Adhyaya 283

Verse 1

आनि नाम द्व्यशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः पञ्चविशतिरिति ञ , ट च कर्पूरजहुकातैलमिति ख कर्पूरजानुकातैलमिति ज अथ त्र्यशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः मन्त्ररूपौषधकथनं धन्वन्तरिर् उवाच आयुरारोग्यकर्तर ओंकारद्याश् च नाकदाः ओंकारः परमो मन्त्रस्तं जप्त्वा चामरो भवेत्

હવે ‘મંત્રરૂપ ઔષધકથન’ નામનો બે સો ત્ર્યાસીવો અધ્યાય આરંભ થાય છે. ધન્વંતરિ બોલ્યા—‘ઓંકાર અને ઓંકારથી આરંભ થતા મંત્ર આયુષ્ય અને આરોગ્ય આપનારા છે તથા સાધકને સ્વર્ગસ્થિતિ તરફ લઈ જાય છે. ઓંકાર પરમ મંત્ર છે; તેનું જપ કરવાથી મનુષ્ય અમરત્વ પામે છે.’

Verse 2

गायत्री परमो मन्त्रस्तं जप्त्वा भुक्तिमुक्तिभाक् ॐ नमो नारायणाय मन्त्रः सर्वार्थसाधकः

ગાયત્રી પરમ મંત્ર છે; તેનો જપ કરવાથી ભોગ અને મોક્ષ—બન્નેનો ભાગી બને છે. ‘ૐ નમો નારાયણાય’ મંત્ર સર્વાર્થસાધક છે.

Verse 3

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय सर्वदः ॐ हूं नमो विष्णवे मन्त्रोयञ्चौषधं परं

‘ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય’—સર્વદાતા ભગવાનને નમસ્કાર; તેમજ ‘ૐ હૂં નમો વિષ્ણવે’—વિષ્ણુને નમસ્કાર. આ મંત્ર નિશ્ચયે પરમ ઔષધ છે.

Verse 4

अनेन देवा ह्य् असुराः सश्रियो निरुजो ऽभवत् भूतानामुपकारश् च तथा धर्मो महौषधम्

આના દ્વારા દેવો અને અસુરો બંને શ્રીસમ્પન્ન અને નિરોગ બન્યા; તેમજ સર્વ ભૂતોનું ઉપકાર કરવું—એ જ ધર્મ—મહાઔષધ છે.

Verse 5

धर्मः सद्धर्मकृद्धर्मी एतैर् धर्मैश् च निर्मलः श्रीदः श्रीषः श्रीनिवासः श्रीधरःश्रीनिकेतनः

તે સ્વયં ધર્મ છે, સદ્ધર્મનો કર્તા અને સ્થાપક છે, ધર્મધારી છે; આ ધર્મગુણોથી તે નિર્મળ છે. તે શ્રીદ, શ્રીષ, શ્રીનિવાસ, શ્રીધર અને શ્રીનિકેતન છે.

Verse 6

श्रियः पतिः श्रीपरम एतैः श्रियमवाप्नुयात् कामी कामप्रदः कामः कामपालस् तथा हरिः

‘શ્રિયઃ પતિ’ અને ‘શ્રીપરમ’—આ નામોના જપથી શ્રીની પ્રાપ્તિ થાય છે. તેમજ ‘કામી’, ‘કામપ્રદ’, ‘કામ’, ‘કામપાલ’ અને ‘હરિ’—આ નામોનું પણ જપ કરવું.

Verse 7

आनन्दो माधवश् चैव नाम कामाय वै हरेः रामः परशुरामश् च नृसिंहो विष्णुरेव च

ઇચ્છાપૂર્તિ માટે હરિના નામો—આનંદ અને માધવ; તેમજ રામ, પરશુરામ, નૃસિંહ અને વિષ્ણુ પણ।

Verse 8

त्रिविक्रमश् च नामानि जप्तव्यानि जिगीषुभिः विद्यामभ्यस्यतां नित्यं जप्तव्यः पुरुषोत्तमः

વિજય ઇચ્છનારોએ ત્રિવિક્રમના નામો જપવા જોઈએ; અને જે નિત્ય વિદ્યાનો અભ્યાસ કરે છે તેમણે પુરુષોત્તમનો સતત જપ કરવો જોઈએ।

Verse 9

दामोदरो बन्धहरः पुष्कराक्षो ऽक्षिरोगनुत् हृषीकेशो भयहरो जपेदौषधकर्मणि

ઔષધકર્મમાં જપ કરવો—દામોદર (બંધનહર), પુષ્કરાક્ષ (કમળનેત્ર), નેત્રરોગનાશક, અને હૃષીકેશ (ઇન્દ્રિયાધીશ), ભયહર।

Verse 10

अच्युतञ्चामृतं मन्त्रं सङ्ग्रामे चापराजितः जलतारे नारसिंहं पूर्वादौ क्षेमकामवान्

ક્ષેમ ઇચ્છનાર ‘અચ્યુત’ અને ‘અમૃત’ મંત્રનો જપ કરે; અને યુદ્ધમાં ‘અપરાજિત’ (મંત્ર)। જળ પાર કરવા ‘નારસિંહ’; તેમજ પૂર્વ આદિ દિશાઓમાં પણ ક્ષેમાર્થે જપ કરે।

Verse 11

चक्रिणङ्गदिनञ्चैव शार्ङ्गिणं खड्गिनं स्मरेत् नारायणं सर्वकाले नृसिंहो ऽखिलभीतिनुत्

ચક્ર-ગદાધારી, શારઙ્ગધનુષધારી અને ખડ્ગધારી પ્રભુનું સ્મરણ કરવું; સર્વકાળ નારાયણનું સ્મરણ કરવું—નૃસિંહ, જે સર્વ ભયનો નાશ કરે છે।

Verse 12

गरुडध्वजश् च विषहृत् वासुदेवं सदाजपेत् धान्यादिस्थापने स्वप्ने अनन्ताच्युतमीरयेत्

‘ગરુડધ્વજ’ અને ‘વિષહૃત’ નામોનું નિત્ય જપ કરવો અને ‘વાસુદેવ’નું સદા સ્મરણ-ઉચ્ચાર કરવો. ધાન્યાદિ સંગ્રહ કરતી વેળા તથા સ્વપ્નમાં ‘અનંત’ અને ‘અચ્યુત’ નામો ઉચ્ચારવા.

Verse 13

नारायणञ्च दुःस्वप्ने दाहादौ जलशायिनं हयग्रीवञ्च विद्यार्थी जगत्सूतिं सुताप्तये बलभद्रं शौरकार्ये एकं नामार्थसाधकम्

દુઃસ્વપ્ન આવે ત્યારે ‘નારાયણ’નું સ્મરણ કરવું; દાહ વગેરે ભયમાં ‘જલશાયી’ (વિષ્ણુ)નું સ્મરણ કરવું. વિદ્યાર્થીએ ‘હયગ્રીવ’નું સ્મરણ કરવું; પુત્રપ્રાપ્તિ માટે ‘જગત્સૂતી’ (જગન્માતા)નું સ્મરણ કરવું. શૌર્યકાર્યમાં ‘બલભદ્ર’નું સ્મરણ કરવું. આ રીતે એક જ દિવ્ય નામથી ઇચ્છિત અર્થ સિદ્ધ થાય છે.