Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 123

Devanagari script

वने क्रौंचः सकामो मां मुदा कामयितुमुद्यतः । दृष्टाहं भ्रमता तेन व्याधेनाकृष्य कार्मुकम्

Transliteration

vane krauṃcaḥ sakāmo māṃ mudā kāmayitumudyataḥ | dṛṣṭāhaṃ bhramatā tena vyādhenākṛṣya kārmukam

Translation

Dans la forêt, un krauñca mâle, plein de désir, s’élança joyeusement pour s’unir à moi. Alors le chasseur qui errait m’aperçut et banda son arc.

Word by Word

• वने: in the forest
• वने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (neuter), सप्तमी-विभक्तिः (locative), एकवचनम् (singular)

• क्रौञ्चः: a krauñca bird (male)
• क्रौञ्चः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रौञ्च (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative), एकवचनम् (singular)

• सकामः: desirous; lustful
• सकामः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स+काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative), एकवचनम् (singular); विशेषणम् (adjective) क्रौञ्चस्य

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: एकवचनम् (singular), द्वितीया-विभक्तिः (accusative)

• मुदा: with joy; joyfully
• मुदा: Hetu/Prakara (हेतु/प्रकार)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (feminine), तृतीया-विभक्तिः (instrumental), एकवचनम् (singular); भावे (adverbial sense)

• कामयितुम्: to desire; to make love (to)
• कामयितुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: कम्/काम् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुनन्तः (infinitive), अव्ययवत् प्रयोगः

• उद्यतः: ready; intent
• उद्यतः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उद्+यत (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle used adjectivally: 'ready/raised'), पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् क्रौञ्चस्य

• दृष्टा: (I) was seen
• दृष्टा: Karta/State (कर्ता/भाव)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (past passive participle), स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; अहम्-सम्बन्धः

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: एकवचनम् (singular), प्रथमा-विभक्तिः (nominative)

• भ्रमता: by (him) wandering
• भ्रमता: Kartr̥ (कर्ता-करणभावः)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु) + शतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्तः (present active participle, शतृ), पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (instrumental), एकवचनम्; तेन-समन्वयः

• तेन: by him
• तेन: Karana/Agent-instrument (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः (masculine/neuter), तृतीया-विभक्तिः (instrumental), एकवचनम् (singular)

• व्याधेन: by the hunter
• व्याधेन: Kartr̥ (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्याध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (instrumental), एकवचनम्

• आकृष्य: having drawn/pulled
• आकृष्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: आ+कृष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययम् (gerund/absolutive)

• कार्मुकम्: bow
• कार्मुकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कार्मुक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः (neuter), द्वितीया-विभक्तिः (accusative), एकवचनम् (singular)

Speaker

Deductive: The same narrator (the krauñcī in past-life account) speaking to a king

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa)

Visual Art Cues

Scene: A male krauñca approaches the female with courtship gestures; the hunter emerges from foliage, eyes fixed, bow lifted; the moment freezes between love and lethal intent.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It juxtaposes instinctual desire and sudden danger, setting up a moral causality narrative common in Māhātmyas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate setting is the Godāvarī forest; the larger frame remains Vastrāpathakṣetra’s Māhātmya in Prabhāsa Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.