Adhyaya 9

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायाणे किष्किन्धाकाण्डवर्णनं नाम अष्टमो ऽध्यायः अथ नवमो ऽध्यायः श्रीरामावतारकथनं नारद उवाच सम्पातिवचनं श्रुत्वा हनुमानङ्गदादयः अब्धिं दृष्ट्वाब्रुवंस्ते ऽब्धिं लङ्घयेत् को नु जीवयेत्

આ રીતે આદિમહાપુરાણ અગ્નિપુરાણના રામાયણ-પ્રકરણમાં ‘કિષ્કિન્ધાકાંડવર્ણન’ નામે આઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે નવમો અધ્યાય ‘શ્રીરામાવતારકથન’ આરંભે છે. નારદ બોલ્યા—સમ્પાદિના વચન સાંભળી હનુમાન, અંગદ વગેરે સમુદ્ર જોઈ બોલ્યા, ‘આ સમુદ્રને કોણ લંઘી શકે અને કોણ જીવિત રહી શકે?’

Verse 2

कपीनां जीवनार्थाय रामकार्यप्रसिद्धये शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे ऽब्धिं स मारुतिः

વાનરોના જીવનરક્ષણ માટે અને રામકાર્યની સિદ્ધિ માટે, તે મારુતિ (પવનપુત્ર) સો યોજન વિસ્તીર્ણ સમુદ્રને લંઘી ગયો.

Verse 3

दृष्ट्वोत्थितञ्च मैनाकं सिंहिकां विनिपात्य च लङ्कां दृष्ट्वा राक्षसानां गृहाणि वनितागृहे

સમુદ્રમાંથી ઊઠેલા મૈનાકને જોઈ અને સિંહિકાને પાતાળે પાડી તેણે લંકા જોઈ; પછી રાક્ષસોના ગૃહો તથા મહેલના અંતઃપુર (સ્ત્રીગૃહ) પણ નિહાળ્યાં।

Verse 4

दशग्रीवस्य कुम्भस्य कुम्भकर्णस्य रक्षसः विभीषणस्येन्द्रजितो गृहे ऽन्येषां च रक्षसो

દશગ્રીવ (રાવણ), કુંભ, રાક્ષસ કુંભકર્ણ, વિભીષણ અને ઇન્દ્રજિત—તેમના મહેલોમાં તથા અન્ય રાક્ષસોના ગૃહોમાં પણ (તે તપાસ કરતો રહ્યો)।

Verse 5

नापश्यत् पानभूम्यादौ सीतां चिन्तापरायणः अशोकवनिकां गत्वा दृष्टवाञ्छिंशपातले

ચિંતામાં લીન હોવાથી તે પહેલા પાનભૂમિ વગેરે સ્થળોએ સીતાને ન જોઈ શક્યો; પછી અશોકવાટિકામાં જઈ શિંશપા વૃક્ષની નીચે તેણીને જોયી।

Verse 6

राक्षसीरक्षितां सीतां भव भार्येति वादिनं रावणं शिंशपास्थो ऽथ नेति सीतान्तु वादिनीं

રાક્ષસીઓની રક્ષા હેઠળ રહેલી સીતાએ ‘મારી પત્ની થા’ એમ બોલતા રાવણને જોયો; પરંતુ શિંશપા વૃક્ષ નીચે બેઠેલી સીતાએ ‘નહીં’ એમ ઉત્તર આપ્યો।

Verse 7

भव भार्या रावणस्य राक्षसीर्वादिनीः कपिः गते तु रावणे प्राह राजा दशरथो ऽभवत्

‘રાવણની પત્ની થા’ એમ રાક્ષસીએ કહ્યું; પરંતુ કપિએ કહ્યું—‘રાવણ ગયા પછી દશરથ રાજાના પુત્ર રામ જ તારો યોગ્ય સ્વામી છે’.

Verse 8

रामो ऽस्य लक्ष्मणः पुत्रौ वनवासङ्गतौ वरौ रामपत्नी जानकी त्वं रावणेन हृता बलात्

રામ અને તેમના ભ્રાતા લક્ષ્મણ—એ બે ઉત્તમ રાજકુમારો—વનવાસે ગયા છે; અને તું, રામપત્ની જાનકી, રાવણ દ્વારા બળપૂર્વક હરણ કરાઈ છે।

Verse 9

रामः सुग्रीवमित्रस् त्वां मार्गयन् प्रेषयच्च माम् साभिज्ञानञ्चागुलीयं रामदत्तं गृहाण वै

સુગ્રીવના મિત્ર રામ તને શોધતા મને મોકલ્યા છે; ઓળખચિહ્ન રૂપે રામે આપેલી આ અંગૂઠી સ્વીકાર।

Verse 10

सीताङ्गुलीयं जग्राह सापश्यन्मारूतिन्तरौ भूयो ऽग्रे चोपविष्टं तम् उवाच यदि जीवति

સીતાએ તે અંગૂઠી ગ્રહણ કરી. વૃક્ષ પર મારુતિને જોઈ તે ફરી તેની સામે બેઠી અને બોલી—“જો તેઓ જીવતા હોય…”।

Verse 11

रामः कथं न नयति शृङ्कितामब्रवीत् कपिः रामः सीते न जानीते ज्ञात्वा त्वां स नयिष्यति

શંકિત સીતાને કપિએ કહ્યું—“રામ તને કેવી રીતે ન લઈ જાય? હે સીતા, રામને તારો ઠાવ ખબર નથી; જાણતાં જ તે તને નિશ્ચયે લઈ જશે।”

Verse 12

रावणं राक्षसं हत्वा सबलं देवि मा शुच साभिज्ञानं देहि मे त्वं मणिं सीताददत्कपौ

“હે દેવી, રાક્ષસ રાવણને તેની સેના સહિત મારીને શોક ન કર. ઓળખચિહ્ન રૂપે તારો મણિ મને આપ.” ત્યારે સીતાએ કપિને તે રત્ન આપ્યું।

Verse 13

उवाच मां यथा रामो नयेच्छीघ्रं तथा कुरु रामश् च इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः त्वां मार्गयेत् प्रेषयेच्च मामिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः काकाक्षिपातनकथाम् प्रतियाहि हि शोकह

તે બોલ્યો—“એવું કર કે રામ મને ઝડપથી લઈ જાય.” (કેટલાક ચિહ્નિત હસ્તપ્રતોમાં ‘અને રામને…’ એવો પાઠ; બીજા પાઠમાં ‘તે તને શોધી મને મોકલે’ એવો પાઠ છે.) “કાગડાએ આંખ પર પ્રહાર કર્યો તેની કથા જઈને કહેજે”—એમ શોકે કહ્યું।

Verse 14

मणिं कथां गृहीत्वाह हनूमान्नेष्यते पतिः अथवा ते त्वरा काचित् पृष्ठमारुह मे शुभे

મણિ અને સંદેશ લઈને હનુમાન બોલ્યો—“તમારા પતિ (રામ) તમને પ્રાપ્ત થશે/તમને લઈ આવશે. અથવા તમને કોઈ ઉતાવળ હોય તો, હે શુભે, મારી પીઠ પર ચઢો.”

Verse 15

अद्य त्वां दर्शयिष्यामि ससुग्रीवञ्च राघवम् सीताब्रवीद्धनूमन्तं नयतां मां हि राघवः

“આજે હું તને સુગ્રીવ સહિત રાઘવને બતાવીશ.” ત્યારબાદ સીતાએ હનુમાનને કહ્યું—“નિશ્ચયે રાઘવ મને (અહીંથી) લઈ જાય.”

Verse 16

हनूमान् स दशग्रीव दर्शनोपायमाकरोत् वनं बभञ्ज तत्पालान् हत्वा दन्तनखादिभिः

પછી હનુમાનએ દશગ્રીવ (રાવણ)ના દર્શન માટે ઉપાય રચ્યો. તેણે ઉપવનને તોડી નાંખ્યું અને તેના રક્ષકોને દાંત, નખ વગેરે વડે મારી નાખ્યા।

Verse 17

हत्वातु किङ्करान् सर्वान् सप्त मन्त्रिसुतानपि पुत्रमक्षं कुमारञ्च शक्रजिच्च बबन्ध तम्

પછી તેણે બધા કિંકરો (સેવકો) અને મંત્રીઓના સાત પુત્રોને પણ મારી નાખ્યા. ત્યારબાદ તેણે રાજકુમાર અક્ષને તથા શક્રજિત (ઇન્દ્રજિત) ને બાંધી લીધો।

Verse 18

नागपाशेन पिङ्गाक्षं दर्शयामास रावणम् उवाच रावणः कस्त्वं मारुतिः प्राह रावणम्

નાગપાશથી પિંગાક્ષને બાંધી રાવણ સમક્ષ રજૂ કર્યો. રાવણે કહ્યું—“તું કોણ છે?” ત્યારે મારુતિએ રાવણને ઉત્તર આપ્યો.

Verse 19

रामदूतो राघवाय सीतां देहि मरिष्यसि रामबाणैर् हतः सार्धं लङ्कास्थै राक्षसैर् ध्रुवम्

હું રામનો દૂત છું. રાઘવને સીતાને સોંપી દે; નહિતર તું મરીશ—લંકાવાસી રાક્ષસો સહિત રામના બાણોથી નિશ્ચિત રીતે હણાઈશ.

Verse 20

रावणो हन्तुमुद्युक्तो विभीषणनिवारितः दीपयामास लाङ्गलं दीप्तपुच्छः स मारुतिः

રાવણ તેને મારવા ઉદ્યત થયો, પરંતુ વિભીષણે રોક્યો. ત્યાર પછી દીપ્તપુચ્છ એવા મારુતિએ પોતાની પૂંછડી પ્રજ્વલિત કરી.

Verse 21

दग्ध्वा लङ्कां राक्षसांश् च दृष्ट्वा सीतां प्रणम्य ताम् समुद्रपारमागम्य दृष्टा सीतेति चाब्रवीत्

લંકા અને રાક્ષસોને દગ્ધ કરીને, સીતાને જોઈને તેને પ્રણામ કરીને, તે સમુદ્ર પાર આવીને બોલ્યો—“સીતા દર્શન થઈ ગઈ છે.”

Verse 22

अङ्गदादीनङ्गदाद्यैः पीत्वा मधुवने मधु जित्वा दधिमुखादींश् च दृष्ट्वा रामञ्च ते ऽब्रुवन्

અંગદ વગેરે સાથે મધુવનમાં મધુ પીને, દધિમુખ વગેરેને પરાજિત કરીને, પછી રામને જોઈને તેમણે તેને કહ્યું.

Verse 23

दृष्टा सीतेति रामो ऽपि हृष्टः पप्रच्छ मारुतिम् कथं दृष्ट्वा त्वया सीता किमुवाच च माम्प्रति

“સીતા દેખાઈ છે” એવું સાંભળીને રામ પણ હર્ષિત થયા અને મારુતિ (હનુમાન)ને પૂછ્યું—તમે સીતા કેવી રીતે જોઈ, અને મારા વિષે તેણે શું કહ્યું?

Verse 24

सीताकथामृतेनैव सिञ्च मां कामवह्निगम् हनूमानब्रवीद्रामं लङ्घयित्वाब्धिमागतः

“સીતા-કથાના અમૃતથી જ મને શીતળ કર—હું કામાગ્નિથી દગ્ધ છું.” સમુદ્ર લંઘીને પરત આવેલા હનુમાન રામને એમ બોલ્યા.

Verse 25

सीतां दृष्ट्वा पुरीं दग्ध्वा सीतामणिं गृहाण वै हत्वा त्वं रावणं सीतां प्राप्स्यसे राम मा शुच

સીતા ને જોઈ અને નગરી દગ્ધ કરીને, નિશ્ચયે સીતાનો મણિ લઈ લો. રાવણનો વધ કર્યા પછી તમે સીતાને પ્રાપ્ત કરશો, હે રામ—શોક ન કરો.

Verse 26

गृहीत्वा तं मणिं रामो रुरोद विरहातुरः मणिं दृष्ट्वा जानकी मे दृष्टा सीता नयस्व माम्

તે મણિ લઈને વિરહથી વ્યાકુળ રામ રડી પડ્યા. બોલ્યા—“મણિ જોઈને મેં જાણકી ને (જાણે) જોઈ લીધી; સીતા દેખાઈ. મને તેની પાસે લઈ જા.”

Verse 27

तया विना न जीवामि सुग्रीवाद्यैः प्रबोधितः समुद्रतीरं गतवान् तत्र रामं विभीषणः

“તેના વિના હું જીવી શકતો નથી.” સુગ્રીવ વગેરે દ્વારા પ્રબોધિત થઈ વિભીષણ સમુદ્રકાંઠે ગયો અને ત્યાં રામ પાસે પહોંચ્યો.

Verse 28

गतस्तिरस्कृतो भ्रात्रा रावणेन दुरात्मना रामाय देहि सीतां त्व मित्युक्तेनासहायवान्

દુરાત્મા ભાઈ રાવણ દ્વારા તિરસ્કૃત થઈ તે નીકળી ગયો; “રામને સીતાને આપ” એમ કહ્યે તે નિરાધાર બન્યો.

Verse 29

रामो विभीषणं मित्रं लङ्कैश्वर्ये ऽभ्यषेचयत् समुद्रं प्रार्थयन्मार्गं यदा नायात्तदा शरैः

રામે પોતાના મિત્ર વિભીષણને લંકાના રાજ્ય પર અભિષેક કર્યો. પછી સમુદ્રને માર્ગ આપવા પ્રાર્થના કરી; તે ન માને ત્યારે બાણોથી વશ કરવા નક્કી કર્યું.

Verse 30

भेदयामास रामञ्च उवाचाब्धिः समागतः नलेन सेतुं बध्वाब्धौ लङ्कां व्रज गभीरकः

ત્યારે સમુદ્ર પ્રગટ થઈ રામને બોલ્યો— “હે ગંभीर વીર! નલ દ્વારા સમુદ્ર પર સેતુ બંધાવી લંકા જા.”

Verse 31

अहं त्वया कृतः पूर्वं रामो ऽपि नलसेतुना कृतेन तरुशैलाद्यैर् गतः पारं महोदधेः वानरैः स सुवेलस्थः सह लङ्कां ददर्श वै

હું પૂર્વે તારા દ્વારા રચાયેલો હતો; અને રામ પણ નલના સેતુથી—વૃક્ષો, પર્વતો વગેરે વડે બનેલા—મહાસમુદ્રની પાર ગયો. વાનરો સાથે સુવેલ પર સ્થિત રહી તેણે લંકા જોઈ.