Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 35

रत्निमात्रप्रमाणं च पितृतीर्थं तु संस्कृतम् । उपमूले तथा लूनाः प्रस्तरार्थे कुशोत्तमाः । तथा श्यामाकनीवारा दूर्वाश्च समुदाहृताः । स्व कीर्तिमतां श्रेष्ठो बहुकेशः प्रजापतिः

ratnimātrapramāṇaṃ ca pitṛtīrthaṃ tu saṃskṛtam | upamūle tathā lūnāḥ prastarārthe kuśottamāḥ | tathā śyāmākanīvārā dūrvāśca samudāhṛtāḥ | sva kīrtimatāṃ śreṣṭho bahukeśaḥ prajāpatiḥ

Le Pitṛ-tīrtha doit être préparé selon la juste mesure d’un ratni (une empan). La kuśa, coupée près de la racine, est déclarée la meilleure pour établir le support rituel ; de même, śyāmāka, nīvāra et dūrvā sont aussi recommandées. Parmi les renommés, Prajāpati « Bahukeśa » est dit le plus éminent.

ratni-mātra-pramāṇama measure of one cubit (ratni)
ratni-mātra-pramāṇam:
Vidhyartha-Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootratni (प्रातिपदिक) + mātra (प्रातिपदिक) + pramāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (मात्रा = परिमाणम्) ‘रत्निमात्रं प्रमाणम्’
caand
ca:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
pitṛ-tīrthamthe Pitṛ-tīrtha (ancestral sacred spot)
pitṛ-tīrtham:
Karma/Topic (कर्म/विषय)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक) + tīrtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पितॄणां तीर्थम्)
tuindeed
tu:
Sambandha/Discourse (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; अन्वय/विरोध
saṃskṛtamis duly prepared/arranged
saṃskṛtam:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु) + sam + kta (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘संस्कृतम्/विधिवत् कृतम्’
upa-mūlenear the root/base
upa-mūle:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootupa (उपसर्ग/अव्यय) + mūla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अव्ययीभावः (उप = समीपे) ‘मूलस्य समीपे’
tathāalso/likewise
tathā:
Samuccaya/Adverbial (समुच्चय/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/क्रियाविशेषण
lūnāḥcut (off)
lūnāḥ:
Vidhyartha-Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Root√lū (धातु) + kta (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘छिन्नाः/कर्तिताः’
prastara-arthefor the purpose of a prastara (ritual grass-bed)
prastara-arthe:
Adhikarana/Purpose (अधिकरण/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootprastara (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; चतुर्थी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थे प्रयोगः ‘प्रस्तरस्य अर्थे/हेतोः’
kuśa-uttamāḥexcellent kuśa grasses
kuśa-uttamāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkuśa (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः ‘उत्तमाः कुशाः’
tathāalso
tathā:
Samuccaya/Adverbial (समुच्चय/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/क्रियाविशेषण
śyāmāka-nīvārāḥśyāmāka grains and nīvāra rice
śyāmāka-nīvārāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootśyāmāka (प्रातिपदिक) + nīvāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (श्यामाकाश्च नीवाराश्च)
dūrvāḥdūrvā grass
dūrvāḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdūrvā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
caand
ca:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
samudāhṛtāḥare mentioned/declared
samudāhṛtāḥ:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√hṛ (धातु) + sam + ud + ā + kta (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘सम्यग् उक्ताः/उदाहृताः’
svaown
sva:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsva (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत्/सर्वनाम-विशेषण; (सम्बन्धे) ‘स्वकीय’
kīrtimatāmof the renowned
kīrtimatām:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootkīrtimat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त
śreṣṭhaḥthe best
śreṣṭhaḥ:
Vidhyartha-Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootśreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
bahu-keśaḥone who has much hair (Bahukeśa)
bahu-keśaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbahu (प्रातिपदिक) + keśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (बहवः केशाः यस्य सः)
prajāpatiḥPrajāpati
prajāpatiḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootprajāpati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha: Pitṛ-tīrtha (within Prabhāsa)

Type: ghat

Scene: A priest measures a square/oblong pitṛ-tīrtha space with a forearm-span (ratni), arranging kuśa bundles cut near the root as a ritual base; nearby are sheaves of dūrvā and kāśa, and bowls of śyāmāka and nīvāra grains; a caption-like presence of Prajāpati Bahukeśa as a venerable figure in the background.

P
Pitṛtīrtha
K
Kuśa
D
Dūrvā
P
Prajāpati Bahukeśa

FAQs

Śrāddha is sustained by sanctified space and sanctified materials; even grasses become sacred through Purāṇic memory and ritual order.

The verse explains the preparation of a Pitṛtīrtha within the Prabhāsa Kṣetra ritual setting.

Prepare a Pitṛtīrtha of ratni-measure and use kuśa cut near the root for the ritual base; dūrvā and other specified grasses are also approved.