Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 6

हंससारसचक्राह्व विहंगममनोहरम् । तटांतविटपोल्लासि पतत्त्रिगणसंकुलम्

haṃsasārasacakrāhva vihaṃgamamanoharam | taṭāṃtaviṭapollāsi patattrigaṇasaṃkulam

Délicieux par les oiseaux—cygnes, sārasas et cakrāhvas—, il charme par ses volées d’êtres ailés. Le long des rives, les branches déployées resplendissent, et le rivage est rempli d’oiseaux.

हंस-सारस-चक्राह्व(having) swans, cranes and cakrāhva birds
हंस-सारस-चक्राह्व:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहंस (प्रातिपदिक) + सारस (प्रातिपदिक) + चक्राह्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्राय, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन (समस्तपदस्य); समासः—द्वन्द्वः (इतरद्वन्द्वः: हंसाश्च सारसाश्च चक्राह्वाश्च)
विहंगम-मनोहरम्delightful to birds
विहंगम-मनोहरम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविहंगम (प्रातिपदिक) + मनोहर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (षष्ठी: ‘विहंगमानां मनोहरम्’)
तट-अन्त-विटप-उल्लासिbright/beautiful with trees at the bank-ends
तट-अन्त-विटप-उल्लासि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतट (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक) + विटप (प्रातिपदिक) + उल्लासिन् (प्रातिपदिक; ‘उल्लासि’ = उल्लासिन्-रूप)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सप्तमी/षष्ठीभावः: ‘तटान्ते विटपैः उल्लासि’)
पतत्त्रि-गण-संकुलम्thronged with flocks of birds
पतत्त्रि-गण-संकुलम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपतत्त्रि (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक) + संकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (तृतीया/षष्ठीभावः: ‘पतत्त्रिगणैः संकुलम्’)

Narrator (contextual; before the explicit dialogue begins)

Tirtha: Brahma-kuṇḍa

Type: kund

Scene: The sacred tank teems with swans, sārasas, and cakrāhvas; the banks glow with spreading tree-boughs, and the shore is crowded with flocks of birds—an auspicious, living sanctuary.

A
Ayodhyā
K
Kuṇḍa/Saras (sacred pond)
H
Haṃsa
C
Cakrāhva

FAQs

Sacred places are portrayed as harmonizing dharma and nature—purity is mirrored by auspicious, serene surroundings.

The Ayodhyā kuṇḍa/saras being praised in Adhyāya 2 of Ayodhyāmāhātmya.

None explicitly; the verse continues the māhātmya-style depiction that supports later prescriptions like snāna and dāna.