Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

Devanagari script

अनेन त्वं कृतः पूर्वमहं पश्चात्त्वया कृतः । ब्रह्मांडं कूर्मरूपेण धृतमस्य प्रसादतः

Transliteration

anena tvaṃ kṛtaḥ pūrvamahaṃ paścāttvayā kṛtaḥ | brahmāṃḍaṃ kūrmarūpeṇa dhṛtamasya prasādataḥ

Translation

«Par sa grâce, tu fus façonné le premier, puis je fus façonné par toi. Et par cette même grâce, l’œuf cosmique (brahmāṇḍa) fut soutenu sous la forme de la Tortue, Kūrma.»

Word by Word

• अनेन: by this/through this
• अनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; तृतीया (3rd case)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचनम्; प्रथमा (1st case)

• कृतः: made/created
• कृतः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्ता-समानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त); पुंलिङ्ग; एकवचनम्; प्रथमा (1st case); कर्मणि (made/created)

• पूर्वम्: formerly/first
• पूर्वम्: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक/अव्ययीभावार्थ)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (earlier/first)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचनम्; प्रथमा (1st case)

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (afterwards)

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (Instrument/agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; एकवचनम्; तृतीया (3rd case)

• कृतः: made/created
• कृतः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्ता-समानाधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त); पुंलिङ्ग; एकवचनम्; प्रथमा (1st case)

• ब्रह्माण्डम्: the universe
• ब्रह्माण्डम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + अण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषसमासः; नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; द्वितीया (2nd case)

• कूर्मरूपेण: in the form of a tortoise
• कूर्मरूपेण: Karana (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: कूर्म (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (कूर्मस्य रूपम्); नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; तृतीया (3rd case)

• धृतम्: was supported/held
• धृतम्: Kriyā (Action/result/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु) → धृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त); नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case); कर्मणि (was held/supported)

• अस्य: of him/of this one
• अस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; षष्ठी (6th case)

• प्रसादतः: by (his) grace
• प्रसादतः: Hetu/Apādāna (Cause/source/हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचनम्; पञ्चमी (5th case); हेत्वर्थे (because of)

Speaker

Viṣṇu (deduced from Kūrma reference and ensuing Brahmā–Viṣṇu–Śiva dialogue)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A dialogic/cosmic vision: the brahmāṇḍa (golden egg) poised above primal waters, upheld by a colossal tortoise-form; above/behind, Śiva’s grace is indicated as a radiant presence empowering the scene; two divine figures implied in conversation about who was fashioned first.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Brahmā
• Śiva (Śaṅkara/Hara)
• Kūrma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic functions and divine roles arise through Śiva’s prasāda; humility before the source of grace is dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vastrāpathakṣetra within Prabhāsa (Saurāṣṭra/Prabhāsa region) is being praised through the lens of Śiva’s greatness.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is stated; the verse establishes theological ground for later tīrtha-merit (puṇya) claims.