણ કરવું. બ્રહ્માને શક્ર (ઇન્દ્ર), શ્રી અને દંડી સાથે આવાહન કરીને ત્રૈલોક્યમોહન બીજમંત્રનો પ્રયોગ કરવો.

Verse 25

जप्त्वा त्रिलक्षं हुत्वा च लक्षं बिल्वैश् च साज्यकैः तण्डुलैः फलगन्धाद्यैः दूर्वाभिस्त्वायुराप्नुयात्

ત્રણ લાખ જપ કરીને અને ઘી-મિશ્રિત બિલ્વપત્રોથી એક લાખ આહુતિઓ આપી, તેમજ તંડુલ (ચોખાના દાણા), ફળ, સુગંધિત દ્રવ્યો વગેરે અને દુર્વા ઘાસથી (હોમ/અર્ચન) કરવાથી દીર્ઘાયુ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 26

तयाभिषेकहोमादिक्रियातुष्टो ह्य् अभीष्टदः फलपुष्पाद्यैर् इति ट ॐ नमो भगवते वराहाय भूर्भुवः स्वःपतये भूपतिद्वं मे देहि हृदयाय स्वाह पञ्चाङ्गं नित्यमयुतं जप्त्वायूराज्यमाप्नुयात्

અભિષેક, હોમ વગેરે ક્રિયાઓથી પ્રસન્ન થઈ (ભગવાન) ઇચ્છિત વર આપનાર બને છે; ફળ-પુષ્પાદિ ઉપહારોથી તેમની પૂજા કરવી. “ૐ નમો ભગવતે વરાહાય, ભૂર્ભુવઃ સ્વઃપતયે; મને ભૂપતિત્વ આપો; હૃદયાય સ્વાહા।” આ પંચાંગ મંત્રનો નિત્ય દસ હજાર જપ કરવાથી દીર્ઘાયુ અને રાજ્યાધિકાર પ્રાપ્ત થાય છે.