Adhyaya 300

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे ग्रहहृन्मन्त्रादिकं नाम नवनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रिशततमो ऽध्यायः सूर्यार्चनम् अग्निर् उवाच शय्या तु दण्डिसाजेशपावकश् चतुराननः सर्वार्थसाधकमिदं वीजं पिण्डार्थमुच्यते

આ રીતે આગ્નેય મહાપુરાણમાં ‘ગ્રહહૃન્-મંત્રાદિક’ નામનો બે સો નવ્વાણુંમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે ત્રણ સોમો અધ્યાય—‘સૂર્યાર્ચન’ આરંભે છે. અગ્નિ બોલ્યા—‘શય્યા, દંડિ, સાજેશ, પાવક, ચતુરાનન’ આ બીજમંત્ર ‘પિંડ’ (સંક્ષિપ્ત સૂત્ર) રૂપે ઉપદેશિત છે અને સર્વાર્થસાધક છે.

Verse 2

स्वयं दीर्घस्वराद्यञ्च वीजेष्वङ्गानि सर्वशः खातं साधु विषञ्चैव सविन्दुं सकलं तथा

બીજમંત્રોમાં દીર્ઘ સ્વરોથી આરંભ કરીને સર્વ રીતે અંગ-ન્યાસ કરવો જોઈએ. બીજને ‘ખાત’ (ચિહ્નિત/ભેદિત) રૂપે, વિધાનપૂર્વક, ‘વિષ’ (તીક્ષ્ણ તત્ત્વ) સહિત, તેમજ બિંદુ (અનુનાસિક ચિહ્ન) સાથે સંપૂર્ણ બનાવવું જોઈએ.

Verse 3

गणस्य पञ्च वीजानि पृथग्दृष्टफलं महत् गणं जयाय नमः एकदंष्ट्राय अचलकर्णिने गजवक्त्राय महोहरहस्ताय पञ्चाङ्गं सर्वसामान्यं सिद्धिः स्याल्लक्षजाप्यतेः

ગણેશના પાંચ બીજ (સૂત્ર) છે; દરેકનું ફળ અલગ અલગ મહાન માનવામાં આવ્યું છે—(૧) ‘ગણં—જય માટે નમઃ’, (૨) ‘એકદંષ્ટ્રાય નમઃ’, (૩) ‘અચલકર્ણિને નમઃ’, (૪) ‘ગજવક્ત્રાય નમઃ’, (૫) ‘મહોહરહસ્તાય નમઃ’। આ પંચાંગ સર્વસામાન્ય છે; એક લાખ જપથી સિદ્ધિ થાય છે.

Verse 4

गणाधिपतये गणेश्वराय गणनायकाय गणक्रीडाय दिग्दले पूजयेन्मूर्तीः पुरावच्चाङ्गपञ्चकम् वक्रतुण्डाय एकदंष्ट्राय महोदराय गजवक्त्राय विकटाय विघ्नराजाय धूम्रवर्णाय दिग्विदिक्षु यजेदेताल्लोकांशांश् चैव मुद्रया

દિશાના દળોમાં (પાંખડીઓ/વિભાગોમાં) ગણાધિપતિ, ગણેશ્વર, ગણનાયક અને ગણક્રીડા—આ મૂર્તિઓની પૂજા કરવી; અને પૂર્વવત્ અંગ-પંચક કરવું. પછી દિશા તથા વિદિશામાં વક્રતુણ્ડ, એકદંષ્ટ્ર, મહોદર, ગજવક્ત્ર, વિકટ, વિઘ્નરાજ અને ધૂમ્રવર્ણ—એમનું યજન કરવું; તેમજ મુદ્રા દ્વારા સંબંધિત લોકાંશ/દિગ્ભાગોને મુદ્રિત કરવું.

Verse 5

मध्यमातर्जनीमध्यगताङ्गुष्ठौ समुष्टिकौ चतुर्भुजो मोदकाढ्यो दण्डपाशाङ्कुशान्वितः

તેણાં અંગૂઠાં મધ્યમા અને તર્જનીની વચ્ચે સ્થિત, બંને હાથ મુઠ્ઠીરૂપ; તે ચતુર્ભુજ છે, મોદકોથી સમૃદ્ધ છે અને દંડ, પાશ તથા અંકુશ ધારણ કરે છે.

Verse 6

दन्तभक्षधरं रक्तं साब्जं पाशाड्कुशैर् वृतम् पूजयेत्तं चतुर्थ्याञ्च विशेषेनाथ नित्यशः

દાંત તથા (ભંગ) દાંત ધારણ કરનાર તે રક્તવર્ણ રૂપને, કમળসহ અને પાશ-અંકુશથી પરિભૃત/સેવિત માની પૂજવું જોઈએ—વિશેષે કરીને ચતુર્થીએ, તેમજ નિત્ય પણ।

Verse 7

श्वेतार्कमूलेन कृतं सर्वाप्तिः स्यात्तिलैर् घृतैः तण्डुलैर् दधिमध्वाज्यैः सौभाग्यं वश्यता भवेत्

શ્વેત અર્કના મૂળથી કરેલું કર્મ સર્વપ્રાપ્તિ/સર્વસિદ્ધિદાયક કહેવાય છે. તલ, ઘૃત, તંડુલ, દહીં, મધુ અને આજ્યથી (કરવાથી) સૌભાગ્ય અને વશ્યતા પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 8

घोषासृक्प्राणधात्वर्दी दण्डी गार्तण्डभैरवः धर्मार्थकाममोक्षाणां कर्ता विम्बपुटावृतः

તે ઘોષ (મંત્રધ્વનિ), રક્ત, પ્રાણ અને ધાતુઓનો વર્ધક; દંડધારી, ગાર્તંડ-ભૈરવ (સૂર્યસદૃશ ભૈરવ); ધર્મ-અર્થ-કામ-મોક્ષ—આ ચાર પુરુષાર્થોનો દાતા, અને વિમ્બપુટથી આવૃત છે।

Verse 9

ह्रस्वाः स्युर्मूर्तर्यः पञ्च दीर्घा अङ्गानि तस्य च सिन्दूरारुणमीशाने वामार्धदयितं रविं

તે મૂર્તિમાં પાંચ લક્ષણો હ્રસ્વ હોવા જોઈએ અને તેના અંગો દીર્ઘ હોવા જોઈએ. ઈશાન (ઈશાન્ય) રૂપમાં તે સિંદૂરારુણ વર્ણનો હોય, અને તેના વામાર્ધમાં રવિને પ્રિય/દયિત રૂપે દર્શાવવો।

Verse 10

आग्नेयादिषु कोणेषु कुजमन्दाहिकेतवः स्नात्वा विधिवदादित्यमाराध्यार्घ्यपुरःसरं

આગ્નેય વગેરે કોણદિશાઓમાં કુજ, મંદ, રાહુ અને કેતુના ઉપાસકો વિધિપૂર્વક સ્નાન કરે; પછી અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને આદિત્ય (સૂર્ય)ની આરાધના કરે।

Verse 11

कृतान्तमैशे निर्माल्यं तेजश् चण्डाय दीपितं रोचना कुङ्कुमं वारि रक्तगन्धाक्षताङ्कुराः

કૃતાંત અને મહેશ માટે નિર્માલ્ય અર્પણ કરવાનું વિધાન છે; ચંડા માટે પ્રજ્વલિત દીપ. તેમજ ગોરોચના, કુંકુમ/કેસર, પાણી, લાલ ગંધ, અક્ષત અને અંકુર અર્પણ કરવા।

Verse 12

वेणुवीजयवाःशालिश्यामाकतिलराजिकाः जवापुष्पान्वितां दत्वा पात्रैः शिरसि धार्य तत्

વાંસના પંખા, જવ, ચોખા, શ્યામાક, તલ અને રાઈ—જવા પુષ્પો સહિત—દાન/અર્પણ કરીને, તેને પાત્રોમાં રાખી શિરે ધારણ કરવું।

Verse 13

जानुभ्यामवनीङ्गत्वा सूर्यायार्घ्यं निवेदयेत् स्वविद्यामन्त्रितैः कुम्भैर् नवभिः प्रार्च्य वै ग्रहान्

બંને ઘૂંટણ પર જમીન પર આગળ વધીને સૂર્યને અર્ઘ્ય નિવેદન કરવું; પછી પોતાની વિદ્યાના મંત્રોથી અભિમંત્રિત નવ કુંભો દ્વારા નવગ્રહોની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી।

Verse 14

ग्रहादिशान्तये स्नानं जप्त्वार्कं सर्वमाप्नुयात् संग्रामविजयं साग्निं वीजदोषं सविन्दुकं

ગ્રહાદિ શાંતિ માટે સ્નાન કરીને અર્ક (સૂર્ય) મંત્રનો જપ કરવો; તેથી સર્વ ફળ પ્રાપ્ત થાય—અગ્નિબળসহ યુદ્ધવિજય, તેમજ બીજ/વંશદોષ અને ‘બિંદુ’દોષનું નિવારણ।

Verse 15

न्यस्य मूर्धादिपादान्तं मूलं पूज्य तु मुद्रया स्वाङ्गानि च यथान्यासमात्मानं भावयेद्रविं

મસ્તકથી પાદાંત સુધી ન્યાસ કરીને, નિર્ધારિત મુદ્રાથી મૂળમંત્રની પૂજા કરવી. પછી ન્યાસ મુજબ પોતાના અંગોમાં મંત્ર સ્થાપી, પોતાને રવિ (સૂર્ય) સ્વરૂપે ભાવવું.

Verse 16

ध्यानञ्च मारणस्तम्भे पीतगाप्यायने सितम् रिपुघातविधौ कृष्णं मोहयेच्छक्रचापवत्

મારણ અને સ્તંભનના ધ્યાનમાં પીળું રૂપ કલ્પવું. પોષણ-વૃદ્ધિમાં શ્વેત, શત્રુઘાત વિધિમાં કૃષ્ણ, અને મોહન માટે ઇન્દ્રધનુષ સમાન રૂપનું ધ્યાન કરવું.

Verse 17

यो ऽभिषेकजपध्यानपूजाहोमपरः सदा तेजस्वी हृजयः श्रीमान् समुद्रादौ जयं लभेत्

જે સદા અભિષેક, જપ, ધ્યાન, પૂજા અને હોમમાં પરાયણ રહે છે, તે તેજસ્વી, હૃદયથી વિજયી અને શ્રીસમ્પન્ન બને છે; સમુદ્ર વગેરે મહાન કાર્યોમાં પણ તે જય મેળવે છે.

Verse 18

ताम्बूलादाविदं न्यस्य जप्त्वा दद्यादुशीरकं न्यस्तुवीजेन हस्तेन स्पर्शनं तद्वशे स्मृतं

તામ્બૂલ વગેરે પર પહેલે આ મંત્રનો ન્યાસ કરીને જપ કરવો અને પછી ઉશીરક (ખસ) આપવું. જેમાં બીજમંત્રનો ન્યાસ કરેલો હોય તે હાથથી સ્પર્શ કરવું તેને વશમાં લાવનારું કહેવાય છે.