Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 55

Devanagari script

उदासीनः शिवः शांतो गौरीकांतस्त्रिलोचनः । नान्यां निरीक्षते नित्यं ध्यानासक्तस्त्रिलोचनः

Transliteration

udāsīnaḥ śivaḥ śāṃto gaurīkāṃtastrilocanaḥ | nānyāṃ nirīkṣate nityaṃ dhyānāsaktastrilocanaḥ

Translation

Śiva — paisible, détaché, bien-aimé de Gaurī, le Trois-Yeux — ne regarde jamais une autre ; toujours absorbé en méditation, le Trois-Yeux demeure tourné vers l’intérieur.

Word by Word

• उदासीनः: indifferent/neutral
• उदासीनः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: udāsīna (उद्+आ+√ās—आसने धातु; क्त-प्रत्यय/विशेषण-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• शिवः: Shiva
• शिवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: śiva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• शान्तः: calm/peaceful
• शान्तः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: śānta (√śam—शमे धातु; क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) विशेषणम्; पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्

• गौरीकान्तः: beloved of Gauri
• गौरीकान्तः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: gaurī-kānta (गौरी + कान्त; प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘गौर्याः कान्तः’

• त्रिलोचनः: three-eyed one
• त्रिलोचनः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tri-locana (त्रि + लोचन; प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः: ‘यस्य त्रीणि लोचनानि सः’

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात

• अन्याम्: another (woman)
• अन्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: anya (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• निरीक्षते: looks at
• निरीक्षते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ni+√īkṣ (ईक्ष्—दर्शने धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: nityam (अव्यय/नपुंसक-रूप)
• Form: कालवाचक-अव्यय (always)

• ध्यानासक्तः: absorbed in meditation
• ध्यानासक्तः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: dhyāna-āsakta (ध्यान + आसक्त; प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः: ‘ध्याने आसक्तः’

• त्रिलोचनः: the three-eyed one
• त्रिलोचनः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tri-locana (त्रि + लोचन; प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः

Speaker

Unspecified narrator within the māhātmya (Prabhāsa Khaṇḍa narrative voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra (Prabhāsa)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Śiva, three-eyed, serene and detached, sits absorbed in meditation; his attention does not turn outward toward any other, signifying unwavering inwardness and devotion to Gaurī.

Characters & Entities

• Śiva
• Gaurī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva embodies mastery over the senses and steadfast meditation; dharma is strengthened by detachment (vairāgya) and inner absorption.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse occurs within the Vastrāpathakṣetra māhātmya of Prabhāsa, reinforcing the sanctity of the kṣetra through divine exemplars.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the implied discipline is dhyāna (meditative absorption) and sense-restraint.