Adhyaya 37
Chapter 37 — सर्वदेवपवित्रारोहणविधिः (Procedure for Installing the Pavitra for All Deities)
ભગવાન અગ્નિ, વિષ્ણુના પવિત્રારોપણના ઉપદેશ પછી, સર્વ દેવતાઓ માટે લાગુ પડતી ‘સર્વદેવ-પવિત્રારોપણ’ વિધિ સામાન્ય રીતે સમજાવે છે. પવિત્રને શુભલક્ષણયુક્ત પાવન સાધન કહેવામાં આવ્યું છે; તે શુદ્ધ દ્રવ્ય, યોગ્ય મંત્રધ્વનિ અને સંસ્કૃત અગ્નિ-હોમ સાથે જોડાય ત્યારે વિધિ સિદ્ધ થાય છે—દ્રવ્યશુદ્ધિ, ધ્વનિની ચોકસાઈ અને હોમશક્તિનો સંગમ અહીં દર્શાય છે. દેવતાને જગતની યોની/મૂલ અને સર્જનહાર કહી પરિવારসহ આવાહન કરીને પ્રાતઃકાળે પવિત્રક અર્પણ થાય છે. આ કર્મનું નામ સ્પષ્ટ ‘પવિત્રારોપણ’; તે વર્ષભરની પૂજાનું ફળ આપનાર શુદ્ધિકારક છે અને પૂર્વ અર્પણોને પૂર્ણતા આપતું વાર્ષિક સમીક્ષા-કર્મ છે. શિવ, સૂર્ય, વાણેશ્વર અને શક્તિદેવ વગેરે માટે વિશેષ સ્વીકાર-મંત્રો આપવામાં આવ્યા છે. સૂત્ર/યજ્ઞોપવીતને નારાયણ, અનિરુદ્ધ, સંકર્ષણ, કામદેવ અને વાસુદેવથી વ્યાપ્ત કહી રક્ષા, સમૃદ્ધિ, આરોગ્ય, વિદ્યાપ્રાપ્તિ, સંતાન અને ચાર પુરુષાર્થ સાથે જોડવામાં આવ્યું છે. અંતે પવિત્રકનું દિવ્યલોકમાં પ્રેષણ/વિસર્જન ચક્ર પૂર્ણ કરે છે; પાઠભેદનો ઉલ્લેખ અધ્યાયની પરંપરા-ઇતિહાસ દર્શાવે છે.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये विष्णुपवित्रारोहणं नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः अथ सप्तत्रिंशो ऽध्यायः सर्वदेवपवित्रारोहणविधिः अग्निर् उवाच सङ्क्षेपात् सर्वदेवानां पवित्रारोहणं शृणु पवित्र सर्वलक्ष्म स्यात् स्वरसानलगं त्वपि
આ રીતે આદિમહાપુરાણ અગ્નિપુરાણમાં “વિષ્ણુ-પવિત્રારોહણ” નામનો છત્રીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો. હવે સડત્રીસમો અધ્યાય—“સર્વદેવ-પવિત્રારોહણવિધિ” આરંભે છે. અગ્નિ બોલ્યા—સંક્ષેપમાં સર્વ દેવતાઓના પવિત્રારોહણની રીત સાંભળો. પવિત્ર સર્વ શુભલક્ષણોથી યુક્ત હોવું જોઈએ અને યોગ્ય મંત્રસ્વર તથા સંસ્કૃત અગ્નિના સંયોગથી પણ જોડાયેલું હોવું જોઈએ.
Verse 2
जगद्योने समागच्छ परिवारगणैः सह निमन्त्रयाम्यहं प्रातर्दद्यान्तुभ्यं पवित्रकं
હે જગદ્યોનિ, તમારા પરિવાર-ગણ સાથે અહીં પધારો. હું તમને આમંત્રિત કરું છું; પ્રાતઃકાળે હું તમને આ પવિત્રક અર્પણ કરીશ.
Verse 3
जगत्सृजे नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं पवित्रारोपणमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः जगत्सूते इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं
હે જગતના સર્જક, તમને નમસ્કાર. કૃપા કરીને આ પવિત્રક સ્વીકારો. આ ક્રિયાને “પવિત્રારોહણ” કહે છે. તે પવિત્રીકરણ માટે કરવામાં આવે છે અને વર્ષભરની પૂજાનું ફળ આપે છે.
Verse 4
शिवदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं मणिविद्रुममालाभिर्मन्दारकुसुमादिभिः
હે શિવદેવ, તમને નમસ્કાર. કૃપા કરીને આ પવિત્રક સ્વીકારો—મણિ અને વિદ્રુમ (મૂંગા)ની માળાઓ તથા મંદારકુસુમ વગેરે પુષ્પો સહિત.
Verse 5
इयं सांवत्सरी पूजा तवास्तु वेदवित्पते सांवत्सरीमिमां पूजां सम्पाद्य विधिमन्मम
હે વેદવિદ્ પ્રભુ, આ સાંવત્સરી પૂજા તમારી જ થાઓ. આ વાર્ષિક પૂજાને વિધિપૂર્વક સંપન્ન કરવું (એ) મારું નિયત કર્તવ્ય છે.
Verse 6
व्रज पवित्रकेदानीं स्वर्गलोकं विसर्जितः सूर्यदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं
હે પવિત્રક! હવે વિધિપૂર્વક વિસર્જિત થઈ સ્વર્ગલોકમાં જા. હે સૂર્યદેવ! તમને નમસ્કાર—આ પવિત્રક સ્વીકારો.
Verse 7
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं शिवदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं
પવિત્રીકરણ માટે અને વર્ષપૂજાનું ફળ આપનાર—હે શિવદેવ! તમને નમસ્કાર; આ પવિત્રક સ્વીકારો.
Verse 8
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं वाणेश्वर नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं
પવિત્રીકરણ માટે અને વર્ષપૂજાનું ફળ આપનાર—હે વાણેશ્વર! તમને નમસ્કાર; આ પવિત્રક સ્વીકારો.
Verse 9
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं शक्तिदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं
પવિત્રીકરણ માટે અને વર્ષપૂજાનું ફળ આપનાર—હે શક્તિદેવ! તમને નમસ્કાર; આ પવિત્રક સ્વીકારો.
Verse 10
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं नारायणमयं सूत्रमनिरुद्धमयं वरं
પવિત્રીકરણ માટે, વર્ષપૂજાનું ફળ આપનાર—નારાયણમય અને અનિરુદ્ધમય એવું આ શ્રેષ્ઠ મંગલસૂત્ર ધારણ કરવું જોઈએ.
Verse 11
धनधान्यायुरारोग्यप्रदं सम्प्रददामि ते कामदेवमयं सूत्रं सङ्कर्षणमयं वरं
હું તને આ ઉત્તમ પવિત્ર સૂત્ર અર્પણ કરું છું; તે કામદેવમય અને સંકર્ષણમય છે તથા ધન, ધાન્ય, આયુષ્ય અને આરોગ્ય આપે છે।
Verse 12
विद्यासन्ततिसौभाग्यप्रदं सम्प्रददामि ते वासुदेवमयं सूत्रं धर्मकामार्थमोक्षदं
હું તને વાસુદેવમય આ સૂત્ર/ઉપદેશ અર્પણ કરું છું; તે વિદ્યા, સંતતિ અને સૌભાગ્ય આપે છે તથા ધર્મ, કામ, અર્થ અને મોક્ષ પ્રદાન કરે છે।
Verse 13
संसारसागरोत्तारकारणं प्रददामि ते विश्वरूपमयं सूत्रं सर्वदं पापनाशनं
હું તને વિશ્વરૂપમય આ સૂત્ર પ્રદાન કરું છું; તે સંસારસાગર પાર કરાવવાનું કારણ છે, સર્વદાયક છે અને પાપનાશક છે।
Verse 14
गणेश्वर इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः परमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अतीतानागतकुलसमुद्धारं ददामि ते कनिष्ठादीनि चत्वारि मनुभिस्तु क्रमाद्ददे
હું તને તારા કુળનો ભૂત અને ભવિષ્ય—બન્નેનો ઉદ્ધાર અર્પણ કરું છું; અને કનિષ્ઠથી શરૂ કરીને ચાર પેઢીઓને ક્રમશઃ મનુઓ દ્વારા (કલ્યાણ/મુક્તિ) પ્રાપ્ત થાય છે।
Frequently Asked Questions
It functions as a purification and completion rite for annual worship, explicitly said to bestow the fruit of the worship performed throughout the year (varṣa-pūjā-phala) while re-consecrating the deity-relationship through mantra and fire.
By framing annual ritual purification as a dharmic discipline that secures prosperity, health, learning, and lineage-welfare while orienting the worshipper toward mokṣa through sin-destruction, world-ocean crossing symbolism, and puruṣārtha integration.