Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 243

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मंत्रावलिक्षेत्रपालमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe prathame prabhāsakṣetramāhātmye maṃtrāvalikṣetrapālamāhātmyavarṇanaṃnāma tricatvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

Ainsi s’achève le 243e chapitre, intitulé «Récit de la Gloire de Mantrāvalī Kṣetrapāla», dans le Prabhāsa Khaṇḍa—au sein du Prabhāsa Kṣetra Māhātmya—du vénérable Skanda Mahāpurāṇa, dans la Saṃhitā de quatre-vingt-un mille (vers).

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative/closure particle)

• श्रीस्कांदे: in the revered Skanda (Purāṇa)
• श्रीस्कांदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + स्कन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् स्कन्दः/स्कन्दसम्बन्धि)

• महापुराणे: in the Mahāpurāṇa
• महापुराणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः

• एकाशीतिसाहस्र्याम्: in the eighty-one-thousand (verses)
• एकाशीतिसाहस्र्याम्: Adhikarana (Qualifier/अधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकाशीति (संख्या-प्रातिपदिक) + साहस्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (एकाशीतिसहस्रसंख्यायुक्ता) विशेषणम्

• संहितायाम्: in the Saṃhitā
• संहितायाम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संहिता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• सप्तमे: in the seventh
• सप्तमे: Adhikarana (Qualifier/अधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सप्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक विशेषणम्

• प्रभासखण्डे: in the Prabhāsa section
• प्रभासखण्डे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक) + खण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (प्रभासस्य खण्डः)

• प्रथमे: in the first
• प्रथमे: Adhikarana (Qualifier/अधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक विशेषणम्

• प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये: in the ‘Glory of Prabhāsa-kṣetra’
• प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रभास (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (प्रभासक्षेत्रस्य माहात्म्यम्)

• मन्त्रावलिक्षेत्रपालमाहात्म्यवर्णनम्: the narration of the glory of Mantrāvalī and the Kṣetrapāla
• मन्त्रावलिक्षेत्रपालमाहात्म्यवर्णनम्: Karta (Title/कर्ता-रूपेण नाम)
• Type: Noun
• Root: मन्त्रावली (प्रातिपदिक) + क्षेत्रपाल (प्रातिपदिक) + माहात्म्य (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (…स्य वर्णनम्)

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Apposition marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय/निपात)
• Form: अव्यय; नामनिर्देशक निपात (particle: ‘named/called’)

• त्रिचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमः: the two-hundred-and-forty-third
• त्रिचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमः: Karta (Qualifier of अध्यायः/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या) + चत्वारिंशत् (संख्या) + उत्तर (प्रातिपदिक) + द्विशत (संख्या) + तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संख्यावाचक-समासः (द्विशततमः + त्रिचत्वारिंशदुत्तरः = 243rd) विशेषणम्

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narratorial colophon (textual closure)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mantrāvalī (Kṣetrapāla)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages at Naimiṣāraṇya (standard Purāṇic frame; not explicit in the verse)

Visual Art Cues

Scene: A manuscript-like colophon scene: sages or a sūta concluding a chapter, with Prabhāsa’s coastal shrine silhouette and a vigilant kṣetrapāla figure symbolically guarding the kṣetra.

Characters & Entities

• Skanda Mahāpurāṇa
• Prabhāsa Khaṇḍa
• Prabhāsa Kṣetra Māhātmya
• Mantrāvalī Kṣetrapāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It functions as a formal closure marking the completion of a Māhātmya unit, helping preserve and transmit sacred geography faithfully.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa Kṣetra, specifically the Mantrāvalī Kṣetrapāla tradition within its Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is a colophon identifying the text’s chapter and title.