Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 139

Devanagari script

स्वर्णरेषाजले देव विशीर्णं मम तद्वपुः । न तु वक्त्रं निपतितं त्वक्सारशिरसि स्थितम्

Transliteration

svarṇareṣājale deva viśīrṇaṃ mama tadvapuḥ | na tu vaktraṃ nipatitaṃ tvaksāraśirasi sthitam

Translation

Ô Roi, dans les eaux de la Svarṇareṣā, mon corps fut déchiqueté ; pourtant mon visage ne tomba pas dans l'eau, il resta logé sur cette pointe de bambou.

Word by Word

• स्वर्णरेषाजले: in the Svarṇareṣā water
• स्वर्णरेषाजले: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ण (प्रातिपदिक) + रेषा (प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन — Locative Singular; बहु-षष्ठी-तत्पुरुष-समासः: ‘स्वर्णरेषायाः जले’ (in the water of the golden-lined [river])

• देव: O lord
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन — Vocative Singular

• विशीर्णं: shattered
• विशीर्णं: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + शॄ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘shattered/disintegrated’

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन — Genitive Singular

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Nominative/Accusative Singular (demonstrative)

• वपुः: body
• वपुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Nominative/Accusative Singular

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (not)

• तु: but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वयार्थक-अव्यय (but)

• वक्त्रं: face; mouth
• वक्त्रं: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Nominative/Accusative Singular

• निपतितं: fallen
• निपतितं: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि + पत् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘fallen down’

• त्वक्सारशिरसि: on the head/top of the skin-essence (i.e., on the hide)
• त्वक्सारशिरसि: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्वक् (प्रातिपदिक) + सार (प्रातिपदिक) + शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन — Locative Singular; तत्पुरुष-समासः (बहुपद): ‘त्वचः सारः’ (essence of skin) इति, तस्य शिरसि (on the head/top)

• स्थितम्: remaining
• स्थितम्: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — ‘standing/remaining’

Speaker

Mṛgī (doe / woman born from a doe)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Svarṇareṣā-tīrtha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Deva/King (addressed as ‘deva’ in reported speech)

Visual Art Cues

Scene: In golden-tinged river waters, the body is torn, yet the face remains lodged on a hard bamboo head/splinter—an eerie, symbolic tableau emphasizing the tīrtha’s uncanny order.

Characters & Entities

• Svarṇareṣā (river/tīrtha)
• Veṇu (bamboo)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred waters and sacred places serve as the Purāṇic stage where karma unfolds and becomes intelligible as dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Svarṇareṣā-jala is explicitly named, within the Vastrāpatha-kṣetra māhātmya of Prabhāsa Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated here; the verse contributes to tīrtha-glorification through narrative detail.