Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 14

बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव पञ्च कर्मेंद्रियाणि च । एकादशं मनो विद्धि महा भूतानि पंच च

buddhīndriyāṇi pañcaiva pañca karmeṃdriyāṇi ca | ekādaśaṃ mano viddhi mahā bhūtāni paṃca ca

Qu’on connaisse les cinq organes de perception et les cinq organes d’action ; qu’on sache que le mental (manas) est le onzième ; et il y a aussi les cinq grands éléments (mahābhūtas).

बुद्धीन्द्रियाणिthe sense-organs of knowledge
बुद्धीन्द्रियाणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बुद्धेः इन्द्रियाणि = ज्ञानेंद्रियाणि)
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; बहुवचनार्थे (indeclinable numeral used adjectivally)
एवindeed, just
एव:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (particle of emphasis)
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्याशब्दः; बहुवचनार्थे
कर्मेन्द्रियाणिthe organs of action
कर्मेन्द्रियाणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकर्म (प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कर्मणः इन्द्रियाणि = कर्मेंद्रियाणि)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एकादशम्the eleventh (i.e., total eleven)
एकादशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएकादशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; संख्यावाचक-नाम
मनःmind
मनः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
विद्धिknow (understand)
विद्धि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
महाgreat
महा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; विशेषण (भूतानि इति)
भूतानिelements (bhūtas)
भूतानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्याशब्दः; बहुवचनार्थे
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A seated ascetic-teacher in a tīrtha grove near the western sea explains the indriyas, mind, and five elements; subtle icons of ear/skin/eye/tongue/nose, hand/foot/speech/excretion/generation, a luminous mind-lotus, and the five elements (earth-water-fire-air-ether) appear as a mandala around him.

B
buddhīndriya
K
karmendriya
M
manas
M
mahābhūta

FAQs

By classifying the senses, actions, mind, and elements, the yogin gains clarity to witness them rather than be ruled by them.

The enumeration is taught in the context of Vastrāpatha-kṣetra Māhātmya (Prabhāsa Khaṇḍa), linking sacred place and sacred knowledge.

No ritual instruction; it is a doctrinal listing used for contemplation and discrimination (viveka).