Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

तस्यां त्रिनेत्रा मत्स्याः स्युर्नित्यमांभसिकाः प्रिये । कलौयुगेऽपि दृश्यंते सत्यंसत्यं मयोदितम्

tasyāṃ trinetrā matsyāḥ syurnityamāṃbhasikāḥ priye | kalauyuge'pi dṛśyaṃte satyaṃsatyaṃ mayoditam

Dans cette rivière se trouvent des poissons aux trois yeux, demeurant sans cesse dans les eaux, ô bien-aimée. Même à l’âge de Kali on les voit—c’est vérité, vérité, ainsi que je l’ai proclamé.

तस्याम्in that (river/place)
तस्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
त्रिनेत्राःthree-eyed
त्रिनेत्राः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि + नेत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); विशेषण (qualifier) मत्स्याः
मत्स्याःfishes
मत्स्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमत्स्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
स्युःwould be / are said to be
स्युः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana/Desha-Kala (Time circumstance)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक/अव्ययीभावप्रयोग)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
आम्भसिकाःwatery; living in water
आम्भसिकाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआम्भसिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); विशेषण (qualifier) मत्स्याः
प्रियेO beloved
प्रिये:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)
कलौin Kali (age)
कलौ:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
युगेin the age
युगे:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
अपिeven; also
अपि:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चयार्थक (particle: even/also)
दृश्यन्तेare seen; appear
दृश्यन्ते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)
सत्यम्truly
सत्यम्:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोग (indeclinable usage as emphatic assertion)
सत्यम्indeed truly
सत्यम्:
Sambandha (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोग; पुनरुक्ति (repetition for emphasis)
मयाby me
मया:
Kartr-karana (Agent/instrument marker)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)
उदितम्spoken; said
उदितम्:
Karma (Predicate complement)
TypeAdjective
Rootवद् (धातु) + क्त (प्रत्यय) → उदित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन (Singular); ‘वचनम्’ इति अध्याहार्य (elliptic)

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Gaṅgā (Tripathagā) of Prabhāsa

Type: kund

Listener: Priye/Mahādevī (Pārvatī)

Scene: Clear river waters revealing fish with three eyes; pilgrims and sages watch in awe; Śiva’s words hover as a truth-seal, suggesting the tīrtha’s living sanctity.

G
Gaṅgā
T
Trinetrā matsyāḥ (three-eyed fish)
K
Kali-yuga

FAQs

A tīrtha is authenticated by enduring sacred signs; divine wonder persists even in Kali-yuga.

The Tripathagā Gaṅgā tīrtha near Saṅgāleśvara in Prabhāsa Kṣetra.

No explicit rite here; the verse emphasizes the tīrtha’s marvel as an assurance of its sanctity.