Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 52

Devanagari script

तेनापि निर्मितं लिंगं तस्मिन्क्षेत्रे द्विजोत्तम । चित्रगुप्तेश्वरंनाम विख्यातं भुवन त्रये

Transliteration

tenāpi nirmitaṃ liṃgaṃ tasminkṣetre dvijottama | citragupteśvaraṃnāma vikhyātaṃ bhuvana traye

Translation

Ô le meilleur des deux-fois-nés, lui aussi érigea un liṅga dans ce kṣetra sacré. Il devint célèbre dans les trois mondes sous le nom de Citraguptēśvara.

Word by Word

• तेन: by him
• तेन: Karana/Agent (Instrumental agent/करण-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)

• निर्मितम्: made/constructed
• निर्मितम्: Karma (Object predicate/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्-√मा (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; लिङ्गम् इति विशेषणम्

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• क्षेत्रे: in the sacred place/field
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• द्विजोत्तम: O best of twice-born
• द्विजोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन (Vocative), एकवचन; समासः—उत्तमः द्विजः (कर्मधारय)

• चित्रगुप्तेश्वरम्: Citraguptēśvara
• चित्रगुप्तेश्वरम्: Karta (Appositional name of liṅga/नामधेय)
• Type: Noun
• Root: चित्रगुप्त (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; समासः—चित्रगुप्तस्य ईश्वरः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Naming particle/नामनिर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नामार्थक-अव्यय (quotative/‘by name’)

• विख्यातम्: renowned
• विख्यातम्: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-√ख्या (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; लिङ्गम् इति विशेषणम्

• भुवनत्रये: in the three worlds
• भुवनत्रये: Adhikarana (Scope/location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक) + त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; द्विगु-समासः—त्रीणि भुवनानि (त्रयम्)

Speaker

Rudra (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Citraguptēśvara

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: dvijoत्तम (addressed brāhmaṇa interlocutor)

Visual Art Cues

Scene: Citragupta installs a liṅga in the sacred field; priests and sages witness the consecration; the liṅga is newly adorned, and the name ‘Citraguptēśvara’ is proclaimed as celestial drums sound.

Characters & Entities

• Citraguptēśvara
• Citragupta
• Śiva (liṅga)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Establishing and honoring a Śiva-liṅga in a sanctified kṣetra makes that form of Śiva universally revered and spiritually potent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vastrāpathakṣetra within the Prabhāsa Khaṇḍa, where the liṅga named Citraguptēśvara is praised.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse implies pratiṣṭhā and pūjā of a liṅga (establishment and worship), though no detailed rite is specified here.