Agni Purana — Ayurveda, Shloka 30

Mantra-paribhāṣā

Technical Definitions and Operational Rules of Mantras

Devanagari script

आसीनस्तु जपेन्मन्त्रान्देवताचार्यतुल्यदृक् कुटीविविक्ता देशाः स्युर्देवालयनदीह्रदाः

Transliteration

āsīnastu japenmantrāndevatācāryatulyadṛk kuṭīviviktā deśāḥ syurdevālayanadīhradāḥ

Translation

આસન પર બેસીને મંત્રોનો જપ કરવો અને દેવતા તથા આચાર્યને સમાન શ્રદ્ધાદૃષ્ટિથી જોવો. જપ માટે એકાંત કૂટિ, તેમજ દેવાલય, નદીકાંઠા અને હ્રદ-સરોઅર વગેરે યોગ્ય સ્થાનો છે।

Word by Word

• आसीनः: seated
• आसीनः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आसीन (कृदन्त; आ+√आस् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (seated)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha/Particle (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (विरोध/अन्वय particle)

• जपेत्: should recite
• जपेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद

• मन्त्रान्: mantras
• मन्त्रान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन

• देवता-आचार्य-तुल्य-दृक्: having a gaze/attitude equal to the deity and the teacher
• देवता-आचार्य-तुल्य-दृक्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: देवता (प्रातिपदिक) + आचार्य (प्रातिपदिक) + तुल्य (प्रातिपदिक) + दृश्/दृक् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (देवतायाः आचार्यस्य च तुल्या दृक् यस्य)

• कुटी-विविक्ताः: secluded (in) a hut
• कुटी-विविक्ताः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुटी (प्रातिपदिक) + विविक्त (कृदन्त; वि+√विच्/√विविच् (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (देśāḥ इति पुं), प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुष (कुट्या विविक्ताः)

• देशाः: places
• देशाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• स्युः: should be/are to be
• स्युः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• देवालय-नदी-ह्रदाः: temples, rivers, and lakes/ponds
• देवालय-नदी-ह्रदाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवालय (प्रातिपदिक) + नदी (प्रातिपदिक) + ह्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (देवालयाश्च नद्यश्च ह्रदाश्च)

Speaker

Lord Agni (in discourse to Sage Vasiṣṭha)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Geographic Context

Type: Tirtha

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: आसीनः+तु→आसीनस्तु; जपेत्+मन्त्रान्→जपेन्मन्त्रान्; देवता+आचार्य+तुल्य+दृक्→देवताचार्यतुल्यदृक्; स्युः+देवालयनदीह्रदाः→स्युर्देवालयनदीह्रदाः.

Characters & Entities

• Devatā
• Ācārya
• Devālaya (temple)
• Nadī (river)
• Hrada (lake)

FAQs

What technical or ritual knowledge (Vidya) is imparted in this verse?

It prescribes japa-discipline: perform mantra repetition while seated, maintain equal reverence toward the deity and the ācārya, and choose secluded sacred locations such as a hermitage, temple, riverbank, or lake.

How does this verse contribute to the 'Encyclopedic' nature of the Agni Purana?

It adds practical ritual-technology (japa protocol and site-selection), showing the text’s wide scope beyond myth—covering applied worship methods, sacred-space guidance, and guru-centered devotional ethics.

What is the spiritual or karmic significance of this specific instruction?

Seclusion supports concentration and purity, while equal reverence to deity and teacher safeguards correct transmission of mantra, strengthening devotion and reducing ritual faults—thereby enhancing the merit and efficacy of japa.