Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 53

Devanagari script

पश्चिमेन चकारोच्चैः प्रजापतिरुदारधीः । केदाराख्यं तदा लिंगं गिरौ रैवतके स्थितम् । प्रजापतिः स्वयं तस्थौ तत्र पर्वतसानुनि

Transliteration

paścimena cakāroccaiḥ prajāpatirudāradhīḥ | kedārākhyaṃ tadā liṃgaṃ girau raivatake sthitam | prajāpatiḥ svayaṃ tasthau tatra parvatasānuni

Translation

À l’ouest, Prajāpati, à l’esprit magnanime, établit alors un liṅga nommé Kedāra, situé sur le mont Raivataka. Prajāpati lui-même demeura là, sur le flanc de la montagne.

Word by Word

• पश्चिमेन: to the west/by the western side
• पश्चिमेन: Adhikarana/Direction (Directional adjunct/दिक्-अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; दिशावाचक (by/in the west)

• चकार: made
• चकार: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• उच्चैः: aloud/highly
• उच्चैः: Sambandha (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: उच्चैः (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (adverb: loudly/highly)

• प्रजापतिः: Prajāpati
• प्रजापतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उदारधीः: of noble intellect
• उदारधीः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उदार (प्रातिपदिक) + धी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—उदारा धीः यस्य (बहुव्रीहि-भावार्थः), रूपतः कर्मधारय-प्रयोगः

• केदाराख्यम्: named Kedāra
• केदाराख्यम्: Karma/Predicate qualifier (लिङ्ग-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: केदार (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; लिङ्गम् इति विशेषणम्; समासः—केदार इति आख्या यस्य (तत्पुरुष)

• तदा: then
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (then)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• गिरौ: on the mountain
• गिरौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• रैवतके: on Raivataka (mountain)
• रैवतके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रैवतक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; पर्वतनाम

• स्थितम्: situated
• स्थितम्: Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; लिङ्गम् इति विशेषणम्

• प्रजापतिः: Prajāpati
• प्रजापतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Sambandha (Emphasis/स्वार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: स्वार्थक-अव्यय (reflexive adverb: oneself)

• तस्थौ: stood/remained
• तस्थौ: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (there)

• पर्वतसानुनि: on the mountain-slope/ridge
• पर्वतसानुनि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक) + सानु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—पर्वतस्य सानुः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Rudra (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Raivataka-sthita liṅga)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: dvijoत्तम (addressed brāhmaṇa interlocutor)

Visual Art Cues

Scene: On the western side, atop Raivataka’s slopes, Prajāpati installs the Kedāra liṅga; the mountain is rugged with sacred groves, and Prajāpati sits in austere contemplation near the shrine.

Characters & Entities

• Prajāpati
• Kedāra-liṅga
• Raivataka (mountain)
• Śiva (liṅga)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Great cosmic beings sanctify geography through liṅga-pratiṣṭhā, turning mountains and directions into living pilgrimage maps.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The western side of Vastrāpathakṣetra, especially Mount Raivataka where the Kedāra-liṅga is said to stand.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-sthāpanā (establishment) is indicated; the verse also implies ongoing residence and worship at the site.