Adhyaya 170

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे प्रायश्चित्तानि नाम एकोनसप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ सप्तत्यधिकशततमो ऽध्यायः प्रायश्चित्तानि पुष्कर उवाच महापापानुयुक्तानां प्रायश्चित्तानि वच्मिते संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन्

આ રીતે અગ્નિ મહાપુરાણમાં ‘પ્રાયશ્ચિત્તો’ નામનો એકોનસપ્તત્યધિકશતતમ (169મો) અધ્યાય સમાપ્ત થયો. હવે સપ્તત્યધિકશતતમ (170મો) અધ્યાય ‘પ્રાયશ્ચિત્તો’ આરંભે છે. પુષ્કરે કહ્યું—મહાપાપમાં પ્રવૃત્ત લોકો માટેના પ્રાયશ્ચિત્તો હું કહું છું; પતિત સાથે સહવાસ/સંગ કરનાર એક વર્ષમાં તે સંગદોષથી પતિત બને છે.

Verse 2

याजनाद्ध्यापनाद्यौनान्न तु यानाशनासनात् यो येन पतितेनैषां संसर्गं याति मानवः

પતિત સાથે યાજન (તેના યજ્ઞમાં પુરોહિત થવું), અધ્યાપન (તેને ભણાવવું) અને યૌન સંબંધથી પતિત-સંસર્ગદોષ થાય છે; પરંતુ માત્ર એક જ વાહન, ભોજન અથવા આસન વહેંચવાથી નથી. જે જે પતિત સાથે માનવ આ રીતે સંસર્ગ કરે છે, તે તે પતિત દ્વારા તે કલુષિત સંસર્ગમાં પ્રવેશ્યો એમ કહેવાય છે.

Verse 3

स तस्यैव व्रतं कुर्यात्तत्संसर्गस्य शुद्धये पतितस्योदकं कार्यं सपिण्डैर् बान्धवैः सह

તે (પતિત) સાથેના સંસર્ગથી થયેલી અશુદ્ધિની શુદ્ધિ માટે એ જ વ્રત કરવું. તેમજ તે ‘પતિત’ માટે ઉદક-ક્રિયા (જલતર્પણ) સપિંડ સગાં અને અન્ય બાંધવો સાથે મળીને કરવી જોઈએ.

Verse 4

निन्दिते ऽहनि सायाह्णे ज्ञात्यृत्विग् गुरुसन्निधौ दासो घटमपां पूर्णं पर्यस्येत् प्रेतवत्पदा

અશુભ દિવસે સાંજ સમયે, જ્ઞાતિ, ઋત્વિજ અને ગુરુની હાજરીમાં, દાસે પાણીથી ભરેલો ઘડો પ્રેતકર્મની વિધિ મુજબ પગથી ઊંધો પાડી દેવો જોઈએ.

Verse 5

अहोरात्रमुपासीतन्नशौचं बान्धवैः सह निवर्तयेरंस्तस्मात्तु ज्येष्ठांशम्भाषणादिके

તે એક અહોરાત્ર (દિવસ-રાત) સુધી નિયમ/ઉપાસ રાખે; ત્યારબાદ બાંધવો સાથે તે અશૌચ નિવૃત્ત થશે. તેથી તે સમયગાળામાં વડીલો સાથે વાતચીત વગેરે વ્યવહાર પણ ટાળવા જોઈએ.

Verse 6

ज्येष्ठांशम्प्राप्नुयाच्चास्य यवीयान् गुणतो ऽधिकः महापापोपपन्नानामिति ङ प्रायश्चित्तं वदामि त इति झ प्रेतवत् सदेति ख , ग , घ , ङ च प्रायश्चित्ते तु चरिते पूर्णं कुम्भमपां नवं

આ પ્રસંગે ગુણથી શ્રેષ્ઠ કનિષ્ઠ (ભાઈ/સગા) જ્યેષ્ઠનો ભાગ પ્રાપ્ત કરે. મહાપાપથી કલુષિત લોકો વિષે—પાઠભેદ મુજબ—હું પ્રાયશ્ચિત્ત કહું છું. કેટલાક પાઠોમાં ‘પ્રેતવત્’ (અશૌચસ્થ) માનવું એમ છે. પ્રાયશ્ચિત્ત પૂર્ણ થયા પછી નવું, પાણીથી ભરેલું પૂર્ણ કલશ અર્પણ કરવું.

Verse 7

तेनैव सार्धं प्राश्येयुः स्नात्वा पुण्यजलाशये एवमेव विधिं कुर्युर्योषित्सु पपितास्वपि

પવિત્ર જળાશયમાં સ્નાન કરીને તેઓ તેની સાથે જ ભોજન કરે. એ જ વિધિ સ્ત્રીઓ વિષે પણ, તેઓ પતિતા હોય તોય, તેવી જ રીતે કરવી.

Verse 8

वस्त्रान्नपानन्देयन्तु वसेयुश् च गृहान्तिके तेषां द्विजानां सावित्री नानूद्येत यथाविधि

તેમને વસ્ત્ર, અન્ન અને પાન આપવું અને ઘર નજીક રહેવા દેવું. તે દ્વિજોના માટે સાવિત્રી (ગાયત્રી)નો જપ વિધિ વિરુદ્ધ ન કરવો, માત્ર યથાવિધિ જ કરવો.

Verse 9

तांश्चारयित्वा त्रीन् कृछ्रान् यथाविध्युपनाययेत् विकर्मस्थाः परित्यक्तास्तेषां मप्येतदादिशेत्

તેમને યથાવિધિ ત્રણ કૃચ્છ્ર પ્રાયશ્ચિત્ત કરાવી, નિયમ મુજબ ફરી ઉપનયન (પુનર્દીક્ષા) કરાવવું. જે નિષિદ્ધ કર્મોમાં પડીને પરિત્યક્ત થયા હોય, તેમના માટે પણ આ જ આદેશ છે.

Verse 10

जपित्वा त्रीणि सावित्र्याः सहस्त्राणि समाहितः मासङ्गोष्ठे पयः पीत्वा मुच्यते ऽसत्प्रतिग्रहात्

એકાગ્ર ચિત્તે સાવિત્રી (ગાયત્રી) મંત્રનો ત્રણ હજાર જપ કરીને, અને ગોશાળામાં એક મહિનો દૂધ પીવાથી, અસત્ પ્રતિગ્રહ (અયોગ્ય દાન સ્વીકાર)ના દોષથી મુક્તિ મળે છે.

Verse 11

ब्रात्यानां याजनं कृत्वा परेषामन्त्यकर्म च अभिचारमहीनानान्त्रिभिः कृच्छैर् व्यपोहति

બ્રાત્યો માટે યાજન (પુરોહિતકર્મ) કરીને અને અન્યનું અંત્યકર્મ કરીને, આવા અનુચિત કર્મજન્ય દોષને ત્રણ કૃચ્છ્ર પ્રાયશ્ચિત્તોથી દૂર કરે છે।

Verse 12

शरणागतं परित्यज्य वेदं विप्लाव्य च द्विजः संवत्सं यताहारस्तत्पापमपसेधति

શરણાગતને ત્યજીને અને વેદનું ઉલ્લંઘન/અપમાન કરીને, દ્વિજ એક વર્ષ યતાહાર (નિયમિત આહાર) રાખીને તે પાપનું નિવારણ કરે છે।

Verse 13

श्वशृगालखरैर् दष्टो ग्राम्यैः क्रव्याद्भिरेव च नरोष्ट्राश्वैर् वराहैश् च प्राणायामेन शुद्ध्यति

કૂતરો, શિયાળ, ગધેડો વગેરે દ્વારા, તેમજ ગ્રામ્ય અને માંસભક્ષી પ્રાણીઓ દ્વારા, અને મનુષ્ય, ઊંટ, ઘોડો તથા વરાહ દ્વારા દંશિત વ્યક્તિ પ્રાણાયામથી શુદ્ધ થાય છે।

Verse 14

स्नातकव्रतलोपे च कर्मत्यागे ह्य् अभोजनं हुङ्कारं ब्राह्मणस्योक्त्वा त्वङ्करञ्च गरीयसः

સ્નાતકના વ્રતભંગ અથવા કર્તવ્યકર્મ ત્યાગમાં ‘અભોજન’ (ઉપવાસ) પ્રાયશ્ચિત્ત છે. બ્રાહ્મણ પ્રત્યે ‘હું’ કહેવું અને ‘ત્વઙ્કર’ જેવી વધુ ગંભીર ઉક્તિ કરવી પણ દોષકારક છે।

Verse 15

स्नात्वानश्नन्नहःशेषमभिवाद्य प्रसादयेत् अवगूर्य चरेक्षच्छ्रमतिकृच्छ्रन्निपातने

સ્નાન કરીને દિવસના બાકી ભાગમાં ભોજન ન કરે; અભિવાદન કરીને પ્રસાદ/અનુગ્રહ પ્રાપ્ત કરે. શુચિ રહી સાવધાને ચાલે; પડી જવાથી શ્રમ અને અતિ કષ્ટ થાય છે।

Verse 16

कृच्छ्रातिकृच्छ्रं कुर्वीत विप्रस्योत्पाद्य शोणितं न युज्येतेति ख कृच्छ्रैर् विशुद्ध्यति इति ग , घ , ङ च नरोष्टविड्वराहैश्चेति ङ क्रूङ्कारमिति ख , घ , छ च ओङ्कारमिति ग , ङ च हङ्कारञ्चेति ख चाण्डालादिरविज्ञातो यस्य तिष्ठेत वेश्मनि

જો કોઈ બ્રાહ્મણનું રક્ત વહેવા દે, તો તેને ‘કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્ર’ નામનું વધુ કઠોર કૃચ્છ્ર-પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ. કેટલાક પાઠોમાં ‘અન્યથા યોગ્ય નથી’ એમ છે, અને કેટલાકમાં ‘કૃચ્છ્ર વ્રતોથી શુદ્ધિ થાય છે’ એમ વાંચન મળે છે. ક્યાંક મનુષ્ય, ઊંટ, ડુક્કર અને વરાહ સંબંધિત અશૌચ તથા ‘ક્રૂઙ્’, ‘ઓં’, ‘હં’ જેવા પ્રાયશ્ચિત્ત-ઉચ્ચારણો પણ જણાવ્યા છે. કોઈના ઘરમાં અજ્ઞાત ચાંડાલાદિ રહે તો તેના માટે પણ શુદ્ધિકર્મ કરવું જોઈએ.

Verse 17

सम्यग् ज्ञातस्तु कालेन तस्य कुर्वीत शोधनं चान्द्रायणं पराकं वा द्विजानान्तु विशोधनं

દોષ અથવા અશુદ્ધિ તેનો યોગ્ય સમય અને પરિસ્થિતિ સાથે સમ્યક રીતે જાણી લેવાય ત્યારે તેનું શोधन કરવું—ચાન્દ્રાયણ પ્રાયશ્ચિત્ત અથવા પરાક પ્રાયશ્ચિત્ત; આ જ દ્વિજોની વિશુદ્ધિનું સાધન માનવામાં આવ્યું છે।

Verse 18

प्राजापत्यन्तु शूद्राणां शेषन्तदनुसारतः गुंडङ्कुसुम्भं लवणं तथा धान्यानि यानि च

શૂદ્રો માટે જીવનોપાર્જનનો પ્રકાર ‘પ્રાજાપત્ય’ કહેવાયો છે; બાકી બધું તે મુજબ અનુસરવું. તેઓ ગુંડ, કुसુમ્ભ (સાફફ્લાવર), લવણ તથા વિવિધ ધાન્યનો વ્યવહાર/વેપાર કરી શકે છે।

Verse 19

कृत्वा गृहे ततो द्वारि तेषान्दद्याद्धुताशनं मृणमयानान्तु भाण्डानां त्याग एव विधीयते

ઘરમાં કર્મ કર્યા પછી, દ્વાર પર તે (અવશેષ/વપરાયેલ વસ્તુઓ) હુતાશન અગ્નિને અર્પણ કરવી જોઈએ. માટીના વાસણોના વિષયમાં માત્ર તેમનો ત્યાગ (ફેંકી દેવું) જ વિધાન છે।

Verse 20

द्रव्याणां परिशेषाणां द्रव्यशुद्धिर्विधीयते कूपैकपानसक्ता ये स्पर्शात्सङ्कल्पदूषिताः

દ્રવ્યોના બાકી રહેલા અંશો માટે દ્રવ્ય-શુદ્ધિનું વિધાન છે. ખાસ કરીને જે લોકો એક જ કૂપ (કૂવો)નું જળ પીવામાં આસક્ત હોય, તેઓ (અશુદ્ધ) સંકલ્પના કારણે સ્પર્શથી જ દૂષિત થાય છે—તેમના માટે વિશેષ શુદ્ધિ-નિયમ જણાવ્યો છે।

Verse 21

शुद्ध्येयुरुपवासेन पञ्चगव्येन वाप्यथ यस्तु संस्पृश्य चण्डालमश्नीयाच्च स्वकामतः

ઉપવાસથી અથવા પંચગવ્યના સેવનથી શુદ્ધિ થાય છે. પરંતુ જે ચાંડાળને સ્પર્શ કરીને પોતાની ઇચ્છાથી ભોજન કરે છે, તે અશૌચદોષ પામે છે અને પ્રાયશ્ચિત્તનો અધિકારી બને છે.

Verse 22

द्विजश्चान्द्रायणं कुर्यात्तप्तकृच्छ्रमथापि वा भाण्डसङ्कलसङ्कीर्णश्चाण्डालादिजुगुप्सितैः

દ્વિજ જો ચાંડાળ વગેરે અપવિત્ર લોકો સાથે સંકળાયેલા વાસણો, બેડી-શૃંખલા વગેરે વસ્તુઓના સ્પર્શથી દૂષિત થાય, તો તેને ચાન્દ્રાયણ પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું; અથવા વિકલ્પરૂપે તપ્ત-કૃચ્છ્ર આચરવું.

Verse 23

भुक्त्वापीत्वा तथा तेषां षड्रात्रेण विशुद्ध्यति अन्त्यानां भुक्तशेषन्तु भक्षयित्वा द्विजातयः

તેમના સંબંધિત અન્ન-જળને ખાઈ કે પી ને છ રાત્રિમાં શુદ્ધિ થાય છે. પરંતુ જો દ્વિજાતિ અંત્યજોના ભુક્તશેષ (જૂઠું) ભક્ષે, તો તે ગંભીર દોષ છે; શાસ્ત્રવિધિ મુજબ પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ.

Verse 24

व्रतं चान्द्रायणं कुर्युस्त्रिरात्रं शूद्र एव तु चण्डालकूपभाण्डेषु अज्ञानात्पिवते जलं

શૂદ્ર જો અજ્ઞાનવશ ચાંડાળના કૂવામાંથી અથવા ચાંડાળના વાસણોમાંથી પાણી પી લે, તો તેને ચાન્દ્રાયણ વ્રત કરવું; અથવા ત્રણ રાત્રિનું વ્રત આચરવું.

Verse 25

द्विजः शान्तपनं कुर्याच्छूद्रश्चोपवसेद्दिनं चण्डालेन तु संस्पृष्टो यस्त्वपः पिवते द्विजः

દ્વિજએ શાંતપન પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું અને શૂદ્રએ એક દિવસ ઉપવાસ કરવો. તેમજ ચાંડાળના સ્પર્શ પછી જે દ્વિજ પાણી પીવે, તેને પણ શાસ્ત્રવિધિ મુજબ નિર્ધારિત પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ.

Verse 26

त्रिरात्रन्तेन कर्तव्यं शूद्रश्चोपवसेद्दिनं उच्छिष्टेन यदि स्पृष्टः शुना शूद्रेण वा द्विजः

જો દ્વિજને ઉચ્છિષ્ટ, કૂતરો અથવા શૂદ્રનો સ્પર્શ થાય, તો તે ત્રણ રાત્રિનું પ્રાયશ્ચિત્ત કરે; અને શૂદ્ર એક દિવસ ઉપવાસ કરે।

Verse 27

स्पर्शसङ्कल्पभूषिता इति झ संसृष्ट इति क यदेति ख , ग , घ , ङ , छ च उपोष्य रजनीमेकां पञ्चगव्येन शुद्ध्यति वैश्येन क्षत्रियेणैव स्नानं नक्तं समाचरेत्

‘સ્પર્શ સમયે સંકલ્પથી ભૂષિત’ તથા ‘સંસૃષ્ટ/મિશ્રિત’ અને ‘જો એવું હોય’ વગેરે પ્રસંગોમાં—એક રાત્રિ ઉપવાસ કરીને પંચગવ્ય લેવાથી શુદ્ધિ થાય છે; વૈશ્ય અને ક્ષત્રિયએ વિધિપૂર્વક નક્તસ્નાન (સાંજનું સ્નાન) કરવું।

Verse 28

अध्वानं प्रस्थितो विप्रः कान्तारे यद्यनूदके पक्वान्नेन गृहीतेन मूत्रोच्चारङ्करोति वै

પ્રવાસે નીકળેલો બ્રાહ્મણ જો પાણી વિનાના જંગલમાં હોય, તો સાથે લીધેલા પક્વ અન્નથી મૂત્રોત્સર્ગ કરવો।

Verse 29

अनिधायैव तद्द्रव्यं अङ्गे कृत्वा तु संस्थितं शौचं कृत्वान्नमभ्युक्ष्य अर्कस्याग्नेयश् च दर्शयेत्

તે દ્રવ્યને નીચે ન મૂકી, શરીર પર ધારણ કરીને સ્થિર રહી શૌચ કરવું; પછી અન્ન પર જળ છાંટી, આગ્નેય દિશામાં અર્ક (સૂર્ય) અને અગ્નિને અર્પણ કરવું।

Verse 30

म्लेच्छैर् गतानां चौरैर् वा कान्तारे वा प्रवासिनां भक्ष्याभक्ष्यविशुद्ध्यर्थं तेषां वक्ष्यामिनिष्कृतिं

જે મ્લેચ્છો સાથે ગયા હોય, અથવા ચોરો સાથે રહ્યા હોય, અથવા જંગલમાં પ્રવાસી રહ્યા હોય—તેમની ભક્ષ્ય-અભક્ષ્ય બાબતે શુદ્ધિ માટે હું તેમનું પ્રાયશ્ચિત્ત કહું છું।

Verse 31

पुनः प्राप्य स्वदेशञ्च वर्णानामनुपूर्वशः कृच्छ्रस्यान्ते ब्राह्मणस्तु पुनः संस्कारमर्हति

ફરી સ્વદેશમાં પહોંચી અને વર્ણોના ક્રમ મુજબ પુનઃસ્થાપિત થઈ, કૃચ્છ્ર પ્રાયશ્ચિત્તના અંતે બ્રાહ્મણ ફરીથી સંસ્કાર કરાવવાનો અધિકારી બને છે।

Verse 32

पादोनान्ते क्षत्रियश् च अर्धान्ते वैश्य एव च पादं कृत्वा तथा शूद्रो दानं दत्वा विशुद्ध्यति

પ્રાયશ્ચિત્તમાં માત્ર પાદ (ચોથો ભાગ) બાકી રહે ત્યારે ક્ષત્રિય શુદ્ધ થાય છે; અર્ધ બાકી રહે ત્યારે વૈશ્ય શુદ્ધ થાય છે; તેમ જ શૂદ્ર પાદ પૂર્ણ કરીને દાન આપ્યા પછી વિશુદ્ધ થાય છે।

Verse 33

उदक्या तु सवर्णा या स्पृष्टा चेत् स्यादुदक्यया तस्मिन्नेवाहनि स्नाता शुद्धिमाप्नोत्यसंशयं

જો સમાન વર્ણની રજસ્વલા સ્ત્રીને બીજી રજસ્વલા સ્ત્રી સ્પર્શે, તો તે જ દિવસે સ્નાન કરવાથી તે નિઃસંદેહ શુદ્ધિ પામે છે।

Verse 34

रजस्वला तु नाश्नीयात् संस्पृष्टा हीनवर्णया यावन्न शुद्धिमाप्नोति शुद्धस्नानेन शुद्ध्यति

રજસ્વલા સ્ત્રીએ તે અવસ્થામાં ભોજન ન કરવું. જો હીન વર્ણની સ્ત્રીનો સ્પર્શ થયો હોય, તો શુદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય ત્યાં સુધી વિરમવું; યોગ્ય શુદ્ધિ-સ્નાનથી તે શુદ્ધ થાય છે।

Verse 35

मूत्रं कृत्वा व्रजन्वर्त्म स्मृतिभ्रंशाज्जलं पिवेत् अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुद्ध्यति

માર્ગમાં જતા મૂત્રત્યાગ કર્યા પછી, સ્મૃતિભ્રંશથી જો કોઈ પાણી પી લે, તો એક દિવસ અને એક રાત (પ્રાયશ્ચિત્તાવસ્થામાં) રહી પંચગવ્યના સેવન/પ્રયોગથી શુદ્ધ થાય છે।

Verse 36

मूत्रोच्चारं द्विजः कृत्वा अकृत्वा शौचमात्मनः मोहाद्भुक्त्वा त्रिरात्रन्तु यवान् पीत्वा विशुद्ध्यति

જો કોઈ દ્વિજ મૂત્રોત્સર્ગ કરીને મોહવશ આત્મશૌચ કર્યા વિના ભોજન કરે, તો તે ત્રણ રાત્રિ યવોદક (જવનું પાણી) પીવાથી શુદ્ધ થાય છે।

Verse 37

ये प्रत्यवसिता विप्राः प्रव्रज्यादिबलात्तथा भक्ष्यभोज्यविशुद्ध्यर्थमिति झ लोभाद्भुक्त्वेति ख , ग , घ , ङ , छ च अनाशकनिवृताश् च तेषां शुद्धिः प्रचक्ष्यते

નિયત અનુષ્ઠાનમાં સ્થિત બ્રાહ્મણો, તેમજ પ્રવ્રજ્યા વગેરે પરિસ્થિતિના બળથી બાધ્ય થયેલા, ‘ભક્ષ્ય-ભોજ્યની શુદ્ધિ માટે’ એમ માનીને ખાધેલા, લોભવશ ખાધેલા, અને ઉપવાસ તોડી નાખનાર—તેમની શુદ્ધિ (પ્રાયશ્ચિત્ત) હવે જણાવવામાં આવે છે।

Verse 38

चारयेत्त्रीणि कृच्छ्राणि चान्द्रायणमथापि वा जातकर्मादिसंस्कारैः संस्कुर्यात्तं तथा पुनः

તેને ત્રણ કૃચ્છ્ર પ્રાયશ્ચિત્ત કરવાં જોઈએ, અથવા ચાન્દ્રાયણ વ્રત; ત્યારબાદ જાતકર્મ વગેરે સંસ્કારો દ્વારા તેને ફરી વિધિપૂર્વક સંસ્કૃત કરવો જોઈએ।

Verse 39

उपानहममेध्यं च यस्य संस्पृशते मुखं मृत्तिकागोमयौ तत्र पञ्चगव्यञ्च शोधनं

જો ઉપાનહ (પાદત્રાણ) અથવા કોઈ અશુદ્ધ પદાર્થ મોઢાને સ્પર્શે, તો ત્યાં માટી અને ગોમયથી શોધન કરવું, તેમજ પંચગવ્યથી પણ શુદ્ધિ કરવી।

Verse 40

वापनं विक्रयञ्चैव नीलवस्त्रादिधारणं तपनीयं हि विप्रस्य त्रिभिः कृछ्रैर् विशुद्ध्यति

અનુચિત કારણસર વાપન (મુંડન) કરવું, વેપારને વ્યવસાય બનાવવો, અને નીલ વસ્ત્ર વગેરે ધારણ કરવું—આ બ્રાહ્મણ માટે નિંદ્ય છે; તે ત્રણ કૃચ્છ્ર પ્રાયશ્ચિત્તોથી શુદ્ધ થાય છે।

Verse 41

अन्त्यजातिश्वपाकेन संस्पृष्टा स्त्री रजस्वला चतुर्थे ऽहनि शुद्धा सा त्रिरात्रं तत्र आचरेत्

અંત્યજાતિ શ્વપાકના સ્પર્શથી દૂષિત થયેલી રજસ્વલા સ્ત્રી ચોથા દિવસે શુદ્ધ થાય છે; ત્યારબાદ તે ત્યાં ત્રણ રાત્રિ નિર્ધારિત નિયમાચાર પાળે।

Verse 42

चाण्डालश्वपचौ स्पृष्ट्वा तथा पूयञ्च सूतिकां शवं तत्स्पर्शिनं स्पृष्ट्वा सद्यः स्नानेन शुद्ध्यति

ચાંડાલ અથવા શ્વપચને સ્પર્શ કરીને, તેમજ પુય, સૂતિકા (પ્રસવોત્તર અશૌચાવસ્થા), શવ, અથવા શવ-સ્પર્શીને સ્પર્શ કરીને—માણસ તરત જ સ્નાનથી શુદ્ધ થાય છે।

Verse 43

नारं स्पृष्ट्वास्थि सस्नेहं स्नात्वा विप्रो विशुद्ध्यति रथ्यार्कद्दमतोयेन अधीनाभेर्मृदोदकैः

માનવ શવ અથવા સસ્નેહ (માંસાવશેષવાળી) અસ્થિને સ્પર્શ કરવાથી બ્રાહ્મણ સ્નાનથી શુદ્ધ થાય છે—રથ્યાનું પાણી, સૂર્યતપ્ત જળ, કાદવયુક્ત જળ, અથવા નાભિની નીચેનું જળ હોય તોય।

Verse 44

वान्तो विविक्तः स्नात्वा तु घृतं प्राश्य विशुद्ध्यति स्नानात् क्षुरकर्मकर्ता कृच्छ्रकृद्ग्रहणे ऽन्नभुक्

વાંતિ કરનાર એકાંતમાં રહે; સ્નાન કરીને ઘી પ્રાશન કરે તો શુદ્ધ થાય છે। સ્નાનથી ક્ષૌરકર્મકર્તા (મુંડન/દાઢી) શુદ્ધ થાય છે; અને કૃચ્છ્રવ્રત ગ્રહણ સમયે નિયમ મુજબ અન્ન ગ્રહણ કરવું।

Verse 45

अपाङ्क्तेयाशी गव्याशी शुना दष्टस् तथा शुचिः कृमिदष्टश्चात्मघाती कृच्छ्राज्जप्याच्च होमतः

અપાંક્ત્ય અન્ન ખાવાવાળો, ગૌમાંસ ખાવાવાળો, કૂતરાએ કાટેલો, તેમજ અશૌચગ્રસ્ત; કૃમિ/કીટદંશિત, અને આત્મઘાતી પણ—કૃચ્છ્ર તપ, નિર્ધારિત જપ અને હોમથી શુદ્ધ થાય છે।

Verse 46

होमाद्यैश्चानुतापेन पूयन्ते पापिनो ऽखिलाः

હોમ વગેરે યજ્ઞકર્મો તથા હૃદયપૂર્વકના પશ્ચાત્તાપથી સર્વ પાપીઓ શુદ્ધ થાય છે।