Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Vastrapatha Kshetra Mahatmya›Adhyaya 12›Shloka 10
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

Devanagari script

संसारदोषान्विविधान्विचिन्त्य स्त्रीपुत्रमित्रेष्वपि बंधमुक्तः । विज्ञाय बद्धं पुरुषं प्रधानैः स सर्वतीर्थानि करोति देहम्

Transliteration

saṃsāradoṣānvividhānvicintya strīputramitreṣvapi baṃdhamuktaḥ | vijñāya baddhaṃ puruṣaṃ pradhānaiḥ sa sarvatīrthāni karoti deham

Translation

Méditant les nombreux défauts du saṃsāra, délivré de l’attachement même envers l’épouse, les enfants et les amis, et comprenant par les sages comment l’homme est enchaîné, il fait de son propre corps une « confluence de tous les tīrthas », un vase de sainteté.

Word by Word
संसार-दोषान्faults of worldly existence
संसार-दोषान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसंसार (प्रातिपदिक) + दोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (संसारस्य दोषाः)
विविधान्various
विविधान्:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; ‘दोषान्’ इति विशेषण
विचिन्त्यhaving reflected on
विचिन्त्य:
Kriya (Gerund/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Root√चिन्त् (धातु) + वि (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त (अव्ययभावे); ‘having reflected/considered’
स्त्री-पुत्र-मित्रेषुamong wife, sons, and friends
स्त्री-पुत्र-मित्रेषु:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक) + मित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (समाहारद्वन्द्वे नपुंसकं सम्भवति; अत्र बहुवचन-प्रयोगे पुंलिङ्गरूपम्), सप्तमी (7th), बहुवचन; समासः इतरेतर-द्वन्द्वः; अधिकरण
अपिeven, also
अपि:
Avyaya (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चयार्थ (even/also)
बन्ध-मुक्तःfreed from bondage
बन्ध-मुक्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootबन्ध (प्रातिपदिक) + मुक्त (कृदन्त; √मुच् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (बन्धात् मुक्तः)
विज्ञायhaving understood
विज्ञाय:
Kriya (Gerund/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Root√ज्ञा (धातु) + वि (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त (अव्ययभावे); ‘having understood’
बद्धम्bound
बद्धम्:
Visheshana (Adjectival)
TypeAdjective
Rootबद्ध (कृदन्त; √बन्ध् धातु)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त); ‘पुरुषम्’ इति विशेषण
पुरुषम्the person
पुरुषम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
प्रधानैःby the principal (elements/agents)
प्रधानैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्रधान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; करण/सहायक (by/through the chief ones)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
सर्व-तीर्थानिall sacred fords
सर्व-तीर्थानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; कर्मधारयसमास (सर्वाणि तीर्थानि)
करोतिmakes, renders
करोति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
देहम्the body
देहम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; (कर्म) ‘देहं सर्वतीर्थानि करोति’ = ‘makes the body (as) all tīrthas’
Speaker

Skanda (deduced from Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya narration style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A lone pilgrim at a coastal sacred tract of Prabhāsa, gazing inward; behind him faint silhouettes of wife/children/friends dissolve like mist; sages point toward a radiant inner light, suggesting the body itself as a confluence of tīrthas.

FAQs

True tīrtha is also inward: detachment and right understanding transform the seeker’s life into a sacred pilgrimage.

While situated in the Vastrāpatha-kṣetra-māhātmya, the verse universalizes tīrtha by teaching an inner sanctification that complements pilgrimage.

A discipline of contemplation on saṃsāra’s defects and cultivation of non-attachment (vairāgya), guided by the wise.

←Previous Verse
Next Verse→