Adhyaya 11

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे युद्धकाण्डवर्णनं नाम दशमो ऽध्यायः अथ एकादशो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनं नारद उवाच राज्यस्थं राघवं जग्मुर् अगस्त्याद्याः सुपूजिताः धन्यस्त्वं विजयी यस्माद् इन्द्रजिद्विनिपातितः

આ રીતે આદિમહાપુરાણ અગ્નિપુરાણના રામાયણ-પ્રસંગમાં ‘યુદ્ધકાંડ-વર્ણન’ નામનો દસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો। હવે ‘શ્રીરામાવતાર-વર્ણન’ નામનો અગિયારમો અધ્યાય આરંભે છે। નારદ બોલ્યા—રાજ્યમાં સ્થિત રાઘવ પાસે અગસ્ત્ય આદિ ઋષિઓ, યોગ્ય પૂજા-સત્કાર પામી, આવ્યા। હે વિજયી, તું ધન્ય છે; કારણ કે ઇન્દ્રજિત્ પાતિત થયો છે।

Verse 2

ब्रह्मात्मजः पुलस्त्योभूत् विश्रवास्तस्य नैकषी पुष्पोत्कटाभूत् प्रथमा तत्पुत्रोभूद्धनेश्वरः

બ્રહ્માના માનસપુત્ર પુલસ્ત્ય થયા; તેમના પુત્ર વિશ્રવા હતા। વિશ્રવાની પત્ની નૈકાષી હતી; અને તેમની પ્રથમ પત્ની/સંગિની પુષ્પોત્કટા હતી। તેણીમાંથી ધનેશ્વર (કુબેર) જન્મ્યા।

Verse 3

नैकष्यां रावणो जज्ञे विंशद्बाहुर्दशाननः स्वर्गमार्गेण वै गत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः तपसा ब्रह्मदत्तेन वरेण जितदैवतः

નૈકષામાં રાવણનો જન્મ થયો—તે વીસ ભુજાવાળો અને દશાનન હતો. (ચિહ્નિત હસ્તપ્રત પાઠમાં ‘તે સ્વર્ગમાર્ગે ગયો’ એમ પણ છે.) તપસ્યા દ્વારા બ્રહ્માએ આપેલા વરથી તે દેવતાઓને જીતનાર બન્યો.

Verse 4

कुम्भकर्णः सनिद्रो ऽभूद् धर्मिष्ठो ऽभूद्विभीषणः स्वसा शूर्पणखा तेषां रावणान्मेघनादकः

કુંભકર્ણ સદા નિદ્રાવશ (નિદ્રાબદ્ધ) હતો; વિભીષણ ધર્મનિષ્ઠ હતો; તેમની બહેન શૂર્પણખા હતી; અને રાવણથી મેઘનાદ જન્મ્યો.

Verse 5

इन्द्रं जित्वेन्द्रजिच्चाभूद् रावणादधिको बली हतस्त्वया लक्ष्मणेन देवादेः क्षेममिच्छता

ઇન્દ્રને જીતીને તે ‘ઇન્દ્રજિત્’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો, રાવણ કરતાં પણ વધુ બળવાન મહાવીર. પરંતુ દેવાદિ (ઇન્દ્ર)ના કલ્યાણ અને સુરક્ષા ઇચ્છતા તું લક્ષ્મણે તેને વધ કર્યો.

Verse 6

इत्युक्त्वा ते गता विप्रा अगस्त्याद्या नमस्कृताः देवप्रार्थितरामोक्तः शत्रुघ्नो लवणार्दनः

આમ કહી અગસ્ત્ય આદિ બ્રાહ્મણ-ઋષિઓ યોગ્ય નમસ્કાર સ્વીકારી પ્રસ્થાન કર્યા. ત્યારબાદ દેવતાઓની પ્રાર્થનાથી રામના આદેશ મુજબ લવણવધક શત્રુઘ્ન રવાના થયો.

Verse 7

अभूत् पूर्मथुरा काचित् रामोक्तो भरतो ऽवधीत् कोटित्रयञ्च शैलूष- पुत्राणां निशितैः शरैः

પૂર્વકালে ‘મથુરા’ નામની એક વસાહત/નગરી હતી. રામના આદેશે ભરતે તીક્ષ્ણ બાણોથી શૈલૂષના પુત્રોના ત્રણ કરોડ (ત્રીસ મિલિયન)નો વધ કર્યો.

Verse 8

शैलूषं दुष्टगन्धर्वं सिन्धुतीरनिवासिनम् तक्षञ्च पुष्करं पुत्रं स्थापयित्वाथ देशयोः

સિંધુના કાંઠે વસતા દુષ્ટ ગંધર્વ શૈલૂષને તથા તક્ષ અને પુષ્કર નામના પુત્રોને તેમના તેમના પ્રદેશોમાં સ્થાપિત કરીને તે આગળ વધ્યો.

Verse 9

भरतोगात्सशत्रुघ्नो राघवं पूजयन् स्थितः रामो दुष्टान्निहत्याजौ शिष्टान् सम्पाल्य मानवः

ભરત શત્રુઘ્ન સાથે આગળ ગયો, રાઘવ (રામ)ની પૂજા કરતાં અડગ રહ્યો. ધર્માત્મા રામે યુદ્ધમાં દુષ્ટોનો સંહાર કરી શિષ્ટ અને સદાચારીઓનું રક્ષણ કર્યું.

Verse 10

पुत्रौ कुशलवौ जातौ वाल्मीकेराश्रमे वरौ लोकापवादात्त्यक्तायां ज्ञातौ सुचरितश्रवात्

વાલ્મીકિના આશ્રમમાં કુશ અને લવ નામના બે ઉત્તમ પુત્રો જન્મ્યા. લોકાપવાદથી ત્યજાયેલી (સીતા)ના તેઓ, તેના સુચરિત્રનું શ્રવણ થતાં પછી ઓળખાયા.

Verse 11

राज्येभिषिच्य ब्रह्माहम् अस्मीति ध्यानतत्परः दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च

રાજ્યાભિષેક થયા પછી ‘હું બ્રહ્મ છું’—આ ભાવમાં ધ્યાનપરાયણ રહેવું જોઈએ; દસ હજાર વર્ષ અને (ફરી) દસ સો વર્ષ સુધી.

Verse 12

राज्यं कृत्वा क्रतून् कृत्वा स्वर्गं देवार्चितो ययौ सपौरः सानुजः सीता- पुत्रो जनपदान्वितः

રાજ્યનું પાલન કરીને અને યજ્ઞાદિ ક્રતુઓ કરીને, દેવતાઓથી પૂજિત તે સ્વર્ગે ગયો—નગરજનો સાથે, અનુજો સાથે, સીતાના પુત્રો સાથે અને પોતાના જનપદના લોકો સાથે.

Verse 13

अग्निर् उवाच वाल्मीकिर् नारदाच्छ्रुत्वा रामायणमकारयत् सविस्तरं यदेतच्च शृणुयात्स दिवं व्रजेत्

અગ્નિએ કહ્યું—નારદ પાસેથી સાંભળી વાલ્મીકિએ રામાયણને વિસ્તૃત રીતે રચ્યું. જે આ ગ્રંથને શ્રદ્ધાથી સાંભળે છે તે સ્વર્ગલોકને પામે છે.